Nieuwsbreak

'IS gaat het einde der tijden niet even uitstellen'

De besprekingen die eindelijk een einde moeten maken aan de oorlog in Syrië, gaan morgen beginnen. Een snelle oplossing moeten we volgens Dick Douwes, arabist en hoogleraar wereldgeschiedenis aan de Erasmus Universiteit, niet verwachten. 'Ik zie Islamitische Staat niet verklaren dat het einde der tijden toch nog even wordt uitgesteld.'

Professor dr. Dick Douwes, arabist en historicus. Beeld Dick Douwes

Ze staan voor vrijdag op de agenda: de besprekingen in Genève die een einde moeten maken aan de oorlog in Syrië. Maar is al duidelijk of het overleg daadwerkelijk gaan beginnen?
'Dat is pas zeker als alle betrokkenen met elkaar om tafel zitten - het blijft dus tot laatste moment spannend. Ik las zojuist dat Rusland er voor pleit om de gesprekken uit te stellen tot 11 februari.'

En als ze beginnen, heeft u er dan vertrouwen dat deze onderhandelingen ergens toe kunnen leiden?
'Het is in elk geval een goed teken dat verschillende partijen bereid zijn met elkaar te gaan praten. Daar begint het toch mee.'

Zitten ze dan met zijn allen aan dezelfde tafel, of zijn er verschillende kamertjes waartussen op en neer wordt gependeld?
'De vorige keer wilden het Syrische regime en de oppositie niet met elkaar in dezelfde ruimte zitten, maar andere betrokken landen zaten wel aan dezelfde tafel. Ik vermoed dat de partijen nu ook niet direct in dezelfde zaal zitten. Er zullen ongetwijfeld veel één-tweetjes of één-twee-drietjes plaatsvinden.'

De VN-bemiddelaar voor Syrië, Staffan de Mistura. Beeld reuters

De vorige keer is het overleg faliekant mislukt. Grote diplomaten als Kofi Annan en Lakhdar Brahimi hebben hun tanden al op het onderwerp stukgebeten en ondertussen is de strijd alleen maar heviger geworden. De partijen hebben zichzelf nog dieper in het eigen gelijk ingegraven. Valt dat te overbruggen?
'Het is in elk geval een proces van de lange adem. Dit wordt niet met een paar weken of maanden opgelost, maar zal zeker jaren duren. Als het goed gaat, wordt er telkens een klein stapje vooruit gezet, is er soms weer een stapje terug, en leidt dat tot een plan dat kan worden uitgerold. Het is cruciaal dat de VS en Rusland op één lijn zitten, anders is het bij voorbaat gedoemd te mislukken.'

Dit is een burgeroorlog in Syrië, maar de standpunten van de VS en Rusland zijn cruciaal?
'Zij zijn de enigen die voldoende gewicht hebben om druk uit te oefenen op betrokken partijen. En het is natuurlijk allang niet meer alleen een burgeroorlog; er worden heel veel andere oorlogen uitgevochten in Syrië. Qatar, Saoedi-Arabië, Rusland, Iran, Turkije... De lijst van betrokkenen is lang.'

Twee belangrijke betrokkenen zijn niet uitgenodigd: de Koerden en Islamitische Staat.
'De aanwezigheid van de Koerden is voor Turkije onverteerbaar - en dat land is een spil in deze besprekingen. Islamitische Staat is een minder verrassende afwezige. Al zou IS wel zijn uitgenodigd, denk ik niet dat ze zouden zijn gekomen: ik zie hen niet verklaren dat het einde der tijden toch even wordt uitgesteld en de jihad kan worden stopgezet. Ik vermoed dat de andere partijen naar een militaire oplossing voor IS zullen zoeken, zoals dat wordt genoemd.'

De voortdurende oorlog leidt tot de enorme vluchtelingenstroom waar Europa op dit moment mee worstelt. Vandaag kwam het plan-Samsom naar buiten, dat een oplossing zou moeten zijn. Is het een idee om alle vluchtelingen na aankomst in Griekenland weer met een veerboot terug te sturen naar Turkije?
'Op dat plan was direct al veel kritiek en ik denk dat die terecht is. Er zitten juridische haken en ogen aan en ik geloof niet dat Turkije het probleem van al die miljoenen vluchtelingen voor Europa kan of wil oplossen. Bovendien heeft Turkije niet de status van veilig land, en dat is geen kwestie van een label dat nog even formeel moet worden toegekend: Turkije ís ook geen veilig land, zeker niet voor Koerdische vluchtelingen.'

De komst van zoveel vluchtelingen leidt ook in Nederland tot spanningen. Zo zijn raadsleden in Hilversum bijvoorbeeld bedreigd om hun steun voor de opvang van vluchtelingen.
'Ik vind het moeilijk om in te schatten hoe groot die intolerantie is. Zelf woon ik in Nijmegen, waar veel vluchtelingen worden opgevangen, en daar is weinig aan de hand. Ik denk dat het afhankelijk is van gebeurtenissen zoals bijvoorbeeld in Keulen, of de intolerantie groeit en kan worden gemobiliseerd. Maar ik zie ook veel vrijwilligers en die groep is wellicht zelfs groter.'

Een reddingswerker met een baby die veilig op het eiland Lesbos is aangekomen. Beeld photo_news

Na al dat slechte nieuws: is er ook goed nieuws over het Midden-Oosten?
Stilte.

'Dat is heel lastig... Zelfs in Tunesië, het land waar de zogenaamde Arabische Lente is begonnen en deze zelfs tot een democratie heeft geleid, is het onrustig. De problemen waarom mensen indertijd de straat op zijn gegaan, zoals bijvoorbeeld de enorme werkloosheid, zijn nog lang niet opgelost, en is sommige gevallen zelfs erger geworden. Het beste dat ik kan bedenken is dat in landen als Tunesië en Libanon mensen onder zeer moeilijke omstandigheden in elk geval met elkaar blijven praten.'

Heeft u, als laatste, nog een tip voor onze lezers?
'Op dit moment ligt het boek 'Nederland mijn vaderland' van Zihni Özdil voor me. De schrijver, die overigens bij mij promoveert, is geboren en getogen in Rotterdam maar loopt er altijd weer tegen aan dat mensen hem niet gewoon als een Nederlander zien - en daar gaat het boek over. Het is absoluut een aanrader.'

Protesten in Tunesië. Beeld reuters

Dit is aflevering 644 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden