Is Flexwet zelf wel flexibel genoeg?

De Wet werk en zekerheid moet werkgevers ervan weerhouden iemand telkens tijdelijk te contracteren, zonder vast dienstverband. Lukt dat in de praktijk? In de amateursport en het onderwijs gaat het niet vanzelf.

Lodewijk Asscher. Beeld ANP

De Wet werk en zekerheid van minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Wwz, moet flexwerkers meer uitzicht bieden op een vast contract en ontslagprocedures vereenvoudigen. Vast wordt minder vast en flex minder flexibel, is het motto.

Vandaag spreekt de Tweede Kamer over die Wwz, Asschers grote hervorming. De nieuwe regels voor flexwerk en ontslag zijn sinds 1 juli 2015 van kracht. Hoe ontwikkelt de praktijk zich? Bewijst die Asschers gelijk, of hebben de sceptici een punt die meenden dat de wet averechts zou werken?

1. Ontslagprocedure

Bij ontslag van individuele werknemers moet de werkgever de noodzaak bij de rechter met een dossier aantonen. Daar wringt de schoen. De rechter wijst ontslagverzoeken vaak af, vooral van het midden- en kleinbedrijf, omdat het dossier niet op orde is. Het midden- en kleinbedrijf klaagt daarover.

Logisch, zei een werkgeversadviseur tijdens de hoorzitting die de Tweede Kamer vorige week organiseerde. Het grootbedrijf heeft afdelingen personeelszaken die zich voorbereiden op wetswijzigingen. Terwijl het mkb bezig is met ondernemen en dossiers nog als onnodige rompslomp ziet. Een kwestie van wennen, vindt hij. Werkgevers moeten leren hoe ze dossiers bijhouden. Het kan ook zijn dat de wet de uitkomst van de procedure nu zo heeft versimpeld dat werkgever en werknemer het ontslag onderling, 'met wederzijds goedvinden', regelen.

Eén dag lesgeven, dus een contract

Na 1 juli geldt de flexwet ook in het basisonderwijs. Zit een school die een paar keer een leerkracht laat invallen dan voortaan aan die invalkracht vast?

2. Transitievergoeding

Elke werknemer die langer dan twee jaar in dienst is, krijgt bij ontslag een 'gouden handdruk'. In jargon heet die: transitievergoeding. Die kan oplopen tot 75 duizend euro. Dat schiet veel werkgevers in vooral het midden- en kleinbedrijf in het verkeerde keelgat.

Michael van Straalen, voorzitter van MKB Nederland, noemde in een interview in NRC Handelsblad een voorbeeld: 'Stel dat je bijna 65 bent en je wilt je bedrijf beëindigen omdat er geen opvolger is. In de oude situatie kon je alles netjes afwikkelen, maar nu moet je je personeel een transitievergoeding betalen en als je een kleine ondernemer bent, is je pensioen daardoor helemaal weg. Ik hoorde zo'n verhaal van de eigenaar van een modezaak, heel schrijnend.'

Van Straalen verwijst met 'de oude situatie' naar het vroegere ontslag via het UWV, dat gratis was en daarom door het mkb werd gebruikt.

Graag nog een jaar deze coach - maar ja, die wet

De Wwz werkt niet in de amateursport, zeggen de clubs. 'Het is te veel risico voor een kleine club.'

3. Doorbetaling bij ziekte

Dit heeft officieel niets met Asschers wet te maken, maar op de arbeidsmarkt hangen alle regelingen samen. Het midden- en klein bedrijf klaagt al jaren over de dure verplichting zieke werknemers maximaal twee jaar een uitkering te betalen. De werkgever moet ook twee jaar lang proberen de uitgevallen werknemer aan werk te helpen. Een fikse drempel om mensen vast in dienst te nemen, aldus het mkb.

Na twee jaar mag die zieke werknemer ontslagen worden. Hier is een samenhang met de Wwz, omdat ook die zieke werknemer recht heeft op een transitievergoeding. Tijdens de hoorzitting vertelde een personeelsfunctionaris van Tuincentrum Osdorp dat een caissière die na twee jaar ziekte niet terugkomt en bij ontslag een transitievergoeding krijgt, de zaak 90 duizend euro kan kosten.

4. Vaste contracten

Hoewel de conjunctuur aantrekt, groeit het aantal vaste contracten niet. Het midden- en kleinbedrijf, dat ooit de naam 'banenmotor' had, is door de opgelegde risico's huiverig om mensen aan te nemen. Die risico's - twee jaar Ziektewet, transitievergoeding - loopt de werkgever niet met flexkrachten, dus hebben die nog de voorkeur.

of moet de Kamer hem nu alweer verbouwen?

Is flex minder flexibel geworden?

Vooralsnog niet. Werkgevers houden een voorkeur voor flexkrachten - van uitzend- en oproepkrachten tot tijdelijke contracten en zelfstandigen -, desnoods met een pauze van zes maanden.

Gaat er nog wat veranderen?

Ja. De Wet werk en zekerheid is een uitwerking van het sociaal akkoord dat kabinet, werkgevers en vakbeweging in 2013 sloten. In een reeks cao's zijn aangescherpte afspraken gemaakt op basis van de wet. Bijvoorbeeld over wanneer mensen een vaste baan krijgen (RTL) of dat het bedrijf geen gebruik meer maakt van payrollconstructies.

In het onderwijs staan bonden en schoolbesturen nog tegenover elkaar.

Over de opeenvolging van korte contracten mogen in cao's afwijkende afspraken worden gemaakt voor seizoenswerk. In de land- en tuinbouw is dat gebeurd: voor een paar functies wordt de pauze tussen de contracten korter dan het halfjaar dat de wet voorschrijft. Tot 1 juli dit jaar gelden nog oude afspraken, maar de tijd voor vernieuwing op basis van de nieuwe wet begint te dringen. Daarom is oud-FNV-voorzitter Lodewijk de Waal op verzoek van Asscher als 'verkenner' en bemiddelaar aan de slag om bonden en werkgevers her en der aan tafel te krijgen.

Asscher pakt zelf twee pijnpunten aan. De transitievergoeding bij ontslag na twee jaar ziekte vindt ook Asscher wat gortig. Daar gaat hij wat aan doen. Daarnaast past hij de berekening van de WW-uitkering aan. Seizoenswerkers, flexkrachten en herintreders kregen sinds 1 juli 2015 plots geen of een veel lagere uitkering door die veranderde berekening. Daar liep de Kamer tegen te hoop. Nu kondigt Asscher aan dat de berekening op 1 januari 2017 weer wordt aangepast, nu ten voordele van de getroffen groepen. Wie in de tussentijd een lagere WW kreeg, wordt gecompenseerd.

Beeld ANP

Wat doet de Tweede Kamer?

De partijen gaan langzaamaan in campagnestand en nemen voorspelbare standpunten in. De PvdA vindt dat iedereen nog aan de wet moet wennen maar is teleurgesteld over de achterblijvende groei van het aantal vaste banen. VVD, D66 en CDA vinden de vaste baan nog te vast, terwijl de SP de flexbanen nog veel te flexibel vindt. CDA, D66 en GroenLinks komen waarschijnlijk met een voorstel om dat kortdurende contracten ook drie of vier jaar mogen duren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden