Interview

Is Europa verantwoordelijk voor mensen die IS ontvluchten?

Ze hoort gruwelijke verhalen in Irak: over mannen van IS bijvoorbeeld, die kleine meisjes uit de armen van hun moeder rukken. 'Honderdduizenden mensen zijn hiervoor op de vlucht geslagen', vertelt Simone Filippini, directeur van de hulporganisatie Cordaid. 'Ze worden opgevangen in de regio. Maar ook dat kost geld.'

Tienduizenden mensen zijn in lege panden gaan zitten. Flatgebouwen die nog niet af zijn. Betonnen geraamtes zonder ramen en deuren, zonder riool en zonder hekken voor de trappen. Beeld Chris de Bode

Vorig jaar rond deze tijd hadden de meeste mensen nog nooit van Islamitische Staat gehoord, maar in de zomer rukte de terreurorganisatie op: steden werden veroverd en christenen, Yezidi's werden afgeslacht. Sjiietische moslims en soennieten die voor de regering hebben gewerkt, wacht eenzelfde lot. 'Wie je ook spreekt', zegt Fillipini over de telefoon vanuit de stad Erbil, 'iedereen is doodsbang voor IS.'

Die angst zie je vertaald in de cijfers van het aantal vluchtelingen: voor juni 2014 telde Irak 600.000 ontheemden, een maand later waren dat er 700.000 en in augustus hadden 1,3 miljoen mensen hun huis verlaten. Nu zijn het er 2,6 miljoen.

Simone Filippini praat met mensen die voor IS zijn gevlucht. Beeld Chris de Bode

'Mamma heeft de baby weggegooid'

Ze hebben afschuwelijke dingen meegemaakt. 'Soms moesten moeders hun verzwakte baby achterlaten; ik heb kinderen horen zeggen dat hun moeder de baby had 'weggegooid'. Een man zag hoe een IS-strijder het hoofd van zijn beste vriend met een mes doorkliefde en hij begrijpt nog steeds niet dat hij zelf nog leeft. Een vrouw vertelde hoe een IS-strijder haar 3-jarige dochter uit de armen rukte en met zich meenam. En een man, die zijn oude moeder weg wilde brengen voordat hij met de kinderen zou vluchten, bracht zijn vier dochters voor de zekerheid even bij de buurman onder. Toen hij terugkwam zei de buurman, die hij al jaren en jaren kende, dat de man zijn meisjes niet terugkreeg. 'Vergeet maar dat je ooit dochters hebt gehad. Ze zijn nu van mij.'

In het noorden van Irak alleen al, zijn nu 900.000 vluchtelingen. 'Sta daar maar even bij stil', zegt Filippini. 'Dat zijn 900.000 van dit soort gruwelverhalen.'

Deze mensen worden nu in de eigen regio opgevangen. Hoe zitten ze er bij?
'Het gaat om honderdduizenden mensen en ze wonen in provisorische kampen, op gehuurde kamers, bij familie in huis of in de betonnen geraamtes van flats die nog niet af zijn. Het inwonersaantal van de Koerdische stad Dohuk is in minder dan een jaar verdubbeld. Allemaal vluchtelingen! Maar ze zijn welkom, of het nu Yezidi's, christenen of moslims zijn.'

Dat is mooi, maar ze hebben wel een dak boven hun hoofd nodig. En voedsel en water. En een school voor de kinderen. Wie betaalt dat?
'Het wordt bij elkaar gesprokkeld, maar er is lang niet genoeg. Zo heeft het Wereldvoedselprogramma van de VN haar rantsoenen al gehalveerd omdat er te weinig geld is. Nederlandse hulporganisaties hebben van minister Ploumen 8 miljoen euro gekregen om in de regio actief te zijn. Prachtig, maar over negen maanden is de crisis niet voorbij. Er zijn de komende jaren honderden miljoenen nodig.'

Daar is Europa toch niet voor verantwoordelijk?
'Het is ook ons probleem. De meeste vluchtelingen willen helemaal niet weg uit de regio: ze gaan het liefst zo snel mogelijk terug naar huis. Maar wat gebeurt er als deze crisis nog veel langer duurt? Als er nóg meer mensen op de vlucht slaan? Als de internationale gemeenschap vervolgens niet bereid is om voor de lange termijn in de buidel tasten? Je kunt verwachten dat sommige vluchtelingen dan om zich heen gaan kijken en bereid zijn risico's te nemen. Desnoods stappen ze op zo'n gammel bootje om in het veilige Europa terecht te komen. Misschien overleven ze het en krijgen ze asiel. Misschien kunnen ze als illegaal een beetje geld verdienen en zo toch voor hun kinderen, hun broers en zussen of voor hun ouders zorgen.'

Het is dramatisch voor deze mensen. Maar moet Europa de rekening krijgen voor een conflict dat niet het hare is?
'Het is allemaal niet mooi, niet redelijk en niet eerlijk, maar het zijn wel feiten. Dit probleem bestaat en het gaat niet uit zichzelf weg. We moeten in zien dat de regio deze enorme last niet alleen kan dragen en dat deze mensen anders echt, wanhopig, toch onze kant op komen.

Het is politiek lastig te verkopen: wij gaan geld geven aan zielige mensen in een gebied waar het nog steeds oorlog is.
'Ik geloof in politiek leiderschap. Je kunt uitleggen waarom dat nodig is, en dat het ook in ons eigen belang is. Bovendien: je kunt niet keihard roepen dat er opvang in de regio moet zijn, en bukken als de portemonnee moet worden getrokken.'

Een deel van de ontheemden zit in troosteloze kampen: beige tenten die soms alleen van een paar resten plastic zijn gemaakt, in een beige omgeving. Beeld Chris de Bode
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.