Column

Is er ruimte voor de dissidente zwarte stem?

Telefoon. NPO radio aan de lijn, bijna ademloos. Wil ik naar de studio komen, om te praten over de Black Achievement Month, die afgelopen weekend van start ging en nog de hele maand oktober zal duren en nu we het er toch over hebben: wat vind ik daar dan van?

Albert Murray. Beeld Still

'Ik vind dat een heel goed initiatief', zeg ik. Korte professionele stilte aan de andere kant, ik was kennelijk ingeschat als het tegengeluid. 'Echt waar?' Ja heus, maar ik kan niet, andere afspraken, andere keer dan maar.

Mijn reputatie is weer eens venijniger dan mijn saaie, genuanceerde mening.

Naar Amerikaans en Brits voorbeeld staat oktober voor het allereerst in het teken van de 'zwarte' geschiedenis van Nederland - de aanhalingstekens zijn niet van mij, maar van de organisatie. In Amerika werd in 1926 al de eerste 'Negro History Week' uitgeroepen: de termen waren minder omfloerst, de duur was korter, maar het idee is duidelijk: de Afro-Amerikaanse geschiedenis, die zo lang en zo zeer vervlochten is met de hele Amerikaanse geschiedenis, was misschien bekend bij de zwarte burgers, maar bleef terra incognita voor al die andere Amerikanen. In Nederland is die zwarte en gekleurde geschiedenis eeuwenlang uitbesteed aan de koloniën, lekker ver weg, terwijl al die gebiedsdelen wel degelijk vielen onder het Koninkrijk der Nederlanden. Inmiddels is de geografische scheiding opgeheven, evenals het Nederlands kolonialisme, en zijn veel nazaten van daar naar hier gekomen. Des te meer reden die gemeenschappelijke geschiedenis ook werkelijk gemeengoed te maken, en niet alleen het specialisme van 'post-colonial studies' of een andere, altijd zeer kleine universitaire werkgroep.

Pregnant voorbeeld: in de Kaapkolonie in Zuid-Afrika kan zowat ieder schoolkind opdreunen dat de Nederlander Jan van Riebeeck, in dienst van de VOC (die kent u) in 1652 de handelskolonie bij Kaap de Goede Hoop opzette. In Nederland moeten diezelf- de schoolkinderen uitgelegd krijgen waar Kaap de Goede Hoop ligt, en trouwens heel Zuid-Afrika. En dán nog eens die connectie met Nederland. Dat is een wel heel fortuinlijke vergeetachtigheid, die bijvoorbeeld de 'Kaapse kleurlingen' niet gegeven is.

In die Nederlandse maand valt het accent minder op geschiedenis, en meer op 'Achievement'. Op 'zwarte rolmodellen' en hun 'bijzondere prestaties'. Dat klinkt meteen wat weeïg, zo'n verplichte goednieuwsshow, maar ik laat mijn opbouwende stemming niet zomaar verpesten. De zwarte en gekleurde Nederlander ziet zichzelf zelden terug in parlement, rechtspraak of in een raad van commissarissen. Er is geen zwarte premier of minister, er is een grootstedelijke burgemeester die moslim is, en dat vinden veel Nederlanders al kantje boord.

Zelf groeide ik op bij een dieet van Bach en Bach en als puber Thijs van Leer - rebel die ik er was. Mijn ouders waren blank, ik geadopteerd en gemengd Zuid-Afrikaans, maar toegang tot de Nederlandse of Europese cultuur was vanzelfsprekend. Minder vanzelfsprekend was dat ik van Anton de Kom had gehoord, de anti-koloniale schrijver van het meesterlijke Wij slaven van Suriname; en het kwam ooit als een verrassing dat ze in Kaapstad al die Nederlandse straatnamen kennen, net als in Paramaribo, Suriname. Die verrassing is niet schattig, maar ignorant.

En dan toch de sfeerverpestende, kritische noot. De organisatoren van de Black Achievement Month willen dat 'zwarte cultuur en diversiteit gevierd worden' en 'onder de aandacht gebracht'. Ik hou ze aan hun woord. Zwarte rolmodellen, uitstekend. Maar hoe zit het met de 'diversiteit', ook, of juist binnen eigen 'zwarte kring'? Is er ruimte voor meerstemmigheid, voor de dissidente zwarte stem?

Te vaak maak ik mee dat er maar één mening zaligmakend is, en dus 'authentiek zwart'. Iedereen die daarvan afwijkt en een minder radicaal of gewoonweg ander standpunt inneemt, verliest daarmee zijn kredietwaardigheid en eigenlijk ook zijn kleur. Dat is pijnlijk.

Ik heb begrepen dat blanke Nederlanders, ik noem eens wat, mogen stemmen op heel verschillende politieke partijen; dat ze het flink met elkaar oneens kunnen zijn en niet per se een woordvoerder behoeven die namens hen spreekt. Mij lijken dat soort burgerlijke vrijheden niet bepaald 'privileges' die zwart en gekleurd Nederland moeten worden onthouden.

Er is een boek uit 1970, van de Afro-Amerikaanse schrijver Albert Murray, The Omni-Americans, dat een tegendraads, individueel en superieur zwart geluid laat horen.

Vooruit, hij is mijn rolmodel: Albert Murray (1916-2013).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden