AnalyseNavo-top

Is er nog toekomst voor de Navo of is het einde in zicht?

Navo-chef Jens Stoltenberg praat met Donald Trump tijdens het groepsfotomoment van de Navo-top. Beeld AFP

Trump tegen Macron, Macron tegen Erdogan – de ruziesfeer rond de Navo-top in London deed het ergste vrezen. Woensdag kon worden vastgesteld: ‘een voor allen, allen voor een’ blijft het devies.

Of ze nu in de kersttijd, de lente of de zomer worden gehouden en lang of kort duren: op Navo-toppen stormt het de laatste jaren altijd. Het wordt zo langzamerhand een constante; komen de leiders van het bondgenootschap samen, dan steken er felle rukwinden op. Vaak door toedoen van de Amerikaanse president Donald Trump. Maar voorafgaande aan de top in Londen vlogen ook de presidenten van Frankrijk en Turkije er hard in. De Navo lijkt op barsten te staan, of is dat schijn? Is er een andere, minder in het oog springende werkelijkheid?

Navo-chef Jens Stoltenberg had er van tevoren alles aan gedaan om de kans op ruzie zo klein mogelijk te houden. Normaal duren Navo-toppen zo’n twee dagen, nu werd de top in Londen ter ere van de 70ste verjaardag van de alliantie beperkt tot een werksessie van amper een dag, te houden op woensdag in een golfhotel even buiten de Britse hoofdstad. De steile Noor moet van binnen hebben gegromd toen hij zag hoe Navo-leiders zich niets aantrokken van zijn poging tot damagecontrol en gewoon al dinsdag, een dag voor de top, elkaar begonnen af te vallen.

Gemeen

Trump omschreef Emmanuel Macrons recente verklaring dat de Navo hersendood is als ‘heel, heel gemeen’. Macron verweet Trump dat hij zich eenzijdig terugtrok uit Syrië. Ook attaqueerde de Franse president  zijn Turkse collega Recep Tayyip Erdogan, omdat deze wapens koopt van Navo-tegenstander Rusland en in Syrië de Koerdische – door andere Navo-landen gesteunde – YPG-militie aanvalt. Erdogan sloeg terug met de opmerking dat hij geen steun zal geven aan de verdediging van de Baltische staten als de Navo hem niet steunt tegen de Koerden.

Daar stond Stoltenberg; maar niet getreurd, zei hij. ‘Ik ben een politicus, ik ben eraan gewend het verwijt te krijgen slechte inhoud met mooie woorden te verdoezelen. In het geval van de Navo is het andersom. We hebben lelijke dingen gezegd, maar de inhoud is perfect.’ Dat laatste is overdreven, maar helemaal ongelijk heeft hij niet.

Hoewel Trump ooit de Navo verouderd noemde, heeft Amerika onder hem meer geld uitgetrokken voor de versterking van de defensie van Oost-Europa in reactie op de Russische bezetting van de Krim. En hoewel het met veel gezucht en gesteun gepaard gaat, hebben de Europese bondgenoten 117 miljard euro meer uitgetrokken voor defensie. Tal van landen, waaronder Nederland, halen nog niet het doel van 2 procent van het bruto binnenlands product, maar de druk van Trump werkt en zorgt voor een opwaartse lijn, stelt Stoltenberg tevreden vast. De Amerikaanse president lunchte met de negen landen die reeds de 2 procent halen. De 2-procenters, in zijn woorden. ‘Ik betaal’, grapte hij.

Cyberspace en ruimte

Ook speelt de Navo gestaag in op nieuwe dreigingen. Nadat in 2016 cyberspace tot nieuw strijddomein was verklaard, naast land, zee en lucht, gebeurde nu op de top in Londen hetzelfde met de ruimte. De Navo wil haar afschrikkingsmacht uitbreiden naar deze moderne potentiële slagvelden. Voorts slaat het bondgenootschap met bezorgdheid de militaire opbouw van China gade, het wil het land graag betrekken bij wapenbeheersingsonderhandelingen.

De Navo is niet alleen het lawaai dat ze maakt. Er is de politieke bovenbouw, waar van tijd tot tijd flink geruzied wordt. En er is de militair-bureaucratische onderbouw, die onverstoorbaar doorwerkt als het konijntje uit de tv-reclame dat eindeloos blijft bewegen op een duracellbatterij. Hoe effectief de Navo als organisatie kan optreden, bleek in het voorjaar van 2016, toen zij binnen een paar dagen fregatten naar de Turkse kust dirigeerde om te helpen de migrantenstroom onder controle te brengen.

Sovjet-vijand

Het bondgenootschap bewijst zich in zulke gevallen altijd weer, en de leiders lijken zich dat uiteindelijk steeds te realiseren. Na de stormachtige aanloop op dinsdag eindigde de top woensdagmiddag met een volgens Stoltenberg ‘staalharde’ herbevestiging van de wederzijdse bijstandsverlichting van artikel V uit het Navo-verdrag. Een voor allen, allen voor een, zei de Britse gastheer Boris Johnson met een verwijzing naar het motto van de drie musketiers. Macron beklemtoonde dat het openhartig benoemen van problemen de beste manier is om tot oplossingen te komen. Erdogan staakte zijn verzet tegen steun voor de Baltische staten.

Opnieuw was het al goed, eind goed, net als bij de toppen in Brussel in het voorjaar van 2017 en de zomer van 2018. Spanningen heeft de Navo altijd gekend sinds de oprichting in 1949. Het einde van de Koude Oorlog, het wegvallen van de disciplinerende aanwezigheid van de Sovjet-vijand en recentelijk de opkomst van populistische leiders als Trump, hebben geleid tot een zekere erosie van de bondgenootschappelijke banden. De ruzies zijn feller en frequenter geworden en stellen de cohesie herhaaldelijk op de proef, maar ook ditmaal weer werden de geschillen voor het moment bijgelegd en met de mantel der bondgenootschappelijke liefde bedekt.

De leiders stonden op scherp toen zij woensdagochtend aankwamen in het uit de 18de eeuw stammende golfhotel in Watford, even buiten Londen. Het landschap lag er groen en glooiend bij, de rijp op de grasvelden glinsterde in de vroege zon, het moet een kalmerende werking op de leiders hebben gehad. De 70-jarige Navo kan vooralsnog op weg naar een volgend kroonjaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden