Analyse UNRWA

Is er nog een toekomst voor hulporganisatie Palestijnse vluchtelingen (UNRWA) na onthulling misstanden?

Een uitgelekt rapport over misstanden bij het VN-agentschap voor Palestijnse vluchtelingen plaatst de organisatie in een kwaad daglicht. Zelfs trouwe donoren van de 70-jarige UNRWA als Nederland en Zwitserland staken, voorlopig, hun financiële bijdrage.

Palestijnse meisjes beginnen de dag op een door de UNRWA gerunde school. Beeld REUTERS

De Arabische tv-zender Al Jazeera wist de hand te leggen op een vernietigend rapport over de top van UNRWA (United Nations Relief and Work Agency). Volgens het interne VN-document hebben leidinggevenden zich schuldig gemaakt aan seksueel wangedrag, vriendjespolitiek, intimidatie en andere vormen van machtsmisbruik. Vooral de Zwitserse topman Pierre Krähenbühl en een handjevol vertrouwelingen liggen onder vuur. Krähenbühl wordt er onder meer van beschuldigd dat hij een relatie aanknoopte met een ondergeschikte, waardoor er een ‘giftige’ sfeer ontstond op de werkvloer die leidde tot een ‘exodus’ van medewerkers.

VN-secretaris-generaal António Guterres houdt de Zwitser, die de beschuldigingen verwerpt, vooralsnog de hand boven het hoofd. Moet Krähenbühl uiteindelijk toch de aftocht blazen, na een onafhankelijk onderzoek, dan verliest de volkerenorganisatie een belangrijke pleitbezorger van en fondsenwerver voor de Palestijnen. Die kwaliteiten kwamen hem goed van pas toen de regering-Trump in 2018 de geldkraan dichtdraaide en UNRWA in acute financiële nood bracht. Als het aan de VS zou liggen, wordt de ‘hopeloos gebrekkige’ organisatie opgeheven. Andere landen trekken die conclusie niet, maar de twijfel groeit. Is UNRWA onmisbaar of een obstakel voor vrede?

Onmisbaar?

In de ogen van Krähenbühl is UNRWA na zeventig jaar nog altijd noodzakelijk. Een jaar na de stichting van de staat Israël besloot de Algemene Vergadering van de VN (AVVN) dat de organisatie zich moest ontfermen over zo’n 700 duizend Palestijnen die waren verdreven of op de vlucht sloegen. De AVVN bepaalde dat ook hun nakomelingen recht hebben op hulp. Momenteel staan 5,4 miljoen Palestijnen geregistreerd als vluchteling, verspreid over Libanon, Jordanië, Syrië, de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever (inclusief oostelijk Jeruzalem) en de Gazastrook. In de kustenclave helpt de UNRWA een miljoen mensen, de helft van de bevolking, aan voedsel en water. Daarnaast biedt de organisatie onderwijs en medische hulp.

Wrang genoeg is UNRWA daartoe genoodzaakt omdat de regerende Hamas-beweging in Gaza ook geld steekt in raketten en zogeheten terreurtunnels onder Israëlisch grondgebied, in plaats van het uitsluitend te besteden aan het welzijn van de bevolking.

UNRWA heeft zich niet alleen ontpopt als een soort schaduwregering, maar fungeert ook als banenmachine. In het Midden-Oosten telt de organisatie ruim 30 duizend personeelsleden, merendeels Palestijnen, van wie ongeveer eenderde in Gaza werkt. ‘Wie zijn of haar baan verliest, vindt geen ander werk, want dat is er niet’, zei Krähenbühl vorig jaar in de Volkskrant nadat de VS besloten een punt te zetten achter hun financiële steun – eenderde van het totale budget, circa een miljard euro per jaar.

Het belangrijkste argument van Krähenbühl voor het bestaansrecht van UNRWA is het feit dat het Israëlisch-Palestijnse conflict voortduurt. Was de UNRWA destijds bedoeld als ‘eerste opvang’ voor vluchtelingen, keer op keer besloten de VN in de decennia erna het mandaat te verlengen. Bij gebrek aan een vredesakkoord, stelt Krähenbühl.

Obstakel voor vrede?

Of is UNRWA juist een obstakel voor vrede? De organisatie belichaamt ‘het recht op terugkeer’ van vluchtelingen waaraan Palestijnse leiders tot op de dag van vandaag vasthouden. Vele tienduizenden inwoners van Gaza demonstreerden het afgelopen jaar wekelijks aan de Israëlische grens, de zogeheten Mars voor de Terugkeer. Meer dan tweehonderd Palestijnen moesten dat met de dood bekopen, met name door toedoen van Israëlische scherpschutters.

Naarmate het aantal geregistreerde vluchtelingen steeg, groeide in Israël de weerzin tegen UNRWA. Het toelaten van vluchtelingen zou het einde betekenen van de Joodse staat, zoals Israël zich onder premier Benjamin Netanyahu nadrukkelijk afficheert. Een van de redenen waarom de VS de handen aftrokken van UNRWA is de ‘erfelijke vluchtelingenstatus’, zoals hoge functionarissen dat noemden.

Ook onder Palestijnen wordt het bestaansrecht van UNRWA in twijfel getrokken. Mensenrechtenactivist Bassem Eid, die opgroeide in een vluchtelingenkamp in Oost-Jeruzalem dat wordt beheerd door UNRWA, juichte vorig jaar de beslissing van de regering-Trump toe. In een interview met een Israëlische radiozender hekelde hij de privileges van de UNRWA-top (dure auto’s, riante salarissen) en de scholen waar Palestijnen wordt geleerd ‘om Joden op te blazen’. Palestijnen worden ‘gegijzeld’ door UNRWA, omdat ze van de organisatie afhankelijk zijn, stelde Eid.

Een andere vooraanstaande Palestijn, Sari Nusseibeh, vertrouweling van wijlen de Palestijnse leider Yasser Arafat, betoogde in 2017 in de Volkskrant dat het zinloos is vast te houden aan de bekende trits eisen, waaronder Jeruzalem als hoofdstad van een onafhankelijke staat en de terugkeer van vluchtelingen. ‘De Palestijnen moeten stoppen met dromen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden