Is er nog een kalifaat in aantocht in de Sinaïwoestijn?

Een serie bomaanslagen in de Egyptische Sinaïwoestijn doodde donderdagavond zeker dertig mensen, grotendeels soldaten. Vele tientallen anderen raakten gewond. Zeker twee kinderen stierven. Het is een van de grootste 'wapenfeiten' tot nu toe van Ansar Beit al-Maqdis, 'Soldaten van Jeruzalem', een Egyptische terreurgroep die zich vorig jaar loyaal verklaarde aan Islamitische Staat (IS).

Egyptische burgers en medewerkers van de Egyptische veiligheidsdiensten inspecteren de schade die werd veroorzaakt door de aanslag in al-Arish op 29 januari.Beeld ANP

De groep begon in 2011 met de droom van iedere jihadist: Jeruzalem bevrijden van haar zionistische bezetters. Ansar Beit al-Maqdis komt voort uit de wetteloze Sinaïwoestijn, en de Israëlische grens is daar vlakbij. Aanvankelijk deed de groep van zich horen met aanvallen op een gaspijpleiding van Egypte naar Israël, en met een aanslag op een Israëlische grenspatrouille.

Het waren de jaren na de val van dictator Hosni Mubarak. De veiligheidsdiensten lagen op hun gat, wapens gingen naar de Sinaï vanuit Libië, en het veiligheidsvacuüm deed Egyptische jihadisten terugkeren vanuit plaatsen als Afghanistan en Pakistan. Dat vormde de voedingsbodem voor Ansar Beit al-Maqdis, waarschijnlijk een consolidatie van andere militante groepjes. De Sinaï heeft een lange geschiedenis van verwaarlozing door de staat, sterke conservatieve islam, militarisme, en machtige en eigenzinnige stammen.

Medio 2013 maakte toenmalig legerleider Abdel Fattah al-Sisi een einde aan het bewind van Mohammed Morsi, 's lands eerste gekozen president en een lid van de Moslimbroederschap. Dat wekte de woede van Ansar Beit al-Maqdis, en sindsdien richt de groep haar bommen en zelfmoordenaars op leger en politie. Hun thuishaven is nog altijd de noordelijke Sinaïwoestijn, rondom het stadje Arish bij grens met de Gazastrook; de strijd tegen de staat speelt zich grotendeels in die regio af.

Rouwende familieleden vandaag in al-ArishBeeld reuters

Mislukte moordaanslag

Maar de groep heeft ook elders in het land aanslagen gepleegd. De meest spraakmakende was een mislukte moordaanslag in september 2013 op Muhammed Ibrahim, als minister van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk voor repressie van de Moslimbroederschap en andere dissidenten.

Ansar Beit al-Maqdis werd geïnspireerd door Al Qaida. Maar in november vorig jaar werd ook deze terreurgroep aangestoken door de successen van Islamitische Staat, en verklaarde zich loyaal aan diens leider Abu Bakr al-Baghdadi. Tot nu toe lijkt hun band met IS vooral symbolisch; ze delen de ideologie, vechten tegen een 'ongelovig' regime, en zwaaien met dezelfde vlag.

Maar wat niet is, kan nog komen, zegt Michael Hanna van de Amerikaanse Century Foundation. 'We weten dat mensen vanuit Egypte naar Syrië zijn gegaan en zijn teruggekeerd,' zegt hij. 'Nemen die expertise mee? Fondsen? Zijn ze getraind voor aanvallen in Egypte? Het is nu nog moeilijk te zeggen, maar het is een reële mogelijkheid.'

Het Egyptische leger is in de Sinaï een ware uitroeïingscampagne begonnen. Daarbij moeten ook gewone burgers het ontgelden. Hele wijken worden platgegooid om de terroristen van Beit al-Maqdis een veilige haven te ontzeggen. Andere botte bijlen waarmee het leger werkt zijn een avondklok in de noordelijke Sinaï, en een regionale noodwet die massa-arrestaties zonder adequate bewijzen mogelijk maakt.

Grote plannen

Dat leidt uiteraard tot woede, waarmee de groep weer een grotere poel boze jongemannen krijgt om uit de rekruteren. De Sinaï was ook onder voormalig dictator Hosni Mubarak al een achtergesteld en conservatief gebied. Onvrede over verwaarlozing door de regering ging er hand in hand met radicalisering van jongeren, onder invloed van de conservatieve islam die de traditionele regio kenmerkt.

Afgaand op de aanslag afgelopen donderdag, groeit de groep in kracht - ondanks of misschien zelfs dankzij de repressiecampagne van leger en politie. De aanslagen donderdagavond waren een terroristisch kunststukje: meerdere bommen en mortieren gingen gelijktijdig af, gericht op een handvol doelen van leger en politie verspreid over twee steden. Dat getuigt van flinke operationele planning en kunde.

Mogelijk is het ook een poging van de groep om zichzelf op de kaart te zetten. Hun ambities spreken immers uit de naam die ze sinds november voeren: de Provincie Sinaï van de Islamitische Staat. De terreurgroep heeft grote plannen. Afgaand op hun recente vooruitgang in slagkracht, gaan we nog meer van ze horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden