analyse

Is er in kenniseconomie Nederland nog wel ruimte voor de buitenlandse student?

Groningse studenten bezetten donderdag negen uur lang het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen.  Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Groningse studenten bezetten donderdag negen uur lang het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Even kwamen er minder studenten uit het buitenland, door de coronapandemie. Inmiddels is de toestroom weer op peil. Goed nieuws voor het kennisland dat Nederland wil zijn. Maar kunnen universiteitssteden het nog aan? In Groningen slapen buitenlandse studenten bij mensen op de bank.

De ‘mars der daklozen’ trok donderdag door de Groningse binnenstad, slechts drie dagen na de feestelijke opening van het academisch jaar, en een groep van 75 boze studenten bezette negen uur lang het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen. Ze wilden aandacht vragen voor een probleem dat elk jaar nijpender wordt.

Beelden van buitenlandse studenten die noodgedwongen in een Gronings tentenkamp moesten slapen, gingen in 2018 het land door. ‘De tenten zijn weg, maar de situatie is nog steeds onhoudbaar’, zegt Marinus Jongman van Shelter Our Students (SOS), dat de mars organiseert.

Vanuit zijn werkkamer in het gemeentehuis geeft de Groningse woonwethouder Roeland van der Schaaf (PvdA) de demonstranten groot gelijk: ‘Mijn hart bloedt als ik over deze situatie spreek.’ In Groningen is volgens hem sprake van een ‘sociaal drama’. Zo’n 180 buitenlandse studenten slapen bij andere studenten op de bank, honderden anderen komen volgens Van der Schaaf in de noodopvang terecht. ‘Zo wil je buitenlandse studenten niet welkom heten.’

Gewild en geliefd

De internationale student is gewild en geliefd, goed voor het aanzien van universiteiten en hogescholen (al zijn het er daar veel minder), die het deels moeten hebben van hun uitwisseling met buitenlandse onderwijsinstellingen. Die student past prima in de open kenniseconomie, waarin Nederland internationaal talent graag een kans biedt om te floreren (en te blijven hangen en belasting te betalen).

Het mes snijdt aan twee kanten. Veel Nederlandse studenten willen dolgraag in het buitenland studeren of stage lopen. Dan helpt het als de universiteit zelf ook een beetje gastvrij is.

Buitenlandse studenten zijn waardevol voor het onderwijs, zegt bestuursvoorzitter Geert ten Dam van de Universiteit van Amsterdam (UvA). ‘Ze brengen hun eigen invalshoeken, wereldbeelden en culturele achtergronden met zich mee. Nederlandse studenten vinden het fijn om met mensen uit andere landen in zo’n international classroom te zitten. Sommigen kiezen daar bewust voor door een niet-Nederlandstalige studie te volgen.’

De Universiteit Twente (motto: high tech, human touch) kan zich inmiddels geen leven zonder buitenlandse studenten meer voorstellen. Dat is een kwestie van vraag en aanbod. Woordvoerder Laurens van der Velde: ‘Bedrijven in de regio staan te schreeuwen om technische talenten, maar die komen er niet genoeg vanuit de Nederlandse markt. En buitenlandse studenten staan te springen om hier aan de slag te gaan.’ Ten Dam: ‘Nederland heeft heel goed wetenschappelijk onderwijs tegen een relatief lage prijs.’

Toestroom

Er is niets mis mee dat je ‘hier als EU-inwoner met een middelbareschooldiploma al kunt komen studeren’, zegt de Groningse actievoerder Jongman. ‘Maar de werkdruk, onderwijscapaciteit en huisvesting staan enorm onder druk. De rek is eruit.’

Het bijbouwen van honderden kamers voor studenten hielp Groningen te weinig om het woonprobleem op te lossen. Elk jaar kloppen meer buitenlandse studenten aan de deur van de Rijksuniversiteit en de Hanzehogeschool. ‘We kunnen er niet tegenop bouwen’, zegt wethouder Van der Schaaf over die toestroom.

Hoewel hij doorbouwen als een deel van de oplossing ziet, wil Van der Schaaf vooral eerder van de universiteit en hogeschool weten hoeveel studenten de stad precies kan verwachten. ‘Nu horen onderwijsinstellingen pas na de zomer hoeveel het er zijn, terwijl ik dit het liefst al in juni of juli duidelijk wil hebben. Dan kun je daar beter op anticiperen.’

null Beeld

Maar voor het over oplossingen gaat, moet Nederland zichzelf een andere, wezenlijke vraag stellen, vindt voorzitter Pieter Duisenberg van universiteitenkoepel VSNU. Hoe willen we ons land en onderwijssysteem positioneren? Zijn we inderdaad een open kenniseconomie die de deur open blijft zetten voor buitenlands talent? En zo ja, hebben we genoeg plek om al deze mensen aan dak boven hun hoofd te helpen?

Voor Duisenberg lijdt het geen twijfel dat Nederland de buitenlandse studenten met open armen moet blijven ontvangen. ‘Ze zijn goed voor de kwaliteit van onderwijs en onderzoek, een bron van talent voor de arbeidsmarkt en ze zijn belangrijk voor de internationale positie van Nederland.’ Hij wijst ook op berekeningen van het Centraal Planbureau uit 2019 dat een buitenlandse student de economie meer oplevert dan hij kost.

Euregio als achterland

Welke universiteit je het ook vraagt, overal klinkt tevredenheid over de mentaliteit van de buitenlandse student. Hardwerkend, leergierig, bereid er iets van te maken. En niet alleen omdat ze duizenden kilometers van huis zitten te blokken voor een mooie toekomst. Veel studenten komen ‘gewoon’ uit België en Duitsland.

De Erasmus Universiteit vindt haar 23 procent internationale studenten ‘acceptabel’. Aanwijzingen dat zij de Nederlandse studenten verdringen, heeft de universiteit niet. ‘Verschillende opleidingen worden bij ons ook in het Nederlands aangeboden en studenten zijn vrij om zelf een opleiding te kiezen in Nederland.’

Aan de Universiteit Maastricht zijn de Nederlandse studenten zelfs in de minderheid (45 om 55 procent). Geen enkel probleem, vinden ze daar. De universiteit is nu eenmaal internationaal georiënteerd, samenwerking met andere nationaliteiten geldt er als pijler in het onderwijs. ‘We zien niet alleen Zuidoost-Nederland, maar ook de Euregio als ons achterland.’

Maastricht ‘koestert’ daarom zijn internationale studenten. ‘We voelen ons op dit moment ook helemaal niet geroepen om ze te weren’. Dat zou trouwens ook weinig zin hebben, denkt de woordvoerder. Veel internationale studenten kiezen volgens de universiteit vooral op basis van ‘naam, faam, verhalen van bekenden en regionaal aanbod’ voor Maastricht, en niet vanwege de folders, open dagen en beurzen waar de universiteit zichzelf verkoopt.

Grenzen aan de groei

Toch vindt Ten Dam van de UvA dat de grenzen aan de groei zo langzamerhand bereikt zijn. ‘We willen de toestroom van studenten kunnen reguleren, dat kan nu niet. Binnen de EU kan iedereen hier komen studeren en dat begint te knellen. Dat zie je in huisvesting, maar het kan ook betekenen dat de toegankelijkheid voor Nederlandse studenten in het gedrang komt.’

Aan de UvA komt een kwart van de 40 duizend studenten uit een ander land dan Nederland. ‘Sommige studierichtingen bij ons werven nog wel, omdat ze een iets meer gemêleerde studenteninstroom willen’, zegt Ten Dam. ‘We zijn ook heel principieel een tweetalige universiteit, met waar het kan een tweetalig opleidingsaanbod waaruit studenten kunnen kiezen. Maar centraal werven als UvA doen we bewust niet meer.’ De Universiteit Twente raadde dit jaar studenten die nog geen kamer hadden aan hun studie te heroverwegen.

Bij ‘de mars der daklozen’ werd donderdag aandacht gevraagd voor het woningtekort in Groningen.  Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Bij ‘de mars der daklozen’ werd donderdag aandacht gevraagd voor het woningtekort in Groningen.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Het aantal aanvragen voor een vergunning door studenten van buiten de EU zit alweer op het niveau van voor corona, maakte de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) maandag bekend. De ruim 15 duizend aanvragen (dat zijn de cijfers tot en met juli) kwamen vooral uit China, India, de Verenigde Staten, Turkije en Indonesië. Bij hen is Economics & Busines het meest in trek, gevolgd door Social Sciences, Engineering en Arts & Culture.

Universiteiten en hogescholen kunnen niet zomaar aan een knop draaien om de toestroom dicht te knijpen. Een optie is het totale aantal studenten per opleiding verlagen of opleidingen simpelweg niet meer in het Engels aanbieden. Met het eerste duperen ze ook de Nederlandse student (en zichzelf, omdat ze per student betaald krijgen). Het tweede zou meer effect hebben, al kiezen veel Nederlandse studenten er met het oog op hun toekomst juist bewust voor een opleiding in het Engels te volgen.

Numerus fixus

De meest botte bijl is een politiek instrument. Het in 2019 door de Tweede Kamer omarmde wetsvoorstel Taal en Toegankelijkheid regelt een numerus fixus voor buitenlandse studenten, die Nederlandse studenten ongemoeid laat. Onderwijsinstellingen moeten die maatregel dan wel kunnen motiveren. Het wetsvoorstel maakt ook een verhoging van het collegegeld voor studenten van buiten de Europese Economische Ruimte mogelijk.

Voorlopig gebeurt er echter niets met het voorstel, omdat de Eerste Kamer het in februari dit jaar controversieel heeft verklaard. Het is daarmee aan een nieuw kabinet om zich erover te buigen. Intussen loopt het aantal internationale studenten ook dit collegejaar verder op en vragen wethouders als Van der Schaaf zich af wat er nog te doen valt aan dit probleem.

De instroom in Groningen is volstrekt onderschat, vindt de actievoerende Marinus Jongman, en de situatie is nog precies zo als in 2018. ‘Alleen slapen de buitenlandse studenten niet meer in tenten, maar bij mensen op de bank.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden