Is er een relatie tussen minder ggz-bedden en toename meldingen verwarde personen?

Politie praat met een verwarde op een hijskraan. Beeld Hollandse Hoogte / Dolph Cantrijn

Ondanks de sombere ver halen geven de cijfers na de hervormingen in de ggz een positiever beeld dan verwacht. De overlast door thuiswoners valt mee, maar de kosten zijn niet gedaald.

Het ging snel. Tussen 2012 en 2016 is bijna één op de vijf 'bedden' voor de geestelijke gezondheidszorg opgeheven. In 2016 waren er nog 16 duizend instellingsplekken over, waarvan 6.500 voor opvang langer dan een jaar.

Dat was de bedoeling van de afspraken van de toenmalige minister Schippers met de ggz om de kostenstijging te beteugelen. En om meer patiënten met psychische problemen een zo gewoon mogelijk leven te laten leiden. Dat gaat beter in een 'gewone' woning met zorg aan huis, dan in een instelling.

Het gaat niet zonder slag of stoot

Woningcorporaties klagen over problemen door meer psychiatrische bewoners in woonwijken. Het aantal bedden is sneller afgebouwd, dan de psychiatrische hulp aan huis opgebouwd. Er is te weinig zorg voor de ongeveer 250 duizend Nederlanders met ernstige psychische problemen die thuis wonen, constateert het Trimbos-instituut. Zij voelen zich eenzaam en hebben behoefte aan meer ondersteuning bij hun psychische klachten.

De cijfers zijn positiever

Volgens seniorbeleidsmedewerker Jaap van der Rijst van Zorgverzekeraars Nederland valt de overlast van psychiatrische patiënten in woonwijken mee, gezien het dalende aantal acties van de crisisdienst. 'Men is goed bezig om deze groep te dehospitaliseren.'

'De veronderstelling dat de beddenafbouw in de ggz leidt tot een grote toename van het aantal meldingen van verwarde personen klopt niet', zegt ook onderzoeker Bauke Koekkoek.

De ambulante ggz-teams moeten nauw samenwerken met gemeenten, die sinds 2015 ook voor inwoners met psychische problemen moeten zorgen. Volgens onderzoeker Koekkoek was er voorheen in gemeenten meer 'bemoeizorg' voor net die lastige categorie psychiatrische patiënten die geen hulp wil, van onder meer de regionale ggd's. 'Nu zijn er sociale wijkteams die soms de tijd of expertise missen om af te gaan op mensen die als verward in beeld komen.' De signalering van deze groep moet volgens hem beter.

Ook hoogleraar innovatie in de ggz Philippe Delespaul gelooft niet in een relatie tussen de beddenafbouw en de gestegen overlast van verwarde personen. Belangrijker vindt hij de vraag of het geld wel efficiënt wordt besteed. De groep die de hulp het hardst nodig heeft, de mensen met ernstige psychische problemen, krijgt volgens hem nu te weinig aandacht.

De hervorming van de ggz is zeker nog niet af. Maar de kosten van de geestelijke gezondheidszorg zijn gestegen de afgelopen vier jaar, blijkt uit cijfers van zorgbureau Vektis. Zorgverzekeraars Nederland brengt deze cijfers naar buiten, om een beeld te ontkrachten van bezuinigingen in de ggz met overlast tot gevolg.

In dit bedrag is ook de praktijkondersteuning bij huisartsen op het gebied van ggz opgenomen, die onder het huisartsenkader valt. Volgens Vektis spelen deze hulpverleners een belangrijke rol in het verwijzen en begeleiden van ggz-patiënten.

Er blijven knelpunten

De geestelijke gezondheidszorg voor volwassenen wordt vooralsnog niet goedkoper nu meer patiënten thuis wonen. De kosten voor zorg in de instellingen dalen bovendien niet zo sterk als verwacht met het dalende aantal bedden. 'Deze cijfers verbazen ons', zegt Van der Rijst van Zorgverzekeraars Nederland. 'Wij hadden verwacht met deze ontwikkeling meer mensen te kunnen helpen met minder geld.'

'Het zou kunnen dat de mensen die nu nog wel in een psychiatrische kliniek zitten, een zwaardere hulpvraag hebben', vermoedt Van der Rijst. Daarbij zitten we nog in een tussenfase van opbouw van een nieuw systeem met ggz-teams die moeten samenwerken met veel gemeenten.'

Ook de krapte op de arbeidsmarkt laat zich voelen. De vele moeilijk opvulbare vacatures bij ggz-instellingen veroorzaken wachtlijsten. Ook beginnen steeds meer psychiaters voor zichzelf en laten zich inhuren. 'Die onttrekken zich bijvoorbeeld aan nachtdiensten.'

En er is een tekort aan beveiligde bedden voor de opvang van de gevaarlijkste groep psychiatrische patiënten. Is, gezien deze uitgebreide lijst knelpunten, de omvorming niet te snel gegaan? 'We werken hard aan meer beveiligde bedden', zegt Van der Rijst. 'Die komen er ook. Maar dat moet de discussie niet bepalen over de hele omvorming. In onze beleving zijn we op de goede weg.'

Reacties

Politie: Incidenten met verwarde personen in intensiteit gestegen

‘Wij zien landelijk een toename van het aantal overlastincidenten waarbij personen met verward gedrag betrokken zijn. Bij verward gedrag kan sprake zijn van een psychische stoornis, maar ook van verslaving, dementie, een verstandelijke beperking en diverse levensproblemen.

De politie ziet wel dat incidenten met personen met verward gedrag - met of zonder psychiatrische crisis - in intensiteit zijn toegenomen. Vaak is sprake van een combinatie van problemen. Daarom vinden wij dat preventie en vroegsignalering veel meer prioriteit moeten krijgen. Net zoals de politie zouden ook professionals uit de zorg en ondersteuning dag en nacht bereikbaar en beschikbaar moeten zijn in wijken en buurten. Samen met wijkagenten kunnen zij zorgwekkende signalen vroeg oppikken en kwetsbare mensen eerder voorzien van passende zorg en ondersteuning.’

Onno Hoes, voorzitter schakelteam personen met verward gedrag: te veel verschillende potjes

‘Wij zijn blij dat de zorgverzekeraars zich inspannen voor meer beveiligde bedden in de ggz, dat lijkt nu beter te gaan. Maar op lokaal niveau hopen we dat individuele zorgverzekeraars intensiever betrokken raken. Nu is een van de problemen dat geld uit te veel verschillende potjes moet komen: soms zit zo’n persoon in de ggz, soms krijgt hij zorg van de gemeente en soms zit hij in de gevangenis.’

GGZ Nederland: Meer investeren in ambulante zorg

‘Wij constateren juist dat we afspraken maken met de zorgverzekeraars voor minder budget dan door het ministerie beschikbaar is gesteld. De sector wil meer investeren in de ambulante zorg. Wij zien een toename van het aantal mensen met psychiatrische problemen en dus ook een toename van de vraag naar zorg. De mensen die nog in instellingen zijn, hebben nu een gemiddeld zwaardere problematiek.

Er moet meer worden geïnvesteerd in ambulante behandeling. Maar we zijn het met de zorgverzekeraars eens dat dit niet de oorzaak is van de stijging van het aantal meldingen van personen met verward gedrag.’

Burgemeester Ferd Crone van Leeuwarden, namens de burgemeesters van middelgrote steden: Ook inzetten op vrijwillige, tijdelijke opvang

‘Het is een goede beweging, veel mensen in ggz-instellingen kunnen best op zichzelf wonen. Maar er moet meer ambulante hulp komen voor deze mensen. Ook moeten er instellingen komen, waar mensen met psychische problemen een tijdje vrijwillig kunnen worden opgevangen als ze het even thuis niet redden, voor het welzijn van deze groep mensen. En het moet makkelijker worden de kleine groep gevaarlijke personen indien nodig gedwongen op te nemen. Per 2020 worden de wettelijke mogelijkheden daartoe verruimd. Dan moet er ook voldoende opvang voor deze groep zijn.’  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.