Is een ZBO voor het spoor echt beter dan een BV?

Het ergste wat van een politicus kan worden gezegd is dat hij of zij onzichtbaar is. Daarom heeft PvdA-staatssecretaris Sharon Dijksma ook een knuppel in het hoenderhok gegooid. Nu de PvdA'ers allemaal over elkaar heen rollen in de jacht op nieuwe baantjes, moet zij ook de spierballen tonen. Het zo vaak bekritiseerde ProRail wordt gedegradeerd van BV naar zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) - een graadje boven dat van ouderwetse overheidsdienst.

Peter de Waard
null Beeld ANP
Beeld ANP

De vraag is of de degradatie in de praktijk veel uitmaakt. Nu al maakt de minister volledig de dienst uit bij 100 procent staatsdeelneming, zij het dat ze het toezicht heeft uitbesteed aan een aantal door haarzelf benoemde commissarissen. In de toekomst zullen enkele hoge ambtenaren in plaats van de commissarissen het toezicht doen en de minister 'briefen'.

Het is net zo alsof Dijksma een kind dat vanwege een studie lange tijd geleden zelfstandig op kamers is gaan wonen, nu naar huis terughaalt. Omdat het met de studie niet vlot en omdat er te veel geld over de balk wordt gegooid, moet de student beter in de gaten worden gehouden. Het is nog maar de vraag of dat onder voogdij van ambtenaren in eigen huis zoveel beter gaat dan onder die van commissarissen buiten huis.

Het is een illusie te denken dat de staatssecretaris er direct zelf dichter op zal zitten. Een bewindspersoon heeft nogal wat op het bordje. Dijksma zal echt niet iedere ochtend om 9.00 uur met ProRail in conclaaf gaan over de herfstbladeren op de lijn, het ijsvrij maken van de wissels of de voortgang van een nieuw stationsgebouw. Nogal eens weten ministers helemaal niet wat binnen de ambtenarij afspeelt (vraag het Wiebes), hoewel ze stoer roepen dat ze verantwoordelijk zijn.

ProRail had nooit op kamers moeten gaan. Het had zeker niet moeten worden gescheiden van de eeneiige tweeling die het vormde met de Nederlandse Spoorwegen. Maar in de jaren tachtig en negentig waren Brussel en Den Haag in de ban van de vrije marktwerking en moesten zoveel mogelijk overheidsdiensten aan concurrentie worden blootgesteld. Vanzelf zou dan de klant de beste prijs en service krijgen en zou de overheid er zelf geen omkijken meer naar hebben. Maar concurrentie op het spoor was een even groot onding als concurrentie bij de politie zou zijn. Hiervoor is het spoor in Nederland veel te klein, te druk en te gecompliceerd. Vrije marktwerking op het spoor leidde niet tot betere prijzen en service maar tot meer toezicht en bureaucratie en slechtere service.

ProRail wordt nu een ZBO, hetgeen betekent dat de werknemers nog een eigen cao houden en geen ambtenaar worden. Iedereen is tegen: van ProRail zelf tot de NS en de reizigersorganisatie Rover .

Alleen de PvdA-bewindspersoon is voor, waarmee zij tenminste alle aandacht opeist.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden