Is een sportboek ook altijd een sportboek?

Bart Jungmann is redacteur van de Volkskrant


reageren? jungmann@volkskrant.nl


De journalist en columnist Nico Scheepmaker was een van de eerste intellectuelen die sport zo serieus nam dat hij erover ging schrijven. Veertig jaar geleden verscheen van hem Cruijff Hendrik Johannes, Fenomeen. Dat was een artistieke biografie van de voetballer Cruijff.


Sinds 2004 is Scheepmakers naam verbonden aan een wisselbeker die jaarlijks wordt uitgereikt aan de maker(s) van een sportboek. Dat was afgelopen maandag opnieuw het geval, zoals gebruikelijk in een veel te warm zaaltje van het Olympisch Stadion, gevuld met jongens op leeftijd. Het is een gek idee dat Nico Scheepmaker, die in 1990 overleed tijdens een potje tennis, als 81-jarige nog best een van die jongens had kunnen zijn.


Voornaamste kandidaat voor de overwinning leek me Menno de Galan. Hij heeft met De coup van Cruijff in elk geval het meest spraakmakende boek geschreven; onderzoeksjournalistiek over de hardvochtige kant van het fenomeen.


Daarnaast werden twee boeken over wielrennen in de strijd geworpen. De schrijvers Herman Chevrolet en Arthur van den Boogaard zouden in stilistische lichtvoetigheid vast de goedkeuring van Hem hebben weggedragen.


Maar de Nico Scheepmaker Beker 2011 ging naar Eversteijn, gemaakt door Carel van Hees. Je kunt Eversteijn, net als Scheepmakers beroemdste boek, het best omschrijven als een artistieke biografie. Cor Eversteijn was een herenkapper annex bokser, een glitterjongen in de glitterjaren van de 20ste eeuw.


Carel van Hees is een fotograaf die deze uitzinnige tragedie in beeld heeft gerangschikt. Dirk van Weelden schreef de fragmentarische herinneringen van intimi op. Ik heb het boek ter plekke gekocht en het is nu al een dierbaar bezit.


De jury noemt het een klassiek verhaal in een bijzonder jasje. 'Een ontroerend boek, een prachtboek.' Nico Scheepmaker had er vast mee ingestemd. Hij was bij leven en welzijn vrijpostig genoeg om zo'n originele keuze toe te juichen.


Een aantal uitgevers greep de verkiezing van dit jaar aan om er een Week van het Sportboek mee in te luiden. Er hingen maandag in het Olympisch Stadion posters waarop Mart Smeets ontspannen leunt op een stapel boeken. Morgen is de Week van het Sportboek weer afgelopen. En groot succes is het niet geweest.


Gisteren heb ik bij ons in de stad wat boekhandels geïnspecteerd. Nergens een spoor te bekennen van de Week van het Sportboek. Op de boekenafdeling van V&D lag de biografie van Guus Hiddink er afgeprijsd bij. Bij de vakwinkels stonden alle sportboeken stilletjes in hun vertrouwde vakje.


Voor zover er sprake is van de Week van het Sportboek geldt dat misschien voor de nieuwste uitgave van Wilfried de Jong. Zijn verhalenbundel over de fietsende mens ligt hoog opgestapeld voor het grijpen.


Misschien moeten de uitgevers zich eens beraden op een definitie van het sportboek. Vermoedelijk is er dan ook in de marketing meer mee te doen.


Mijn eerste associatie bij het sportboek is een handleiding, zoals kookboeken dat in strikte zin zijn. Dergelijke handleidingen bestaan er ook, maar het zijn niet de boeken waarop Mart Smeets zijn ellebogen te rusten heeft gelegd. Dat zijn biografieën en soortgelijk werk.


Sport heeft, anders dan veertig jaar geleden, een volwaardige plaats in het culturele leven. De intensiteit van sport is nu ook een belangrijk vehikel in drama. In Bonita Avenue wordt er hartstochtelijk gejudood. In De Nederlandse Maagd is de schermsport de motor van het verhaal.


Twee maanden geleden verscheen een sneue komedie van Erik Jan Harmens over een man die zichzelf als een geboren organisator beschouwt. Veertig jaar geleden zou hij dat wanhopige talent op Koninginnedag hebben botgevierd, nu zijn dat de Olympische Spelen. Zo heet het boek ook: De man die in zijn eentje de Olympische Spelen organiseerde.


Kortom, sport is alom tegenwoordig en het sportboek schiet dus ook alle kanten op. Maar als het echt een genre is, dan zal Erik Jan Harmens niet de Nico Scheepmaker Beker 2012 winnen.


Zo twijfel ik ook een beetje aan de toekenning van afgelopen maandag. Eversteijn is echt niet gemaakt omdat onze held zo'n uitzonderlijke bokser was. Stijldansen had ook goed gekund.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden