Column

Is een Nederlandse CO2-heffing een goed idee?

Oud D66-leider Jan Terlouw laat niet alleen bij tijd en wijle een touwtje uit zijn brievenbus hangen, deze week schreef hij in deze krant ook, met twee kompanen, een pleidooi voor het invoeren van een Nederlandse CO2-heffing. Zo'n Nederlandse belasting op het uitstoten van kooldioxide zou het Europese handelssysteem moeten aanvullen, want 'dat hapert al zijn hele bestaan', aldus de gewezen minister van Economische Zaken.

Minister Henk Kamp van Economische Zaken tijdens de toelichting op de Energieagenda in het Museon. De agenda schetst de weg naar een CO2-arme energievoorziening. Beeld anp
Minister Henk Kamp van Economische Zaken tijdens de toelichting op de Energieagenda in het Museon. De agenda schetst de weg naar een CO2-arme energievoorziening.Beeld anp

Is dat een goed idee? Laten we het onderzoeken en van de gelegenheid gebruikmaken om deze en volgende week ons hoofd te breken over energie, misschien wel het echte hoofdonderwerp van 2016, en in elk geval een toponderwerp voor 2017. Nadenken over energie moet beginnen bij, het is in deze context allicht een merkwaardig woord, elegantie.

Het Europese handelssysteem voor CO2-rechten, namelijk, mag dan haperen, het is eerst en vooral de praktische uitwerking van een elegante oplossing voor het energievraagstuk.

Het vraagstuk, u weet het, is dat energieproducent en -consument op een vrije energiemarkt een prijs overeenkomen die hen beiden tevredenstelt, maar dat zij hierbij geen rekening houden met de schade die deze transactie veroorzaakt bij anderen. Bij de productie van (fossiele) energie komt CO2 vrij en daar warmt de aarde van op, met schade als gevolg. De vrijkomende CO2, zeggen economen dan, heeft een 'negatief extern effect'. Het is een vorm van marktfalen.

Zo'n effect laat zich op verschillende manieren bestrijden. Met een verbod op CO2-productie bijvoorbeeld - maar dan branden de kerstboomlampjes niet meer, althans voorlopig niet. Of met een jaarlijks plafond voor de CO2-uitstoot - maar dat zou juist in de donkere dagen voor Kerst ook voor problemen zorgen.

De superieure oplossing is het beprijzen van de CO2. Want als CO2 een prijs heeft, houden energieproducent en -consument bij hun transactie wél rekening met de gevolgen van hun gedrag voor anderen. De hogere energieprijs (kale prijs plus CO2-prijs) doet de energieconsumptie dalen. En de opbrengst kan worden gebruikt om resterende schade te vergoeden. Als de prijs maar goed is, kan dat hele externe effect zo teniet worden gedaan. Het externe effect is dan 'geïnternaliseerd', onderdeel geworden van de transactie tussen producent en consument. Zeer elegant.

Maar hoe kom je aan een prijs voor iets dat helemaal niet schaars is? Aan een prijs voor iets waarvoor geen markt bestaat? De oplossing is - en hier wordt de elegantie haast zwierig: als er geen markt is, dan maak je er een.

De overheid maakt van het 'recht om x kilo CO2 uit te stoten' een schaars en verhandelbaar goed. Wie CO2 wil uitstoten moet eerst de bijbehorende rechten kopen van de overheid, of, als hij tekortkomt, bijkopen op de beursvloer voor CO2-rechten, waar marktprijzen ontstaan. De overheid heeft, als de markt eenmaal is geschapen, de CO2-prijs aan een touwtje, want kan jaar op jaar besluiten meer of juist minder CO2-uitstootrechten uit te geven. Overvloed maakt goedkoop, schaarste maakt duur.

Probleem: extern effect. Oplossingsrichting: internaliseren. Uitvoering: markt maken. Je zou voor zo'n zwierige trits een Nobelprijs kunnen krijgen, en dat is ook precies wat de bedenker hiervan, de Britse econoom Ronald Coase, overkwam in 1991.

Hiermee zijn we nog niet bij Jan Terlouw, maar zijn we al wel bij wat ik maar zal noemen de hoofdwet van de energie-economie: de overheid moet en kan de juiste CO2-prijs organiseren.

Die juiste prijs voor de uitstoot van een ton CO2 ligt in de orde van grootte van (tenminste) 40 euro. De marktprijs voor zo'n ton in Europa is dezer dagen een euro of zes. De overheid zit er dus 34 euro per ton naast. Wat eens marktfalen was, is overheidsfalen geworden.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden