Is een luchtgevecht met Russen in Syrië mogelijk? Ja, dus

Bestaat de kans op een incident, zelfs op een luchtgevecht, omdat de NAVO en Rusland zo dichtbij elkaar opereren in het Syrische luchtruim? Dat was de vraag in oktober toen de Russische luchtmacht begon met de bombardementen in Syrië. Twee maanden later is het gevreesde scenario uitgekomen: Turkse F-16's schoten dinsdag een Russische Su-24 neer. Hieronder een verhaal uit oktober over een mogelijk treffen met de Russische luchtmacht.

De Amerikaanse B-1 Lancer. De VS zetten deze strategische bommenwerper, die een kleine 300 miljoen dollar per stuk kostte, nu veel in voor de luchtaanvallen in Syrië. Beeld US Air Force

NAVO-topman Jens Stoltenberg wilde begin oktober nog niet bevestigen dat een Russische SU-30 vijf minuten en 40 seconden lang een Turkse F-16 dreigend in zijn vizier had met zijn radar. Met zo'n 'lock on' was de Russische vlieger in staat om een raket af te vuren. De Amerikaanse minister van Defensie Carter heeft diverse keren zijn bezorgdheid uitgesproken over 'onbedoelde incidenten' die nu kunnen gebeuren in het Syrische luchtruim.

Met de Russische interventie opereren nu de luchtmachten van elf landen in Syrië: vier atoommachten (VS, Rusland, Groot-Brittannië, Frankrijk) en Australië, Canada, Bahrein, Turkije, de Verenigde Arabische Emiraten, Jordanië en Syrië zelf. Coördinatie met Moskou over de luchtoperaties is dus geboden.

Maar op een gesprek na in oktober van slechts één uur, notabene per video-conferentie, was er geen overleg meer geweest tussen Amerikaanse en Russische militaire functionarissen. 'Ze zouden nu naar ons moeten komen om hierover te praten', zei een gepikeerde Carter.

Met Israël, dat al diverse malen doelen bij Damascus heeft gebombardeerd, heeft Moskou wél duidelijke afspraken gemaakt. De Russische vice-chefstaf Nikolai Bogdanovsky bezoekt dinsdag Israël om de afspraken tussen premier Netanyahu en president Poetin nader uit te werken. 'Ik ben naar Moskou gegaan om duidelijk te maken dat we een botsing moeten voorkomen tussen de Russische en Israëlische eenheden', zei Netanyahu zondag over zijn recente bezoek aan Poetin.

Russisch personeel op de Syrische luchtmachtbasis bij Latakia bereidt een SU-30 voor op een missie. Beeld afp

Gevaar

Ondanks het brutale optreden van de Russen in het Turkse luchtruim, gelooft oud-commandant Operaties van de Nederlandse luchtmacht Berry Macco niet in een treffen tussen Westerse en Russische toestellen. Bedoeld of onbedoeld. 'De kans daarop acht ik klein', zegt de voormalige F-16-vlieger. 'De belangen zijn te groot.'

Macco: 'Turkije kijkt wel uit. Ze hebben tot nu toe enkele Syrische toestellen neergehaald, maar dat was zonder gevaar voor Ankara. De Turken hebben echter geen trek in een militaire confrontatie met Moskou. Er zijn ook andere manieren om de Soechoi's boven Turkije aan te pakken, zoals waarschuwen, wegjagen of dwingen te landen.'

De Russen opereren nu met ruim 50 Russische Soechoi-gevechtsvliegtuigen en Mil Mi-aanvalshelikopters in Syrië. De Westers-Arabische coalitie beschikt over zo'n 400 toestellen. Variërend van de modernste F-18 Super Hornets tot F-16's en zware B-1 Lancer-bommenwerpers. Al deze coalitievliegtuigen, in 13 maanden goed voor zo'n 57 duizend vluchten, zijn echter niet continu in de lucht.

Macco: 'Beide partijen komen elkaar wel tegen, je ziet elkaar. De coalitie voert dagelijks enkele tientallen vluchten uit per dag. Maar zelfs als zaken flink uit de hand lopen, is het niet aan de vlieger om een raket af te vuren. Zijn commando-centrum op de grond gaat daarover. En die zijn op het hart gedrukt, ook hun Russische collega's, om het niet tot een confrontatie te laten komen. Men negeert elkaar nu in het Syrische luchtruim. Maar het was beter geweest, om ongelukken te voorkomen, als beide partijen hun operaties met elkaar zouden coördineren.'

Een Amerikaanse F-18 Super Hornet wordt in de lucht bijgetankt, na een bombardement in Irak tegen doelen van Islamitische Staat. Beeld US Air Force
Russische vliegers poseren op de Syrische luchtmachtbasis Hmeimim bij hun SU-30. Moskou heeft ruim vijftig gevechtsvliegtuigen en helikopters naar Syrië gestuurd. Beeld ap

Ongelukje

Toch: een ongeluk zit in een klein hoekje. In 2012 moest de Turkse luchtmacht dat ervaren toen een F-4 voor de Syrische kust werd neergehaald door een luchtdoelbatterij van de Syriërs. In theorie kunnen Syrische MiG-29-vliegers nu, aangemoedigd door de Russische interventie, de Westerse toestellen gaan bedreigen.

Voor de Russische bombardementen durfden ze dit niet te doen. Met het blote oog kunnen de Westerse en Arabische F-16-piloten op korte afstand zien dat het inderdaad gaat om een MiG-29, een type toestel dat de Russen niet naar Syrië hebben gestuurd. Maar op grote afstand wordt dat moeilijker.

'Op zo'n grote afstand kan je niet zien of het een Syrisch of een Russisch toestel is dat zich dreigend opstelt', zegt Macco, die tussen 1995 en 1998 hoofd Operaties was. 'Op zijn radar ziet hij dat ook niet. Maar hij zal echt wel drie keer nadenken voor hij besluit een raket af te schieten. '

Het incident in Syrië waarbij Russische toestellen (geel) dichtbij Amerikaanse gevechtsvliegtuigen (groen) komen. Beeld CBS News
Een F-18 maakt zich op om op te stijgen van het Amerikaanse vliegdekschip USS Theodore Roosevelt. De 75 toestellen van de carrier worden ingezet voor de operaties in Syrië en Irak. Beeld US Navy
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.