Is een gratis wetenschapsblad niet onbetaalbaar?

Vandaag in Ware Wetenschap: al het onderzoek in gratis te bekijken tijdschriften plaatsen, is dat realistisch?

Hoe duur is gratis? Foto thinkstock

Zaterdag nam staatssecretaris Dekker van Hoger Onderwijs in de Volkskrant alvast een voorschotje op het debat deze week met de Kamer over zijn idee om wetenschap bij voorkeur in gratis tijdschriften te publiceren. Vanaf 2016, schreef hij in een brief, zou hij dat zelfs wettelijk willen verplichten, als de wetenschap zelf geen tempo maakt.

Gouden route
Bij zulke zogeheten open access publicaties kan iedereen online overal ter wereld kostenloos bij de resultaten van publiek betaald wetenschappelijk onderzoek. Nu staan betaalmuren en abonnementen dat in de weg. Maar als de auteurs en hun instellingen de uitgever voor het beoordelen en publiceren van een gegeven artikel betalen, hoeft dat niet meer. De 'gouden route' noemen de kenners die aanpak.

Open access is hot, dat is zeker. Eerder liet de Europese Commissie zich uit als pertinent voorstandster, in het nieuwe Horizon2020 - programma is het de norm. In Nederland is wetenschapsfinancier NWO al jaren voor. En onlangs werd open access ook door de kritische wetenschappers van Science in Transition omarmd, als een manier om perverse commerciële prikkels uit het publicatiecircus te halen.

Forse bedenkingen
Maar dat het met open access toch niet alles goud is wat er blinkt, is ook wel duidelijk uit de vele reacties die op het voorstel van Dekker volgden. Een stevige handvol brieven aan de krant maakt duidelijk dat ook in de academische wereld zelf forse bedenkingen bestaan bij een overstap op open access.

En niet alleen omdat de beste tijdschriften vaak nou net níet de gratis tijdschriften zijn. Onderzoekers willen scoren in toptitels, laten ze weten, wat de staatssecretaris daar verder ook van vindt en hoe hij de wet ook wil gaan inrichten. Dan maar geen geld uit Den Haag, moppert een enkeling zelfs.

Rekensommetje
Maar waar het in de reacties toch vooral om draait is, het is niet anders, de financiering. Is open access eigenlijk wel betaalbaar, is de vraag. We kregen bijvoorbeeld een brief van de Wageningse milieu-econoom Thomas van der Pol die een interessant rekensommetje maakt.

Een artikel kant en klaar in een wetenschappelijk tijdschrift plaatsen, is gespecialiseerd mensenwerk en kost een uitgever tussen de 2.500 en 3.500 dollar. Jaarlijks publiceren Nederlandse wetenschappers 33 duizend artikelen. Als ze die zelf gaan betalen voor plaatsing in open access betekent dat een slordige 100 miljoen dollar aan extra kosten voor de Nederlandse wetenschap.

Bij volledige open access van alle wetenschappelijke tijdschriften kunnen universiteitsblibliotheken tientallen miljoenen aan abonnementen schrappen. Maar zover is het nog lang niet. En in hoeverre de besparing opweegt tegen de extra publicatiekosten, heeft nog niemand uitgerekend.

Reken je wat dat betreft niet rijk, waarschuwt dezelfde Wageningse milieu-econoom. 'Universiteiten zullen helemaal niet minder abonnementen nodig hebben. Eerder zullen de reguliere journals óók nog een optie voor open acces gaan aanbieden. Om hun marktpositie te behouden.'

Er zit maar één ding op: de staatssecretaris moet ook eens wat sommen maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.