Is een andere vorm van kapitalisme mogelijk?

De kwestie

Beeld de Volkskrant

Nadat de familie de op de beurs genoteerde aandelen had teruggekocht, was winstmaximalisatie bij de Duitse multinational van meubelbeslag Hettich niet langer het parool.

De volcontinudienst werd afgeschaft. Er kwamen zelfstandige productie-eenheden, zoals die voor scharnieren, die zelf de vakantieroosters, opvang bij ziektes en innovatieprojecten regelden. De arbeidsproductiviteit ging omhoog en er werden minder fouten gemaakt.

Ondernemen hoeft niet op zijn Angelsaksisch. Het kan heel goed op zijn Rijnlands. En nu de Britten uit de EU willen en de Amerikanen een isolationistische president hebben, krijgt Europa een kans zijn eigen Rijnlandse weg te kiezen. Ondanks een nieuw geluid in Frankrijk en een vierpartijencoalitie hier blijft op het vasteland toch alles bij het oude. Dat geeft de Europeanen de kans het jachtterein van de aasgieren uit de City en Wall Street een lesje te leren en hun jachtterrein in te perken.

Terwijl het Angelsaksische model het creëren van aandeelhouderswaarde als hoogste doel heeft, legt het Rijnlandse ondernemingsmodel de nadruk op de continuïteit van de onderneming voor alle betrokkenen. Succes wordt niet alleen afgemeten aan de winst, maar ook aan de kwaliteit van de producten, het werkplezier van het personeel en de bijdrage van het bedrijf aan de samenleving.

Kleinschaligheid en burenhulp - het bijstaan van concurrenten in moeilijke tijden, zoals in de traditionele landbouw gebeurde bij het oogsten - zijn mogelijk. Vijandige overnames zoals die van PPG op AkzoNobel passen hier niet in.

De kiem voor het Rijnlandse model ligt in het Duitse Rijnland. Maar het model werd in 1991 vastgelegd door Michel Albert, een voormalig directeur van het Franse planbureau in zijn boek Capitalisme contre Capitalisme.

Na de val van de Muur twee jaar eerder had het communisme afgedaan als alternatief voor het westerse kapitalistische systeem. Maar dat betekende volgens Albert niet dat iedereen meteen het neoliberale model van Reagan en Thatcher hoefde te omarmen.

Er was een tussenvariant mogelijk. Niettemin gingen politici, ook die in Nederland tijdens Paars 1 en 2, massaal overstag voor het neoliberale model dat als het meest heilzaam voor de winstgevendheid, concurrentiekracht en dynamiek van bedrijven werd gezien en daarom ook voor de werkgelegenheid. Talrijke Nederlandse bedrijven eindigden in buitenlandse handen als prooi in de mondialiseringsslag.

Traditionele overheidsactiviteiten als de nutssector, de post en de zorg werden naar de vrije markt overgeheveld en ondergingen het zelfde lot.

Europa kan nu Reaganomics en Thatcherism van zich afschudden. Het wordt tijd dat weer een lans wordt gebroken voor het vergeten Rijnlandse model. Er zijn meer bedrijven dan Hettich die het goed doen zonder beursnotering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.