Is Dunkirk de ideale metafoor voor de Brexit?

Foto de Volkskrant

Aan de vooravond van de vrouweninterland tussen Engeland en Nederland nodigde een Britse vriend mij uit voor een bezoek aan een 'triomfantelijke nederlaag'. 'Net zoiets als het verlies van het Nederlandse totaalvoetbal tegen Duitsland tijdens het WK van 1974', grapte hij.

Het ging om de film Dunkirk die op een IMAX-scherm werd vertoond in het Science Museum in Londen, waar de kroonjuwelen van Brits vernuft zijn verzameld zoals de stoommachine, de telefoon en de Spitfire.

De film, die een grotere aanslag is op de trommelvliezen dan een concert van de band Motörhead, ging over de heldhaftige aftocht van het Britse expeditieleger in Frankrijk na een smadelijke nederlaag in 1940.

Een vloot van oorlogsschepen, vissersboten en plezierjachten slaagde er ondanks een regen van bommen, kogels en andere explosieven in 340 duizend ingesloten militairen terug te halen naar Groot-Brittannië. Er vloeit op het scherm nogal veel bloed, hetgeen de Britse filmbezoekers er in de IMAX overigens niet weerhield onverstoorbaar dozen met popcorn op te knabbelen.

Behalve van Franse kant (Le Monde kraakte de 'hartverscheurende onverschilligheid' van de filmmakers ten opzichte van de Franse troepen die de Britse aftocht dekten; Le Figaro beschuldigde de regisseur zelfs van 'verraad') heeft de film veel lof geoogst. Time Magazine wijdde er en omslagartikel aan en deze krant beloonde de film met vier sterren. Cinematografisch moet het vast een meesterwerk zijn.

Het zou een anti-oorlogsfilm kunnen worden genoemd, als het niet zou zijn opgepakt door Brexiteers als metafoor voor het in totale chaos verkerende Brexitproces. Dunkirk moet bewijzen dat de Britten zaken beter zelf kunnen regelen dan samen met anderen, alsof ze zonder Amerikanen en Sovjets ook Hitler hadden verslagen.

Niall Ferguson, hier beter bekend als mijnheer Ayaan Hirsi Ali, schreef dat 'het nu niet de tijd is om op de Brexit terug te komen, net zoals het in mei 1940 niet de tijd was om vrede met Hitler te sluiten'.

Ferguson zou als economisch historicus beter moeten weten. Het welslagen van Dunkirk was ook te danken aan de economische macht van het land, hoewel dat in de woorden van columnist Wil Hutton zich minder goed leent voor een film.

In 1940 regeerden de Britten dankzij het imperium nog over het water en was de Britse industrie het modelvoorbeeld van innovatie en vernuft, zoals de Spitfire aantoonde. Nu faciliteert het land vooral andere economieën met financiële diensten en assemblage.

De Britten onderschatten de economische gevolgen van Brexit en overschatten de betekenis. Brexit is niet meer - en ook niet minder - geweest dan een rebellie van boze burgers tegen het establishment, net zoals de verkiezing van Trump dat was in de VS of de uitslag van het Oekraïne-referendum in Nederland.

Dunkirk is vooral een metafoor voor de Britse naïviteit en zelfoverschatting. Iets waar ze ook met het voetballen vaak last van hebben.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl