Is dit stel de bejaarde wittenboordenversie van Bonnie en Clyde?

Herman en Dolly zijn altijd onderweg en 'nergens officieel geregistreerd'

Justitie verdenkt hen van belastingfraude, witwassen, valsheid in geschrifte en illegaal bankieren. Zijn Herman (81), rijk geworden in de legerdumphandel, en zijn Chinese partner Dolly (61) de bejaarde witteboordenversie van Bonnie en Clyde?

Beeld Jan Hamstra

Er lopen twee van miljoenenzwendel verdachte personen in een opslagloods in het Limburgse Gennep, recent vrijgelaten uit de gevangenis. 'Dolly' Chun-Fen L. (61) stapt als een opperbevelhebber door een reusachtige ruimte met legeronderdelen - hoog opgestapelde motoren van oude Leopardtanks en afgezaagde lopen van kanonnen. Haar handen heeft ze verstopt in een lange, bruine bontjas en ze doet kordaat in een mengsel van Engels en Nederlands de rondleiding in een aangeveegde bedrijfsruimte, net als zij voorzien van roze accenten.

Façade

Dadelijk gaat Dolly in het kantoor in korte, afgemeten zinnen vertellen wat haar is overgekomen op 10 oktober 2017, met de inval van een twintigkoppig team van de Fiod en de Nationale Politie, en hoe zij vier maanden in voorarrest zat in de vrouwengevangenis Ter Peel. Wantrouw haar charme, waarschuwden kennissen over de tengere Aziatische met haar pagekapsel. Haar innemendheid is maar een façade; het moet gaan zoals zij beschikt, haar drift ligt altijd op de loer. 'Ik hoef niet aan de buitenwereld uit te leggen hoe alles zit', reageert Dolly aangebrand, op de vraag wie het voor het zeggen heeft in hun zakelijk imperium. 'Ik hoef niet te vertellen wie de baas is.'

Herman van O. (81) was net schichtig uit zijn in de loods geparkeerde witte Mercedes gestapt, zonder oogcontact te maken met het bezoek of met Dolly. De kleine, kale man in zijn nette blauwe jasje scharrelt in het complex rond, terwijl zij het woord voert. Alsof hij zo benadrukt dat hij losgezongen functioneert van de vrouw die bijna dertig jaar aan zijn zijde is.

Operatie Rockwood

Van O. wil niets loslaten over zijn zaak of de detentie, hij houdt zijn blik naar de grond gericht. Als hem wat wordt gevraagd, reageert hij met een vriendelijke, tandenrijke glimlach. Al zestig jaar maakt hij furore in de wereldomvattende legerdumphandel, maar dat deed hij in alle obscuriteit - en dat had hij ook graag zou gehouden. Operatie Rockwood, zoals het Openbaar Ministerie dit internationaal georiënteerde onderzoek naar Herman van O. en Dolly L. noemt, heeft hun bestaan onder de radar - pendelend tussen Gennep, Frankenstein (Duitsland), Manilla (Filipijnen) en Taiwan - definitief omver gekegeld.

De dag na hun arrestatie verspreidde het OM een persbericht. Er was 'een echtpaar' aangehouden, verdacht van belastingfraude, witwassen, valsheid in geschrifte en illegaal bankieren. Voor tientallen miljoenen euro's was beslag gelegd op Chinese kunst, auto's, contant geld, tegoeden op bankrekeningen in Duitsland, Hong Kong, Frankrijk en Panama. Ook waren het Franse vakantiepark Domaine Les Forges en jachthaven Porto Lago in Loosdrecht gevorderd.

Facilitators

Een bejaarde, witteboordenversie van het Amerikaanse bankroversechtpaar Bonnie en Clyde was het beeld dat opsteeg. Altijd onderweg, 'nergens officieel geregistreerd' en 'geen vaste woon- of verblijfplaats'. Er was zelfs sprake van 'vluchtgevaar'. Vandaar dat ze op borgtocht zijn vrijgelaten; mochten ze vluchten naar Azië, dan zijn ze de 30 miljoen euro kwijt die ze als borgtocht betaalden.

Bij het Openbaar Ministerie beschouwen ze Herman en Dolly als echte facilitators. Dat is opsporingsjargon voor het soort witteboordenboeven dat opereert op het 'snijvlak van georganiseerde misdaad en witwassen door middel van financiële constructies'. De afgelopen jaren heeft justitie extra energie en menskracht op de bestrijding van deze dienstverleners gezet. Daarvoor werden zogeheten Combiteams van de fiscale opsporingsdienst en de politie opgericht.

Hongkong-route

Het gaat hier om dienstverleners die de onderwereld met de bovenwereld verbinden. Die gebruikmaken van ingewikkelde constructies, met vennootschappen op exotische locaties om geld weg te sluizen en vermogens te verbergen. Constructies die de afgelopen jaren vol in de aandacht raakten, door het uitlekken van de administratie van advieskantoren, zoals de Paradise Papers en Panama Papers, in 2015 van het Panamese advieskantoor Mossack Fonseca. Ook daar stonden Herman en Dolly in, met een vennootschap op de Britse Maagdeneilanden, die ze met hulp van dit Panamese kantoor hadden opgericht.

Herman en Dolly hadden volgens het OM hun eigen manier voor hun miljoenenzwendel: de Hongkong-route. Hierdoor liep de Nederlandse staat 41 miljoen euro mis en werden vermoedelijk dubieuze zakenlieden gefinancierd. De bedrijven in Nederland van Herman en Dolly maakten ogenschijnlijk verlies. Dat kwam doordat de winsten naar rekeningen in Hongkong waren doorgesluisd, waar geen belasting hoefde te worden betaald. Dit geld werd weer gebruikt om in Europa 'risicovolle leningen' af te sluiten en vastgoed te financieren.

Buitengewoon kleurrijk beeld

Dolly L. checkt haar iPhone met roze omhulsel, aan een tafel in haar kantoor. Ze heeft een spiekbriefje voor zich, waarop de kleine Taiwanees af en toe kijkt of wat neerkrabbelt. 'OM maakt ons heel groot', zegt ze met een schelle, overslaande stem. 'In de gevangenis heb ik dossiers gelezen. In de hoek staat mijn koffer, op mijn bureau is mijn laptop. Alles wat ik weet staat daarin. OM weet alles.'

Van facilitators wordt gezegd dat ze onzichtbaar opereren, met wereldwijde vertakkingen. Dat gaat ook op voor Herman en Dolly. Over deze 'bejaarde bankiers van de onderwereld', zoals ze al snel werden genoemd, is moeilijk informatie te vinden. Echter, na talloze gesprekken met insiders uit de dumphandel, investeerders, projectontwikkelaars, oude vrienden en kennissen, ontstaat vooral over Van O. een buitengewoon kleurrijk beeld.

De man die nu door justitie op de korrel is genomen, blijkt een doorgewinterde handelsreiziger te zijn, al jong zijn vizier gericht op het buitenland. Hij volgde het Amerikaanse leger naar Duitsland, Korea, Vietnam, Guam en Japan, heeft (ex-)vrouwen en kinderen op verschillende continenten en wordt geschat op een Quote 500-waardig vermogen van tientallen miljoenen.

Kweekreactor

'Herman is a legend', zegt Dolly L. opeens opgetogen. 'Nederlanders zijn superieur in de handel in overtollige legeronderdelen en hij is de beste van allemaal. Iedereen kent hem in de business, hij is de allergrootste. Hij heeft geen reclame nodig, daarom is hij moeilijk te vinden. Hij heeft zijn eigen netwerk, daar handelt hij mee. Hij kan hier binnenkomen, een onderdeel zien en dan weet hij het tien jaar later nog precies. Dat is Herman. Onafhankelijk. Precies. En hij vraag altijd een eerlijke prijs.'

'Heb je handel voor mij?' Op een dag in 1995 stond Herman van O. op de stoep bij Hennie van der Most, landelijk vermaard oudijzerhandelaar en op dat moment net de eigenaar van de kweekreactor Kalkar, iets over de Duitse grens. Wat hij met de turbines en generator in de kweekreactor ging doen, wilde Van O. weten. 'Most, wat wil je met die spullen? En heb je al een financier?'

Evenementencentrum

Hennie van der Most steekt nog een sigaartje op, in zijn showroom in Schuinesloot. Hij heeft zicht op een uit elkaar gehaalde gifgroene achtbaan, die binnenkort per schip naar India gaat. Voor de kweekreactor had hij grootste plannen, en inderdaad, hij zocht nog een geldschieter. Van der Most wilde Kalkar omvormen tot Wunderland Kalkar, een evenementencentrum. 'Dus ik zeg: Herman ik wil wel met jou in zee', herinnert Van der Most zich. 'Het klikte gelijk. Hij had goed geld verdiend door tanks te laten slopen en de onderdelen te verkopen. Een echte koopman, net als ik, hij wist waar hij het over had.'

8 miljoen Duitse Mark leende hij van Van O., voor een rente van 9 procent, 2 procent hoger dan de bank. 'Hij geloofde het wel, ik hoefde niks te laten zien. En ik vertrouwde 'm ook. Bij de notaris in Duitsland sloten we een contract af, via Landex, zijn bedrijf, dacht ik. De inhoud van de kerncentrale hoefde hij niet te hebben. Hij vond die motoren toch wat verouderd. Nou, ook goed. Ik heb het nadien als schroot verkocht.'

Na drie jaar belde Van O. 'Most, ik moet je spreken.' Van der Most schrok zich rot, het zou hem toch niet gebeuren dat zijn financier het bijltje erbij neergooide en het krediet werd opgezegd. In De Koperen Hoogte, een voormalige watertoren in Zwolle die door Van Most was omgebouwd tot horeca, zette beide mannen hun tanden in een gebakken kabeljauw en kwam het hoge woord eruit.

Gevolgd en getapt

Van der Most: 'En toen zei hij dat hij 2 procent ging zakken met zijn rente. Ik zal je vertellen, ik had de tranen in mijn ogen. Dat vond ik zo mooi! 2 procent! Wie doet dat nou? Nou, en of ik 'm bedankt heb, we hebben er zeker een wijntje op gedronken.' Nadien leende Van der Most nog een keer geld, 3 miljoen euro, in 2005, voor de aanschaf van een Duitse legerkazerne in Wangerland, die hij transformeerde tot een vakantiepark voor het hele gezin.

Medio oktober vorig jaar stonden bij het Wunderland Kalkar opeens twee Fiod-rechercheurs voor de deur. Er waren vragen over Herman en Dolly, en over een andere lening, in 2015 afgesloten, voor de uitbreiding van het attractiepark. 'Dat hij was opgepakt, dat kon ik niet begrijpen. Hij kan wat geschoven hebben met geld, dat kan altijd. Maar hij is geen man die illegaal wilde. Hij is een nette man.'

Dolly L. en Herman van O. waren in hun verblijfplaats, een bescheiden woon- en slaapruimte in de loods in Gennep. De onderzoekers kenden de routine van het duo en wisten dat ze op dinsdag hier waren, zo ook op 10 oktober 2017. De rest van de week verbleven ze in Duitsland en van november tot april in Azië. Al meer dan een jaar werden ze in de gaten gehouden, gevolgd en getapt. Dolly: 'Ik bleef rustig toen ik werd meegenomen. Eerst ik, toen Herman. Maar apart.'

Tapgesprek

Het onderzoek was begonnen bij jachthaven Porto Lago in Loosdrecht. De eigenaren bleken geld te hebben geleend van een bedrijf uit Hongkong. Toen de lening van 1,8 miljoen euro niet kon worden afgelost, verscheen 'een kleine Chinese dame' op het toneel, in mantelpak en rode lakschoenen, en zij nam vorig jaar na een openbare executieveiling de boel over met haar bedrijf, MDK Holding, uit Hong Kong.

De Fiod deed oriënterende naspeuringen naar deze onbekende geldverstrekker - en mogelijke facilitator. Want een limited uit Hong Kong die zich uit het niets op Nederland vastgoed stort, dat was op zijn minst opmerkelijk. Vervolgens bleek het bedrijf een prominente rol te spelen in een politieonderzoek naar een miljoenenfinanciering van vier recreatieparken. In dit dossier werd een tapgesprek aangetroffen tussen twee verdachte vastgoedhandelaren die elkaar verlekkerd vertelden dat er 'een Chinees' op de markt was verschenen die '180 miljoen euro' in hun vastgoed wilde investeren.

Yab Yum

Na onderzoek bleek deze 'Chinees' inderdaad voor tientallen miljoenen te hebben uitgeleend in Nederland, via Hongkong. Herman en Dolly bleken achter deze limited schuil te gaan, die zo royaal leningen verstrekte aan Nederlandse projectontwikkelaars. Die waren zeer tevreden met deze exotische financier van wie ze moeiteloos geld kon krijgen. Oké, ze moesten dan wel 9 procent rente betalen, maar daar stond wel wat tegenover. Handtekening op een contract en binnen een week stond het geld op de rekening. Razendsnel.

Bovendien waren dit vastgoedmannen die om verschillende redenen geen geld van een reguliere bank kregen. Soms omdat banken na de crisis kieskeuriger waren geworden, soms omdat ze een vlekje hadden; een faillissement, een strafzaak, of zelfs een veroordeling; in die orde. Maar daar deed 'de Chinees' niet moeilijk over, en zo kreeg bijvoorbeeld de omstreden ondernemer Chris Kraypoel in het voorjaar van 2015 10 miljoen euro overgemaakt vanuit Hong Kong voor de aankoop van appartementen. Hij gaf onder andere het voormalig bordeel Yab Yum in Amsterdam als onderpand voor de lening.

Relatie

'In 2013 was het nog crisis', verklaart Dolly. 'Banken deden moeilijk met geld uitlenen. Vastgoed was heel goedkoop. Dat was een goed moment voor ons om geld uit te lenen. Wij zochten nieuwe business. Maar wij zijn geen bank. Ik ben gewoon iemand die geld uitleent voor rendement. Wij wisten niet zo goed wie wie was in het vastgoed. Sommigen waren slechte mensen. Ik kende ze niet.'

Voor een meeslepend verhaal over de liefde moet je niet bij Herman en Dolly zijn. Vraag het haar in het kantoor en ze begint ongemakkelijk te giechelen; ze wil niks over hun relatie zeggen, alle op Facebook geposte foto's van hun gezamenlijke vakantiereizen ten spijt. Een 'echtpaar' volgens het OM? Dolly noemt Herman 'een zakenpartner', 'een hele goeie vriend', die toevallig ook de sleutel heeft van de huizen waarin zij woont, maar getrouwd wil ze zichzelf niet noemen.

Wie de talloze vennootschappen van het duo tegen het licht houdt, kan vaststellen dat ook daar hun relatie wordt verhuld en er een schimmig zakelijk netwerk is opgetuigd. Via Gennep, naar Hongkong en naar de Britse Maagdeneilanden. Soms is zij bestuurder, directeur of aandeelhouder en dan weer hij. Ook Rockwood-rechercheurs tastten aanvankelijk in het duister over hun relatie, inmiddels worden ze door het OM beschouwd als 'een economische eenheid', van twee megafraudeurs.

Slot op de deur

Iedere gesprekspartner begint over hun mysterieuze verbintenis, doorgaans ongevraagd. Sinds Herman met haar is, zeggen bekenden, is hij anders. Waarom laat hij zich zo ringeloren? Wat moet die vrijbuiter uit de dumphandel met haar? Telkens wordt hij beschreven als de zachtmoedige oude baas, met een vertrouwde blik in zijn ogen, die - en dan beginnen zijn kennissen te grinniken - nogal achter 'de vrouwen heeft aangezeten'.

Voor haar zijn de omschrijvingen minder lovend. Zij geldt als het slot op de deur, een incassobureau op hakken, dat geen enkele betalingsoverschrijding tolereert, iemand die nooit verslapt. Ad Verkerk, die verschillende vastgoedmannen koppelde aan Herman en Dolly, herkent zich in deze typering. 'Na mijn bemiddeling nam Dolly mijn rol snel over', zegt hij. 'Ze stelde zich arrogant en hautain op. De projectontwikkelaars moesten 20 duizend euro overmaken aan een advocaat in Hong Kong en dan zou het geregeld worden. Drie keer heb ik een klus voor ze gedaan, maar naar mijn geld kon ik fluiten. Herman zei nog tegen me: je moet haar aanpakken, als je er recht toe hebt.'

Hebzucht

Ook zijn relatie met de zoon uit zijn tweede huwelijk is door haar toedoen verpieterd. Herman mocht niet met hem op wereldreis, en een gezamenlijke handel in vrachtwagens met Thailand werd door haar gedwarsboomd. Omdat hij zich volgens Dolly niet hield aan de voorwaarden van een lening voor de aankoop van een pand, ging hij zelfs failliet. 'Ik heb heel veel geduld', luidt haar verklaring. 'Maar als je telkens zegt dat iemand zijn afspraken moet nakomen en die doet dat niet, dan moet je ingrijpen.'

'Ze is een verschrikkelijk mens', meent Theo Opgenoort, de projectontwikkelaar die in 2013 miljoenen euro's van hen leende. 'Haar hebzucht heeft deze zaak getriggerd. Ze maakt ruzie met iedereen, daar ging het mis. Wat moet Herman met haar, zo'n keurig schoffie van hier?'

Met 'hier' doelt Opgenoort op Ressen, waar Van O. in 1936 werd geboren. Zijn vader was een hereboer, die naam maakte als amateurarcheoloog. Herman ging al jong in 'de handel', vooral in auto's. Er werd zaken gedaan met Amerikaanse legerbasissen in Duitsland. Net zoals zijn vriend Wim Wichhart uit Ooij richtte hij zich op het hergebruik van legervoertuigen, op het verhandelen van tweedehands onderdelen.

'Wildwestjaren'

Zijn contacten met de Amerikanen brachten Herman eind jaren zestig in de oorlog in Vietnam. Hij fungeerde als een soort opruimdienst; als er strijd was geleverd met de Vietcong, lieten de Amerikanen de trucks en jeeps achter in de jungle. Van O. haalde de voertuigen uit het oerwoud, terwijl de granaten hem om de oren vlogen, en verscheepte ze naar Singapore, om ze daar te laten opknappen. Totdat er een telex van iemand uit zijn netwerk binnenrolde dat het Amerikaanse leger weer voertuigen nodig had - en zo kochten ze hun eigen trucks terug.

Tegen omstanders vertelde Van O. over deze 'wildwestjaren', waar de basis werd gelegd voor een zeer lucratieve business. Overal waar het Amerikaanse leger was, haakte Herman met zijn dumpvrienden aan. 'Hij was heel dik met de Amerikanen', vertelt een ingewijde. 'Als er een oorlog was, had Herman handel. Dan waren er onderdelen nodig en verdiende hij goudgeld. Hij zei altijd: beter een voertuig in honderd onderdelen dan in zijn geheel. Dat verkoopt veel beter.'

Tweedehands legeronderdelen

Herman van O. bouwde een aanzienlijke werkkring op in Azië, met een voormalige Vietnamese politieagent zette hij bedrijven in Singapore en Hong Kong op, en hij ging deels in Manilla wonen. In Europa kon hij vooral door zijn imposante netwerk wereldwijd blijven handelen. Zoals: onderdelen van Leopard-tanks verkocht hij via Duitsland en Canada aan Afghanistan.

Over de internationale handel in tweedehands legeronderdelen is nooit veel bekend geweest. In het laatste rapport over Nederlandse wapenexport (2017) wordt hij niet als zodanig gecategoriseerd. Frank Slijper, wapenexportdeskundige van Pax Christi, spreekt van 'een schemergebied' waarin deze nichehandel opereert, 'import- en exportachtige dumpbedrijven', waar soms een speciale vergunning nodig is en soms weer niet.

Dat het om gevoelige handel gaat die de aandacht trekt, blijkt ook uit door WikiLeaks gelekte diplomatieke berichten. In een bericht uit 2007 van de Amerikaanse ambassade in Den Haag aan de inlichtingendienst CIA en de FBI duikt nota bene Hermans vriend Wim Wichhart op. Die is bezig onderdelen van gepantserde voertuigen van Nederland via de Verenigde Staten naar Colombia te verschepen en de Amerikanen willen precies weten wat Wichhart van plan is. Als z'n vergunningen in orde blijken, kan de handel doorgaan.

Neptrouwerij

Maar dat jaar blijkt het ook weleens mis te gaan. Toenmalig minister Bot moest toegeven dat via de haven van Rotterdam in 2003 tientallen containers vol tankonderdelen naar Eritrea waren verscheept, dat in conflict was met buurland Ethiopië.

De naam 'Dolly', daar zou ze graag vanaf willen, zegt ze in het kantoor. Het was de legerdumphandelaar Wim Wichhart die haar zo noemde, toen ze elkaar ontmoette, meer dan veertig jaar geleden. In zijn optiek zag ze eruit als 'een pop'. 'Maar ik ben geen pop, ik ben een zakenvrouw.' Ze kwam begin jaren tachtig naar Nederland om met Wichhart te leven en te werken, maar met haar trouwen wilde hij niet.

Om toch een Nederlands paspoort te krijgen, sloot Dolly in 1980 een schijnhuwelijk in Zweden met de Nederlandse fotograaf Karoly Almoes. Die kreeg daarvoor 200 euro, zo bevestigt Almoes. 'Ik heb haar één keer gezien, het was een vriendendienst.' De neptrouwerij was weer geregeld door de leraar Nederlands van Dolly, een vriend van Almoes. Na zes maanden werd officieel de verbintenis verbroken.

Verzameling Chinese kunst

Over het schijnhuwelijk zwijgt Dolly. Ze zegt na zes jaar met Wichhart 'niet langer in Nederland te kunnen leven', en begon in Taiwan een eigen bedrijf in Amerikaanse legeronderdelen. In 1989 breidde ze haar werkgebied uit naar Nederland, om nu niet met Wichhart maar met diens oude zakenvriend Van O. in zee te gaan. 'Toen werd ik de zakenpartner van Herman', zegt ze over hun ontmoeting.

Van O. komt opeens gehaast het kantoor binnen, lijkt iets in het kantoor te pakken, en gaat weer naar buiten.

Dolly trekt haar bruine bontjas aan en loopt de loods in, langs de overgebleven stukken van haar imposante verzameling Chinese kunst, de rest is door het Openbaar Ministerie geconfisqueerd. Ze noemt deze collectie een mislukte aanschaf, ze dacht via een contact in China antiek van grote waarde te hebben vergaard, een goudmijn. Maar na de taxatie bleek het vele malen minder waard te zijn, en nu zit ze ermee.

Werken, werken, werken

In haar gevangeniscel in Ter Peel had ze twee Chinese spreuken aan de muur opgehangen: 'Wees niet boos' en 'Wees sterk'. Hardop sprak ze dat uit, elke dag weer. 'Ik ben een heel sterk persoon', zegt ze. 'Ik ben ook heel hoog opgeleid. Ik ben een intellectueel.'

Toen de mentor in de gevangenis haar vroeg of ze vrienden of hobby's buiten het werk had, schudde ze met haar hoofd, vertelt ze terwijl ze de keurig opgestapelde stellages inspecteert. Werken, werken, werken, had ze gezegd. Maar als ze vrijkwam, dan zou Dolly haar leven omgooien.

Toch zit ze nu weer in het kantoortje in de loods. 'Niet gelukt', verzucht ze, en checkt ongeduldig haar roze horloge. 'Ik ben alleen aan het werk. Ik zit al heel lang in de business. Ik ben een zakenvrouw. Ik ben de echte baas. Dat hoeven ze niet te weten. Tot ze hun afspraken niet nakomen. Dan laat ik zien dat ik de baas ben.'

Wanneer Herman en Dolly voor de rechter moeten verschijnen, is nog niet bekend. Het Openbaar Ministerie laat weten dat het onderzoek nog loopt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.