vijf vragenopleving coronavirus

Is dit ’m dan: de gevreesde tweede golf?

Als straks het verkoudheidsseizoen weer toeslaat, zal het nog lastig zijn om het beleid van 'testen bij lichte klachten' vol te houden. Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

In België, Noord-Spanje en Duitsland valt de term voortdurend en nu het aantal besmettingen in Nederland oploopt is het ook hier aan de orde: de ‘tweede golf’. Maar hoe herken je een tweede golf? En is zo’n golf onvermijdelijk?

Wat is eigenlijk een tweede golf?

Een ‘tweede golf’ is, simpel gezegd, het weer oplaaien van een virus. De term is ontleend aan de grieppandemieën van 1889-1892 en die van 1918-1920, waarin duidelijke golven zaten. Ook de vrij milde ‘Mexicaanse griep’ van 2009 kwam in golven, een in de lente en een in het najaar.

Daarachter zitten meerdere factoren, vertelt infectieziektenmodelleur Quirine ten Bosch (Wageningen Universiteit). Zo kunnen de schoolvakanties een epidemie ’s zomers tijdelijk afzwakken: de mazelen verspreiden zich bijvoorbeeld minder gretig als de scholen dicht zijn. Ook het seizoen kan een rol spelen, omdat mensen in de winter meer bij elkaar zitten, zodat ziektekiemen dan beter rondgaan. ‘Het repetitieve karakter verschilt per ziekte’, zegt Ten Bosch.

Komt covid-19 ook in golven?

Naar het zich laat aanzien wel, maar vooral door de mens. In bijna alle getroffen landen heeft men maatregelen getroffen om de uitbraak te dempen. Nu we die loslaten, laait ook het virus weer op – zoals onder meer gebeurt in België en  Catalonië.

‘Deze opleving is te verwachten’, vindt Ten Bosch dan ook. ‘Alle landen zijn op zoek naar een optimaal evenwicht, waarbij je maatregelen loslaat en de economie zo goed mogelijk opent zonder dat het hommeles wordt. Onvermijdelijk ga je daarbij ook weer even over de grens waarbij de epidemie weer wat aantrekt.’

Overigens achten experts het aannemelijk dat het nieuwe coronavirus seizoensgebonden is, omdat alle bekende verkoudheidscoronavirussen bij de mens dat ook zijn. Volgens een recente analyse is het effect vermoedelijk wel gering: omdat er nog zoveel mensen bevattelijk zijn, zal het nieuwe virus zich door het zomerse weer maar matig laten afremmen.

Is een tweede golf erger dan de eerste?

De gedachte dat een tweede golf erger is dan een eerste, gaat terug op de grieppandemie van 1918. Toen volgde op een relatief milde ‘lentegolf’ een veel heftigere opleving in het najaar, misschien omdat er een nieuwe, dodelijkere variant van het virus was ontstaan.

Maar dat was toen, schrijven epidemiologen Tom Jefferson en Carl Heneghan van de Universiteit van Oxford na bestudering van negen pandemieën van de afgelopen anderhalve eeuw. Alleen in 1889 en in 1918 was de tweede golf erger; bij de overige gevallen waren de latere golven juist minder erg, of waren er zelfs in het geheel geen duidelijke golven in de pandemie te herkennen.

Een ‘illusie’, noemen ze dan ook het idee dat een epidemie stilvalt om later nog veel heftiger toe te slaan. Veel realistischer is dat het virus gewoon blijft rondgaan – in feite één golf, die nu weer op een lager pitje gaat en dan weer wat hoger wordt. ‘Absolute uitspraken doen over ‘tweede golven’ is onverstandig’, aldus de Oxford-geleerden.

Is de tweede golf van corona al begonnen?

Dat is een semantische kwestie: een formele definitie van een ‘tweede golf’ bestaat niet. 

In ons land zijn de ogen gericht op de wijzertjes van het ‘coronadashboard’. Bij een waarde van dagelijks 10 ic-opnames of 40 ziekenhuisopnames gaan die in het rood, als teken dat het de verkeerde kant op gaat. Zo ver is het nog niet: de teller staat momenteel op 2,3 ic- en 4,3 ziekenhuisopnames. De aanduiding ‘golf’ gebruikt het RIVM overigens niet.

De minst voorspelbare variabele lijkt de mens en zijn gedrag. ‘Er heerst nu toch een soort opluchting, een gevoel van veiligheid’, signaleert Ten Bosch. Niemand weet hoe dat straks verder gaat. ‘Aan de ene kant zijn mensen misschien minder bereid om opnieuw allerlei maatregelen te nemen als het virus zich weer verspreidt. Of neem het testen: ik denk dat het best lastig wordt om dat trouw vol te houden, als het verkoudheidsseizoen weer aanbreekt en we dat over een halfjaar nog steeds bij lichte klachten moeten doen', zegt Ten Bosch.

‘Maar aan de andere kant: we zijn wel beter voorbereid. En niemand wil weer een lockdown. Ik denk dat we met de maatregelen die er nu zijn, mits ze goed worden nageleefd, een heel eind moeten kunnen komen.’

Hoeveel golven mogen we eigenlijk verwachten?

Ook dat is niet goed te zeggen. Volgens een modelstudie van Harvard-onderzoeker Marc Lipsitch, aan het begin van de uitbraak, kan de epidemie na een golf of vijf uitdoven, als meer mensen weerstand tegen het virus krijgen. Maar als die weerstand tegen het virus tijdelijk is, is het ook denkbaar dat het virus tot in lengte der dagen over ons heen blijft golven – of in elk geval tot er een vaccin is. Dat is ook het patroon van de verkoudheidsvirussen die ieder seizoen toeslaan.

Wel is de verwachting dat de ziekte gaandeweg minder erg wordt, omdat medici meer ervaring krijgen met de behandeling en duidelijker wordt welke medicijnen werken, en doordat het virus zelf doorgaans minder dodelijk wordt. Omdat de minst zieke mensen het virus het beste doorgeven – die liggen immers niet ziek op bed maar lopen nog gewoon rond – zal de evolutie minder schadelijke varianten van het virus voorrang geven.

Het andere uiterste is dat er helemaal geen golf meer komt en dat het virus, zonder dat we het weten, al zo goed als uitgewoed is – een mogelijkheid die vorige week nog werd verkend door epidemioloog Gabriela Gomes van de Universiteit van Strathclyde. Maar net als veel andere wetenschappers vindt Ten Bosch Gomes’ inschatting ‘erg optimistisch’. ‘Je zou zo’n snelle uitdoving dan ook bij andere infectieziektes gezien moeten hebben. En de voorbeelden zijn wat sporadisch.’

Dit doen Europese landen om de tweede golf te voorkomen

Het vakantieseizoen leek ondanks alles toch vrij normaal te verlopen. Maar sinds de coronamaatregelen in mei versoepeld werden, is het aantal actieve besmettingen in Europa van 540 duizend tot 650 duizend opgelopen. Met nieuwe restricties hopen lokale instanties te voorkomen dat steden, regio’s of hele landen opnieuw op slot moeten. Een overzicht.

De belangrijkste grafieken en kaarten

Wilt u meer weten over het virus in Nederland? Hier zetten we de belangrijkste grafieken en kaarten op een rij voor ons land.  Hier vindt u de belangrijkste informatie over covid-19 in de rest van de wereld.

Hoe vraag en aanbod elkaar niet vinden bij de coronatests: een reconstructie

De wachttijden voor coronatests bij de GGD’s lopen op door een sterke toename van het aantal aanvragen. In het begin van de coronacrisis, toen er volgens de overheid schaarste was, hebben laboratoria in Nederland veel minder tests gedaan dan zij konden. Hoe kon testcapaciteit onbenut blijven?

Dé vraag: word je onvoorzichtig met een mondkapje op?

Gedragen mensen met een mondkapje op zich roekelozer? Welnee, stelt een nieuwe, scherpe kritiek in vakblad The British Medical Journal. Het idee dat beschermende middelen zoals mondkapjes een ‘vals gevoel van veiligheid’ geven, is een berucht broodje aap, aldus de onderzoekers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden