Analyse

Is dit het antwoord van de VS op Rusland?

De VS accepteren Iran aan de onderhandelingstafel en ze overwegen de inzet van grondtroepen in Syrië. Het is een dubbele omme-zwaai in Obama's politiek.

Amerikaanse mariniers en een V-22 Osprey-helikopter begin oktober op de VS-basis Móron de la Frontera in Spanje.Beeld AFP

Een reality check: dat is waar de nieuwe Amerikaanse tactiek in het Midden-Oosten op neerkomt. Dinsdag werd bekend dat Iran mag aanschuiven bij het internationale Syrië-overleg, dat donderdag en vrijdag in Wenen plaatsheeft. De knieval van de Amerikanen, die de Iraanse inbreng eerder blokkeerden, is een impliciete erkenning van de nieuwe verhoudingen in Syrië, waar Rusland en Iran de zittende machthebber Assad te hulp zijn gekomen.

Parallel daaraan is Washington bezig met een tweede ommezwaai. Vier jaar na het vertrek van de laatste Amerikaanse troepen uit Irak kondigde minister van defensie Ash Carter dinsdag de U-bocht aan. Dit houdt in dat Amerikaanse elitetroepen, mogelijk gesteund door aanvalshelikopters, weer voet aan de grond zetten in de woestijn rond de Eufraat en de Tigris. Niet alleen in Irak, maar ook in Syrië. Deze strijd richt zich op Islamitische Staat, die zich veel hardnekkiger heeft genesteld dan de Amerikanen hadden gedacht. De ommekeer komt kort na de aankondiging van Obama dat hij de terugtrekking van zijn troepen uit Afghanistan uitstelt, wegens de opkomst van de Taliban.

Tweeslachtigheid

De dubbele draai is tekenend voor de tweeslachtigheid waarmee de regering Obama het Midden-Oosten de afgelopen jaren tegemoet is getreden. Obama, die graag zijn verkiezingsbelofte wilde inlossen van een algemene terugtrekking van alle troepen uit de brandhaarden, ziet dat het machtsvacuüm dat hij achterlaat overal wordt gevuld met andere spelers. De Taliban in Afghanistan, Islamitische Staat in Irak en Syrië, Iran en Rusland aan de zijde van Assad. Waarop hij dan tegen wil en dank moet reageren en moet terugkomen op zijn eigen eerdere toezeggingen.

Dus volgt Amerika, in plaats van dat het leidt. Geen actie, maar reactie. Dan is de vraag: valt daar iets van te verwachten?

Het overleg vrijdag in Wenen met Iran en daarnaast Rusland en Saoedi-Arabië als belangrijkste deelnemers aan de onderhandelingstafel, brengt in ieder geval de boel in beweging.

Muurvast

Militair zit het conflict muurvast: de Russen en Iraniërs hebben het Assad-regime geschraagd, maar komen niet veel verder tegenover rebellen die zich met hulp van door Saoedi-Arabië geleverde Amerikaanse anti-tankwapens staande weten te houden. De strijd, die al 250 duizend Syriërs het leven heeft gekost, lijkt alleen maar eindelozer geworden.

Dus is nu de beurt aan diplomatie, als voortzetting van de oorlog met andere middelen. 'We hebben heel andere ideeën dan de Syrische regering, de Russen en de Iraniërs', zei Susan Rice, Obama's belangrijkste adviseur voor nationale veiligheid, dinsdag tijdens een toespraak op Yale University. 'Maar volgens mij is er potentieel voor een akkoord waarmee we beginnen aan een transitie. Misschien eerst nog met Assad aan de macht, maar aan het einde niet meer.'

Het is de duidelijkste toezegging tot nu toe dat Assad van de Amerikanen voorlopig mag blijven - nadat zij jaren hebben benadrukt dat hij moet gaan.

Actievere rol

In de strijd tegen Islamitische Staat draait Obama juist naar een actievere rol. Carter, de minister van Defensie, kondigde dinsdag een tactiek aan van 'drie R's': Raqqa, Ramadi en raids (overvallen). Amerikaanse commando's moeten Koerdische en Arabische opstandelingen gaan helpen met een aanval op de Syrische IS-hoofdstad Raqqa, en Iraakse militairen met een aanval op het Iraakse IS-bolwerk Ramadi. Daarnaast zullen special forces vaker worden ingezet bij gerichte operaties zoals die van afgelopen donderdag, toen zeventig gevangenen van IS werden bevrijd. Daarbij sneuvelde een Amerikaanse commando - de eerste dode Amerikaanse militair in Irak in vier jaar.

Volgens Carter gaat het om 'opportunistische' aanvallen. Het Pentagon heeft Obama voorstellen gedaan, volgens de Washington Post, om dit opportunisme nader vorm te geven. De militaire top moest daarbij rekening houden met twee tegenstrijdige wensen van Obama: enerzijds wil hij het gevaar van een terroristische vrijstaat in de woestijn bestrijden, anderzijds wil hij niet verzanden in een nieuwe grote oorlog die te veel geld en soldatenlevens kost (vandaar ook Obama's voorkeur voor drones).

De meest vergaande optie die door het Pentagon is gesuggereerd, is de inzet van aanvalshelikopters en vooruitgeschoven commando's die optrekken met lokale strijders om doelen aan te wijzen. Maar het aantal militairen op de grond zal altijd beperkt zijn. Een no-flyzone en de afbakening van veilige gebieden in Syrië om vluchtelingen te laten terugkeren, is niet aan de orde: dat zou tienduizenden grondtroepen vergen.

Of de nieuwe Amerikaanse rol iets oplevert, hangt vooral af van de medewerking van de benodigde partners: Iran en Rusland aan de onderhandelingstafel, en de Koerden, Arabieren en Irakezen in de strijd tegen IS. We moeten iets, lijkt de Amerikaanse gedachte. Opportunisme is het enige wat resteert in situaties die niet zijn voorzien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden