Is dit dan het begin van de groene politieke revolutie in Nederland?

'Vanavond heeft de groene politiek gewonnen', jubelde Marianne Thieme woensdagavond. Daarmee doelde ze niet alleen op het succes van haar eigen Partij voor de Dieren (van 2 naar mogelijk 5 zetels), ook andere partijen met duurzame ambities (D66, GroenLinks, ChristenUnie) deden het goed. Samen verdubbelden ze bijna hun zetelaantal. Staan we aan de vooravond van een groene politieke revolutie?

Beeld Thinkstock

Talitha Koek, Stichting Natuur & Milieu: 'Zelfs Rutte begon over klimaatprobleem'
'De vier groenste partijen zijn samen bijna verdubbeld van 23 naar 43 zetels. Dat is een fantastisch resultaat. Maar de 'groene', progressieve Kamermeerderheid, die er met de PvdA was, is weg. Alles zal daarom afhangen van de coalitievorming. Met de VVD en het CDA wordt dat ingewikkeld. Al noemde Rutte in zijn overwinningsspeech zelf al het klimaatprobleem. In één zin, maar toch verbazingwekkend. Hij heeft gerekend en ziet ook dat zijn partij op dat terrein stappen moet zetten. Dat is de afgelopen jaren ook al gebeurd. Klimaatsceptici hoor je nauwelijks meer bij de VVD. Wind op zee is onder minister Kamp een succes geworden, ook economisch. Dat is aantrekkelijk voor de VDD, omdat ook de industrie en ondernemers meeprofiteren. De Energie-agenda loopt tot 2020. Het is nu de tijd om vooruit te kijken en nieuwe investeringsbeslissingen te nemen over duurzame energie.'

Donald Pols, directeur Milieudefensie: 'Kleurbekenmoment voor het CDA'
'Het horrorscenario voor het klimaat - een grote PVV - is gelukkig afgewend. De PVV is de enige partij die het Klimaatakkoord van Parijs afwijst en van alle duurzaamheidssubsidies af wil. Als je kijkt naar mogelijke kabinetten zitten in alle reëele scenario's in ieder geval twee partijen met grote klimaatambities; dan gaat het om D66, CU en GroenLinks. Bovendien wil de VVD bestaand beleid doorzetten, waaronder het Energie-akkoord. En ook CDA en VVD hebben 'Parijs' onderschreven. De minimale voorwaarden voor ambitieus klimaatbeleid zijn er. Maar VVD en CDA hebben ook een andere kant. Uit een inventarisatie van standpunten blijkt dat de afstand tussen VVD en CDA en de 'groene' partijen veel groter is geworden, met name vanwege de ambities van de laatsten. Het wordt een testcase voor de groene partijen: zijn ze bereid de rug recht te houden en het klimaat tot een breekpunt te maken? En worden ambities omgezet in maatregelen? Kolencentrales dicht, wijken in 2030 klimaatneutraal, minder gas winnen in Groningen, minder intensieve veeteelt. Dat laatste wordt voor het CDA een existentiële kwestie. De partij is altijd gericht geweest op productiegroei. Maar de grens is bereikt. Dit wordt een kleurbekenmoment voor het CDA.'

Marjan Minnesma, directeur Urgenda: 'Ik ben net als Rutte graag optimistisch'
'De groenste partijen zijn gegroeid. Maar de grote winnaars zitten op rechts. Ik heb niettemin de hoop dat VVD en CDA zich ook van hun groene kant laten zien. Het CDA vanuit de optiek van rentmeesterschap. In het verkiezingsprogramma staat bovendien dat in 2035 alle huizen energieneutraal moeten zijn. Als we ooit in tien jaar alle huizen op gas hebben aangesloten, moet het ook lukken om in twintig jaar het gas af te sluiten. Dat scheelt een derde van de uitstoot. Voor de VVD is het aantrekkelijk dat dit 150.000 banen oplevert. Niet voor niets is ook werkgeversorganisatie VNO-NCW enthousiast. Over het klimaat is niet veel gesproken tijdens de campagne. Maar dat biedt ook kansen om zonder gezichtsverlies elkaar te vinden en meters te gaan maken. De overgang naar een duurzame toekomst is niet links of rechts, maar een noodzaak. Alle landen om ons heen doen al meer dan wij. Ik ben net als Rutte graag optimistisch. Maar als we nog eens vijf jaar wachten, wordt het heel moeilijk.'

Dick Kleijer, secretaris Groninger Bodem Beweging: 'Eerst zien, dan geloven.'
'Wij zijn a-politiek. Als de gaswinning maar naar beneden gaat. D66 en CDA hebben de afgelopen kabinetsperiode stevig oppositie gevoerd tegen het gasbeleid van minister Kamp (VVD). De VVD heeft bovendien zetels verloren. Met de recent aangenomen motie, waarin alle partijen zich gecommitteerd hebben aan minder gaswinning en onafhankelijke schade-afhandeling, zou dat enige invloed moeten hebben. Er is veel beloofd, nu moet er boter bij de vis komen. Al roept Halbe Zijlstra alweer dat de gaswinning op 24 miljard kuub blijft. Wat zeker kan helpen, is dat zowel GroenLinks als de ChristenUnie erg uitgesproken zijn over minder gaswinning. Als ze dat goed uit kunnen onderhandelen, zijn er kansen. Maar zijn ze in staat hun rug recht te houden? Eerst zien, dan geloven.'

Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde: 'Waarschijnlijk het verkeerde kabinet op het goede moment'
'Jonge kiezers hebben massaal groen gestemd. Dat is hoopvol. Maar kijk je naar de politieke machtsverhoudingen, dan zijn die onverbiddelijk. Twee partijen die bijna niets met duurzaam hebben gaan de dienst uitmaken. Met D66 als groene schaamlap. Rutte heb ik bijna niet over het klimaat gehoord. En van Buma ben ik helemaal geschrokken. Die leeft nog in de tijd dat duurzaam duur was. De maatschappelijke onderstroom vergroent, maar bij de dominante machtspartijen zit het nog niet tussen de oren. Het is te hopen dat GroenLinks meedoet. Al zal vergroening van het belastingstelsel zeker gedwarsboomd worden door CDA en VVD.

'Veel slechter dan vorige kabinet kan bijna niet. Ja, Kamp had succes met windparken op zee. Maar het echte energievraagstuk is niet stroom, maar warmte. Zeven miljoen huizen die van het gas af moeten en de zware industrie die moet gaan besparen. Daar zijn radicale maatregelen nodig. Maar echte radicale vernieuwing komt niet van de politiek. Het moet toch uit de samenleving komen. Of van het bedrijfsleven. Die hebben de transitie eindelijk ontdekt. Visie is er wel, maar maatregelen? Liever niet, want dan gaat het pijn doen. De kost gaat voor de baat uit. Voor een doorbraak is maatschappelijke druk nodig en politiek leiderschap. Dit zou een momentum kunnen zijn, maar waarschijnlijk is dit het verkeerde kabinet op het goede moment.'

Het Offshore Windpark bij Egmond aan Zee Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden