analyse

Is deze NAVO-flitsmacht voldoende tegen Rusland?

De nieuwe NAVO-flitsmacht die Oost-Europa tegen Rusland moet beschermen begint vandaag aan een oefening. Is dat een goed antwoord op de 'hybride oorlog', zoals het Kremlin die voert in Oekraïne?

Italiaanse en Noorse gevechtsvliegtuigen patrouilleren eind mei over de Baltische staten. Beeld reuters
Italiaanse en Noorse gevechtsvliegtuigen patrouilleren eind mei over de Baltische staten.Beeld reuters

De NAVO is naarstig op zoek naar een reactie op de zogeheten hybride oorlogvoering die door Rusland in Oekraïne wordt gepraktiseerd. 'Een nieuw type oorlog', zegt NAVO-opperbevelhebber Philip Breedlove. Met een mix van economische, militaire en subversieve acties weten de Russen Oekraïne te destabiliseren.

Wat te doen als de oostelijke NAVO-lidstaten op dezelfde wijze worden geconfronteerd met de grote, agressieve buurman? Is de 'flitsmacht' van de NAVO, die dinsdag met een grote oefening in Polen begint, wel afdoende?

De interne discussie draait om de kern van het NAVO-verdrag, artikel 5. Dat behelst dat een gewapende aanval op één lidstaat een aanval op alle leden is. Het dateert uit de tijd van de conventionele oorlog: twee legers tegenover elkaar.

Confrontatie

Defensie-expert Janis Berzins uit Riga beschrijft de vrees in zijn land dat de NAVO-landen de andere kant opkijken. 'De Letten zullen er gewoon op los slaan', zegt hij in een interview met de Volkskrant. (+)

Afwijkende oorlogsvoering

Moskou past in Oekraïne tactieken toe die afwijken van de 'klassieke' oorlogvoering. Variërend van 'groene mannetjes' op de Krim (Russische militairen zonder insignes), dreigementen (bijvoorbeeld met de plaatsing van kernwapens op het geannexeerde Oekraïense schiereiland) en militaire steun aan separatisten in het oosten van het land, tot elektronische oorlogvoering (zoals het onklaar maken van drones die Europese waarnemers gebruiken om toezicht te houden op het broze staakt-het-vuren).

Oekraïne is geen NAVO-lid, en zal dat in de afzienbare toekomst niet worden. Daardoor kan het atlantische bondgenootschap volstaan met het trainen van het Oekraïense leger, het sturen van niet-dodelijk militair materieel (kogelwerende vesten, nachtzichtkijkers), voedsel en medicijnen voor de troepen, en gezamenlijke oefeningen met de Oekraïners.

Maar als een NAVO-lidstaat een beroep doet op artikel 5, doemt voor de andere lidstaten de vraag op: is er sprake van een gewapende inval waarop een gewapend antwoord moet volgen? Een hoge NAVO-functionaris: 'De agressor (Rusland, red.) voert clandestiene acties uit. Maar zonder een smoking gun zullen de NAVO-landen het moeilijk eens worden over een interventie.'

'Afschrikwekkende maatregelen'

Waar de NAVO-landen het al wel over eens zijn, is het nemen van 'afschrikwekkende maatregelen'. Er is een flitsmacht in opbouw, een snelle reactiemacht van vijfduizend militairen die in 48 uur aan de oostgrens van het NAVO-gebied kunnen staan. Zij vormen, in NAVO-termen, het 'vlaggenschip' van een interventiemacht van 35 duizend militairen. Die worden niet permanent gelegerd in de oostelijke landen, maar trainen daar en moeten in noodgevallen 'op afroep' beschikbaar zijn. De Baltische staten vormen gedrieën een bataljon van duizend militairen die zich zullen aansluiten bij de interventiemacht. Op het grondgebied van Estland, Letland, Litouwen, Polen, Bulgarije en Roemenië worden NAVO-commandocentra gevestigd. Daar komen ook wapendepots om de geallieerde troepen van munitie te voorzien. Alles bij elkaar vormt het volgens NAVO-chef Jens Stoltenberg 'de grootste uitbreiding van onze collectieve militaire bescherming sinds het einde van de Koude Oorlog'.

De NAVO en de EU willen samenwerken om ten minste één onderdeel van hybride oorlogvoering, de Russische propagandastrijd, het hoofd te bieden. Een succesvolle strijd, want zo'n 60 procent van de Russen beschouwt de VS, de belangrijkste NAVO-bondgenoot, als een rechtstreekse bedreiging.

EU-buitenlandchef Federica Mogherini sprak op een recente NAVO-bijeenkomst in het Turkse Antalya over het produceren van Russischtalige radio- en tv-uitzendingen voor etnische Russen in voormalige Sovjetrepublieken. De boodschap van 'de vrije wereld' als tegenwicht voor de hevige antiwesterse campagne van Russia Today en andere media in staatshanden.

'Daar zullen ze in Moskou niet van wakker liggen', zegt defensiedeskundige Rob de Wijk. Volgens de directeur van het Haagse Centrum voor Strategische Studies kan de EU veel meer doen. 'Militair hebben we geen antwoord op de Russische agressie, economisch wel.' De Wijk meent dat 'de enige offensieve maatregelen op het niveau van de EU genomen kunnen worden', niet door de NAVO.

Nederlanders doen mee in 'flitsmacht'

Nederlandse militairen zullen vanaf vandaag voor het eerst deelnemen aan oefeningen van de nieuwe 'flitsmacht' van de NAVO. Polen is het oefengebied. De flitsmacht is opgericht om 'snel, flexibel en slagvaardig te kunnen reageren op dreigingen aan de randen van het NAVO-verdragsgebied'. De oefening maakt deel uit van een reeks exercities die NAVO-troepen de komende weken zullen houden in lidstaten die grenzen aan Rusland. Aan de oefeningen in Polen, Roemenië en de Baltische staten nemen in totaal 15 duizend militairen uit 19 NAVO-landen deel.

Southern Stream

De EU wist al te voorkomen dat Rusland de pijpleiding Southern Stream zou aanleggen, voor de aanvoer van gas via de Zwarte Zee naar Bulgarije - en van daaruit naar tal van Europese landen. Een alternatief traject is duurder en omzeilt Oekraïne. Dat land werd herhaaldelijk getroffen door het Russische 'gaswapen', zoals onderbreking van leveranties.

Hoge boetes voor het Russische staatsbedrijf Gazprom, op grond van het Europese mededingingsrecht, 'kunnen Rusland in het hart treffen', zegt De Wijk. 'Het land raakt dankzij financieel-economische sancties van de EU al door zijn buitenlandse deviezen heen.'

Sinds Europese en Amerikaanse sancties vorig jaar van kracht werden, liep de Russische economie voor tientallen miljarden euro's schade op. De sancties, die volgden op de annexatie van de Krim, omvatten onder meer een wapenembargo, gedeeltelijke stopzetting van Europese investeringen in Rusland, en het 'afsluiten' van de Europese en Amerikaanse kapitaalmarkt voor Russische banken die voor meer dan 50 procent in staatshanden zijn.

Verlenging en uitbreiding van de sancties bepleit ook luitenant-kolonel b.d. Victor Remouchamps, oud-inlichtingenofficer bij de NAVO. 'De enige kans die het Westen heeft in zijn eigen hybride oorlog, is gebruik te maken van de grootste Russische zwakte: de portemonnee.' Boetes, meer aanvoer van vloeibaar gas uit landen als de VS en Algerije, en het laag houden van de olieprijs zijn middelen om Rusland de duimschroeven aan te draaien. 'Daarmee kunnen we voorkomen dat de Russen straks in mijn achtertuin staan', zegt Remouchamps, die in Litouwen woont.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden