Is de vermogensverdeling in Nederland echt 'ui-ter-ma-te oneerlijk'?

'De vermogensverdeling in dit land is ui-ter-ma-te oneerlijk en daar moet je iets aan doen', zegt PvdA-leider Diederik Samsom vandaag in de Volkskrant. Hij baseert zich op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek die vorige maand uitkwamen. Hoe oneerlijk is die vermogensverdeling en hoe doet Nederland het ten opzichte van andere landen?

PvdA-leider Diederik Samsom in de Tweede Kamer. Beeld anp

Het vermogensbezit loopt inderdaad flink uiteen in Nederland. Op 14 april citeerde Volkskrantverslaggever Wilco Dekker uit de CBS-cijfers dat in 2012 de 1 procent rijkste Nederlanders 23,4 procent van al het geld in Nederland bezitten, opgeteld 273 miljard euro. Alle aandelen, bank- en spaarrekeningen, huizen en andere bezittingen in Nederland waren dat jaar 1.166 miljard euro waard.

De rijken zijn ook nog eens rijker geworden tijdens de crisis. In 2008 had de rijkste 1 procent nog 21,5 procent van al het vermogen. De allerrijksten zagen hun aandelen, veelal in buitenlandse ondernemingen, tijdens de crisisjaren in waarde stijgen. De gemiddelde burger met een eigen huis als vermogen zag de waarde daarvan sinds 2009 enkel dalen. Ook het rentetarief op spaarrekeningen ging steeds verder naar beneden, terwijl de staat rekent met een fictief rendement van 4 procent om spaartegoeden te belasten.

In Europa staat Nederland daarmee in de top van landen met een ongelijke verdeling van rijkdom. Alleen in Polen is de taart nog oneerlijker verdeeld. Na Nederland volgen Zwitserland, Zweden en Frankrijk. Bij zuiderbuur België delen relatief een stuk meer mensen in het bezit, daar is niet 1 procent (zoals in Nederland), maar 5 procent van de bevolking in bezit van bijna een kwart van het vermogen.

Stelsel op de schop
PvdA-leider Samsom wil het huidige belastingstelsel op z'n kop zetten: lasten op vermogen omhoog, de lasten op arbeid omlaag. In dat tweede aspect kan coalitiegenoot VVD zich ook vinden, maar fractievoorzitter Halbe Zijlstra wil niet aan de vermogens komen. Wat betreft Zijlstra verdwijnen alle toeslagen, hij wil alleen nog belasting heffen, niet uitdelen. En door te stoppen met uitdelen, kan het innen van geld omlaag, beredeneert hij.

Publiekelijk zoeken Samsom en Zijlstra de confrontatie. De PvdA'er noemt de plannen van de VVD 'van een ongelooflijke lompheid'. Voor Samsom zijn de toeslagen een belangrijk instrument om de onderkant van de samenleving mee te compenseren. Huur-, zorg-, en kindertoeslag houden de 'ijslaag' (een metafoor van premier Rutte) onder de allerzwaksten net dik genoeg zodat ze er niet doorheen zakken.

Onderwijl is Zijlstra het nivelleren helemaal beu. Na al het gepolder van afgelopen jaar, wil hij de VVD weer wat kleur op de wangen geven. Het maakt hem niet uit dat de coalitiepartner en de 'constructieve' oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP daar heel anders over denken, zei hij begin april in het AD. 'Als er al extra lastenverlichting komt, moet het voor iedereen zijn. En niet alleen voor de lagere inkomens.'

Eerder verschillen overbrugd
Onbegonnen werk dus, zo lijkt het. Met deze kemphanen aan het roer zal een verandering van het belastingstelsel er wel niet komen. Het tegendeel is waar. In hetzelfde interview waarin Samsom Zijlstra's plannen bestempelt als 'ongelooflijk lomp' zegt hij dat VVD en PvdA 'wel meer verschillen hebben overbrugd'. En hij zet een stap in de richting van zijn regeerpartner: 'Wij vinden allebei dat de toeslagensystematiek eenvoudiger kan.'

De twee partijen zijn beide gebrand op een hervorming van het stelsel. Ze hebben nog tot 2017 om er samen uit te komen. Op complexe dossiers als de woningmarkt, de sociale zekerheid, de langdurige zorg en de arbeidsmarkt wisten ze elkaar te vinden en ook nog eens drie oppositiepartijen te overtuigen. Wat ook van pas komt: de economie trekt weer wat aan. Dat praat een stuk gemakkelijker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.