AnalyseStikstofcrisis

Is de stikstofcrisis voorbij nu de veehouderij onder het Europese plafond blijft?

De veehouderij produceert minder stikstof dan vanuit Europa is toegestaan, meldt het CBS. Is daarmee de stikstofcrisis voorbij?

Zeeuwse boer bemest zijn land, in de achtergrond de chemische industrie van de Belgische Antwerpse haven en de kerncentrale van Doel.Beeld Peter Hilz

Als een boer bij de recente demonstraties al wilde erkennen dat Nederland een stikstofprobleem heeft, dan volgde doorgaans dit argument: ‘We doen als sector al heel veel  genoeg, eigenlijk − om de stikstofproductie omlaag te brengen.’

Donderdag stond zwart op wit dat de veehouderij inderdaad de stikstofproductie heeft verlaagd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) becijferde dat de veehouderij voor het tweede jaar op rij onder het Europese stikstofplafond is gebleven. Een goed resultaat voor de sector die verantwoordelijk is voor 46 procent van de stikstof die neerdaalt op de Nederlandse kwetsbare natuur.

De vraag is nu: is de stikstofcrisis voorbij nu we aan de Europese afspraak voldoen? Kan voorzitter van de stikstofcommissie Johan Remkes zich nu volledig op het waarnemend burgemeesterschap van Den Haag gaan richten? Of was het toch wel nuttig dat Mark Rutte en Carola Schouten woensdag met natuurorganisaties en boeren in gesprek gingen om een weg uit de crisis te vinden?

Snelheidsverlaging

Het is hoe dan ook een prestatie van formaat, benadrukt stikstofhoogleraar Oene Oenema (Wageningen Universiteit). ‘De stikstof in dierlijke mest is door minder vee en ander voer in 2019 met 2,6 procent gedaald’, zegt hij. ‘Dat doet omgerekend meer voor de natuur dan de snelheidsverlaging naar 100 kilometer per uur.’

Toch zegt het binnen de Europese perken houden van de stikstof lang niet alles. Het plafond is namelijk niet bedoeld om een maximum uit te drukken waaronder de Nederlandse natuur veilig zou zijn. ‘Nederlandse boeren mogen al jaren meer mest uitrijden over hun land dan veel Europese collega’s’, zegt Oenema. ‘De belangrijkste voorwaarde voor deze zogeheten derogatie was destijds: de totale hoeveelheid mest mag niet stijgen ten opzichte van 2002. Daar komt het plafond vandaan waar Nederland nu een paar procent onder zit. De natuur beschermen was geen overweging.’

Dit blijkt, want de hoeveelheid stikstof die op kwetsbare natuur terecht komt is op veel plekken tientallen procenten te hoog, vult stikstofexpert Hans van Grinsven van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) aan. ‘De daling in de landbouw verandert daar weinig aan’, zegt hij. ‘Over de afgelopen tien jaar is er ook geen afname zichtbaar. In feite is alleen de recente stijging in de stikstofproductie van de melkveehouderij − na het opheffen van de melkquota in 2015 – deels gecorrigeerd. Met andere woorden: de piek die er niet had mogen zijn, is weer weg.’

Biodiversiteit

En dus is de crisis nog altijd gaande. Op grofweg driekwart van de Nederlandse Natura 2000-gebieden komt momenteel meer stikstof terecht dan goed is voor de biodiversiteit in die habitats. Om dit te herstellen is volgens diverse deskundigen een halvering nodig van de zogeheten stikstofdepositie. Dit is overigens niet alleen een opdracht voor de landbouw, want meer dan de helft is nog altijd afkomstig van andere bronnen, zoals wegverkeer, industrie, luchtvaart en uit het buitenland.

De opdracht is voor de landbouw wel het grootst. Volgens Van Grinsven van het PBL niet zozeer in het verminderen van stikstof in mest, maar eerder in het voorkomen dat die stikstof de kans krijgt om als ammoniak in de lucht te komen − en vervolgens kan neerdalen op de natuur. ‘Daar gaat de crisis nu over’, zegt hij. ‘De stikstofproductie in de mest zit onder het plafond, maar er komt nog te veel ammoniak vrij  uit de stallen en bij het uitrijden van mest.’

Hoe dit allemaal kan worden verminderd en wie voor de maatregelen betaalt, daarover zijn commissie-Remkes, premier Rutte en Landbouwminister Schouten ook de komende maanden nog wel in gesprek. 

Natuurbeschermers stappen naar de rechter om boeren en ondernemers zonder vergunning te kunnen aanpakken
De natuurbeschermers die vorig jaar de stikstofcrisis ontketenden, stappen opnieuw naar de rechter. Ditmaal om een maatregel aan te vechten die de regering neemt om uit diezelfde crisis te komen. Hun doel is de gegevens van ruim drieduizend (agrarische) ondernemers openbaar te krijgen van wie de overheid hun vergunningloze bedrijfsuitbreidingen gedoogt en wil legaliseren.

Advies Remkes: Schiphol mag pas groeien als stikstofuitstoot daalt
De groei van Schiphol en de openstelling van Lelystad Airport kunnen alleen doorgaan als ook de luchtvaart bijdraagt aan het neerslaan van stikstofhoudende verbindingen die de natuur schaden. Dat stelt het Adviescollege Stikstofproblematiek (commissie-Remkes) in een tussentijds advies aan het kabinet.

Remkes: koe in de wei is niet illegaal en mag zonder vergunning buiten
Het was een onderbelicht onderdeel van de stikstofuitspraak afgelopen mei: de Nederlandse koe staat illegaal in de wei. De Raad van State (RvS) oordeelde toen dat veehouders voor weidegang een vergunning moesten aanvragen, omdat daarbij ook stikstof vrijkomt die schadelijk kan zijn voor de natuur. De ‘stikstofcommissie’ van Johan Remkes meent nu dat die plicht niet nodig is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden