Is de kreet 'Fuck de koning' beledigend? Wellicht bepaalt de koning dat straks zelf

Kamermeerderheid gloort voor schrappen majesteitsschennis

'Of iemand nou 'Fuck Kees Verhoeven' of 'Fuck de koning' roept, dat moet geen verschil maken.' Aldus het D66-Kamerlid Kees Verhoeven. Donderdagavond voert hij het republikeinse deel van de Tweede Kamer aan dat een serieuze poging doet om de speciale bescherming van de koning in het strafrecht te schrappen. Een meerderheid gloort.

Koning Willem-Alexander komt aan bij het Koninklijk Paleis. Beeld anp

Wie het staatshoofd beledigt, kan nu nog maximaal vijf jaar gevangenisstraf krijgen en zelfs zijn kiesrecht verliezen. Ook op belediging van buitenlandse staatshoofden staat een lange straf: twee jaar. Terwijl belediging van een 'gewone' Nederlander tot maximaal drie maanden cel kan leiden. 'Als iedereen voor de wet gelijk is, moeten we dit ook gelijk trekken', zegt Verhoeven. 'Majesteitsschennis is een heel oud wetsartikel, uit 1881. Het past niet bij een modern koningschap.'

Om de majesteitsschennis uit het Wetboek van Strafrecht (WvS, artikelen 111-113) te krijgen, samen met de bepalingen over belediging van buitenlandse staatshoofden (WvS 118-119), diende Verhoeven bijna twee jaar geleden een initiatiefwetsvoorstel in. Dat wordt, na vertraging door verkiezingen en formatie, donderdagavond behandeld in de Tweede Kamer.

Eerdere incidenten

Voorafgaand aan het initiatief van Verhoeven speelden twee incidenten. Het Openbaar Ministerie (OM) wilde actievoerder Abulkasim Al-Jaberi vervolgen, die tijdens een demonstratie tegen Zwarte Piet eind 2014 scandeerde: 'Fuck de koning, fuck de koningin, fuck het koningshuis.' Het OM zag er in de zomer van 2015 uiteindelijk onder maatschappelijke druk van af.

Komiek Jan Böhmermann las in maart 2016 op de Duitse tv een hekeldicht voor over de Turkse president Erdogan, waarin hij hem onder meer een geitenneuker noemde. Erdogan beklaagde zich bij bondskanselier Angela Merkel. Maar zij gaf het Duitse OM geen opdracht tot vervolging, zoals Erdogan wilde. Het wetsartikel op basis waarvan dat had moeten gebeuren, is inmiddels geschrapt.

Verhoeven: 'De vrije meningsuiting en ieders gelijkheid in de rechtsstaat zijn het uitgangspunt van deze initiatiefwet. Niemand moet zich belemmerd voelen te zeggen wat hij vindt, uit angst voor een bijzonder hoge straf. Dat betekent niet dat ik opeens voor beledigen ben. In mijn wetsvoorstel wordt de algemene strafbepaling voor smaad, laster en eenvoudige belediging gewoon gehandhaafd, met maximaal drie maanden cel. Het verschil is: die straf is dan voor iedereen hetzelfde.'

Kees Verhoeven (D66) tijdens het vragenuurtje. Beeld Freek van den Bergh

Zigzagbeleid

In juridische termen wordt het beledigen van de koning een 'klachtdelict'. Dat komt tegemoet aan een ander bezwaar in de huidige praktijk: de willekeur waarmee het OM vervolgt. Satire over leden van het Koninklijk Huis, in het algemeen bedreven door bekende Nederlanders, blijft doorgaans ongemoeid. Al beklaagde toenmalig premier Jan Peter Balkenende zich een decennium geleden openlijk over satirische programma's als Kopspijkers en Koefnoen: 'Ik ben er niet gelukkig mee.'

Maar de man die in 2010 een waxinelichthouder naar de Gouden Koets gooide, onder de uitroep 'Landverraders', zat bij elkaar twee jaar vast. Er was geen schade aan het rijtuig. In zijn boek 'Weg met de koning!' Twee eeuwen majesteitsschennis in Nederland concludeert Gerard Aalders: 'Wie de geschiedenis van majesteitsschennis volgt, zal constateren dat er vaak sprake is van een zigzagbeleid.' Verhoeven spreekt van 'selectieve toepassing'.

Koning Willy op Lucky TV.

Eigen besluit

SP, GroenLinks en PvdA steunen Verhoeven, de PVV en de kleinere oppositiepartijen mogelijk ook. Maar in de coalitie van VVD, CDA, D66 en CU is zijn initiatiefwet een vrije kwestie. Er is niets over afgesproken in het regeerakkoord. CDA en CU zijn geen voorstanders, net als de SGP. De VVD is voorzichtig. Een meerderheid gloort, maar is nog niet zeker.

Een van de argumenten die de tegenstanders aanvoeren, is: de koning kan zich niet verdedigen. 'Dat kan hij wel', zegt Verhoeven. 'De premier is zijn mond en het Koninklijk Huis heeft ook de Rijksvoorlichtingsdienst ter beschikking. In civiele zaken, bijvoorbeeld over onrechtmatige publicaties in roddelbladen, weet de koning zich goed te weren. Dan kan hij dat bij eventuele beledigingen ook. Het past bij deze tijd dat niet het OM daarover besluit, maar dat de koning zelf beslist of hij zich door een uiting beledigd voelt.'

Ook een ander bezwaar van de tegenstanders is volgens Verhoeven te weerleggen. Hoe zit het met het beledigen van politiemensen en ambulancebroeders? 'Daar verander ik niets aan. Zij moeten extra beschermd blijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.