Is de krant politiek correct over Keulen?

De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

De Zwitserse kunstenares Milo Moire (R) protesteert naakt voor de Keulse kathedraal. Beeld epa

Feiten worden niet verbloemd, maar de angst voor politieke correctheid is wel voelbaar op de redactie.

De massa-aanranding in Keulen haalde sinds 5 januari vier keer de voorpagina. Dinsdag opende de krant met de verdoezelde aanrandingen in Zweden. In totaal verschenen er 24 (tot vandaag) nieuwsverhalen in de krant over seksueel geweld en migranten, het kantelende vluchtelingendebat en 'de botsing der culturen' in Duitsland en elders in Europa (columns en opiniestukken niet meegerekend). Toch kon die hoeveelheid artikelen op prominente plekken niet verhullen dat de redactie het 'hun onwelgevallige' nieuws liever had weggemoffeld, constateerden sommige lezers. Zij ontwaarden overal 'politieke correctheid' - ofwel 'pc'.

Neem de opening over de Zweedse politie die de aanrandingen door 'hoofdzakelijk jonge Afghanen' verdoezelde om radicaal-rechts niet in de kaart te spelen. Het stuk is weliswaar negatief voor vluchtelingen, maar acht pagina's verder werd dat 'gecompenseerd' door drie vrouwen die 'de angst voor aanrandingen' relativeerden, aldus een lezer. In drie korte interviews vertellen de Keulse vrouwen dat ze hun gedrag niet veranderen vanwege de massa-aanranding.

'Als de lezer de krant heeft doorgebladerd dan is het vervelende nieuws van de voorpagina inmiddels geneutraliseerd, en dat is ook de bedoeling, het positieve beeld van de asielzoeker moet overeind blijven', concludeert de lezer. Het veronderstelt een pc-complot, waaraan een heleboel redacteuren hebben meegewerkt. Dat is er niet. Integendeel. Niemand heeft de krant gedwongen te openen met Zweden, dat is een redactionele keuze. Bovendien had de hoofdredacteur er voor 'de balans' - sinds Keulen valt het woord veelvuldig op de redactie - graag een vrouw tussen gezien die wel vrees had. Eerder drong hij al aan op een verhaal over angst bij Nederlandse vrouwen voor seksueel straatgedrag van migranten. Het stond maandag in de krant, met slechts één ervaringsdeskundige. Vrouwen die daarover met hun naam willen vertellen, blijken niet voor het oprapen te liggen.

De correspondente in Keulen vond evenmin een vrouw die zich onveilig voelde. Goed, ze had niet veel tijd, moest ook nog een reportage maken, maar sprak niettemin negen vrouwen in het centrum. Allen hadden een kalm verhaal: ze weten welke buurten ze moeten mijden, hebben niet opeens pepperspray op zak. De drie vrouwen die ze in samenspraak met de redactie koos, waren volgens haar exemplarisch voor die plek op dat moment.

Briefje

Natuurlijk geven de straatinterviews geen representatief beeld van alle vrouwen in Keulen, maar ze geven wel een indruk. Ze niet publiceren omdat ze te weinig angst of boosheid bevatten, zou evengoed een vorm van verdoezelen zijn.

Nog een voorbeeld waarin feiten zouden zijn verbloemd. Zaterdag plaatste de krant onderop pagina 2 een deel van het briefje met de Duits-Arabische woordenlijst, dat volgens de Kölner Stadt-Anzeiger bij twee verdachten van Noord-Afrikaanse afkomst was gevonden. Op de afbeelding staan drie regels: 'Große Brüste' (verkeerd vertaald als 'mooie', in plaats van 'grote' borsten), 'Fucken' en 'Ich Will Fuchen'. Het volledige briefje is veel langer. Daar staat ook 'Ich töte Sie' (de vertaling 'ik dood je' stond wel in het bericht). Waarom toonde de krant niet de uitsnede met deze dreigende woorden? 'Weer', mailt een lezer, brengt de krant 'op politiek correcte wijze de halve waarheid'.

Aanvankelijk wilde de redactie het hele briefje plaatsen - het dong zelfs mee voor de voorpagina. Maar enkele redacteuren twijfelden aan de authenticiteit. Deze werd telefonisch bevestigd door de lokale krant, die het origineel van een anonieme politiebron had gekregen. De redactie kon het zelf niet verifiëren en besloot het briefje minder prominent en kleiner te brengen (online stond het wel volledig). Dat was niet uit politieke correctheid, maar vanwege journalistieke zorgvuldigheid.

Journalistieke deugden

Terughoudendheid was op dat moment verstandig, alleen had de redactie nauwkeuriger naar de tekst moeten kijken. Andere lezers wezen erop dat de vertaling 'ik dood je' misleidend is zonder de context van de rest. Een vertaler Duits komt desgevraagd tot de volgende woorden(reeksen): Ik heb een verrassing. Gelegenheid. Grote borsten. Fucken. Ik wil je kussen. Ik maak je dood, neuken. Ik wil je doodmaken je kussen. Nou, wat vind je daarvan. Ik maak grapjes met u. Ik herinner me. Ik maak grapjes.

Weinig verheffende straatintimidatie, maar is het ook bedoeld als doodsbedreiging? In de Arabische teksten komen de woorden 'dood' en 'doodmaken' niet voor, aldus een vertaler Arabisch. Hij interpreteert het als een knullig versierbriefje in Arabische straattaal. Er staat wel 'ik wil met je naar bed' en zelfs 'vrede zij met u'. Voor de goede orde: hier wordt de massa-aanranding niet gebagatelliseerd, maar wordt geprobeerd een detail te verhelderen.

Uitpluizen en nuanceren zijn normaal gesproken journalistieke deugden, maar kunnen nu pardoes een pc-stempel krijgen. De nieuwsredactie moet zich daar niets van aantrekken en zich onbevangen concentreren op de feiten: wie zijn de daders, wat is er gebeurd, waarom? Dat is al ingewikkeld genoeg bij dit onderwerp: wat de ene dag geldt als nieuwsfeit- het gaat vooral om Syriërs - is dagen later achterhaald. De laatste stand van zaken op vrijdagmiddag: dertien verdachten - allen van Noord-Afrikaanse afkomst - zijn aangeklaagd, alleen niet wegens aanranding.

Ik zie geen politieke correctheid die leidt tot het verbloemen van feiten, wel dat er geprobeerd wordt secuur te zijn over de groep daders en het leggen van verbanden.

Niettemin is de angst voor politieke correctheid wel voelbaar op de redactie. Zo werd een verhaal over Duitse feministen in eerste instantie door de hoofdredacteur ontmoedigd. Door hun boodschap - 'over seksueel geweld tegen vrouwen ontstaat pas ophef nu de daders asielzoekers zijn' - zou 'de balans te veel richting relativering doorslaan', vreesde hij. 'Het is een prikkelend en journalistiek gezien relevant geluid', verdedigde de verslaggever. Hun standpunt is een 'wezenlijk onderdeel van het debat dat in Duitsland wordt gevoerd'.

Een beetje huiver voor politieke correctheid is niet erg, dat houdt iedereen scherp en draagt bij aan het gekoesterde evenwicht. Maar het mag er niet toe leiden dat daardoor verhalen de krant niet halen of dat een politieke dimensie wordt ontkend. Dan wordt een deel van de werkelijkheid evenzeer weggemoffeld en verschiet 'politieke correctheid' enkel van kleur - het mechanisme is hetzelfde. Zover is het in de krant nog lang niet. Het stuk over de Duitse feministen stond woensdag op pagina 4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden