'Is de jacht op de zzp'er geopend?'

De arbeidsmarkt is een bijenkorf, waar werknemers uitvliegen als zzp'er en vervolgens weer ergens terugkeren in loondienst, zegt Linde Gonggrijp. Zelf verandert ze ook van baan.

Ondanks de groei van het aantal zzp'ers wordt er als het over de arbeidsmarkt gaat te veel geredeneerd vanuit het perspectief van werknemers. Beleidsmakers en vakbeweging hebben niet door dat vraag en aanbod van werk zo ingrijpend zijn veranderd dat ze een achterhoedegevecht voeren over modernisering van het sociale stelsel. Dat zegt Linde Gonggrijp (50), als directeur van FNV Zelfstandigen vijf jaar een boegbeeld van zelfstandigen zonder personeel. Half maart verruilt ze de vakbeweging voor een baan bij de Kamer van Koophandel. Ze wordt directeur regionale dienstverlening voor Noord-Holland, Utrecht en Flevoland. 'Ik ga door met het ondernemerschap. Op een arbeidsmarkt die een bijenkorf is met allerlei verschillende smaken.'


De hoogste ambtenaar van het ministerie van Economische Zaken, Maarten Camps, zei eerder deze maand dat er een basisverzekering moet komen voor zzp'ers, zodat ze ook pensioen opbouwen en verzekerd zijn tegen bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid. Een oplossing voor grote groepen zzp'ers die nu geen inkomen hebben als ze ziek zijn?

'Laat ik vooropstellen dat die uitspraken uit de mond van een hoge ambtenaar vijf jaar geleden niet mogelijk waren geweest. Er is dus eindelijk aandacht voor de positie van de 800 duizend zzp'ers. Maar wat zegt deze ambtenaar nu eigenlijk? Camps zegt dat hij voorstander is van een nieuwe regeling die gelijk is voor zowel werknemers als zelfstandigen. Hij is niet de enige die daarmee voorbijgaat aan de andere positie die de zzp'er heeft. Sterker nog, als ik naar de praktijk kijk, vraag ik me weleens af: is de overheid er om de zelfstandigen te faciliteren of is de jacht op de zzp'er geopend?'


Hoezo?

'De positie van zzp'ers in de zorg is uiterst onzeker geworden doordat de overheid de VAR-verklaring heeft ingetrokken van zzp'ers die via bemiddelingsbureaus werken. Ze zouden geen zelfstandige zijn, maar werknemer. De zzp'er is zijn vergunning kwijt en daarmee de mogelijkheid als zelfstandige te werken, maar de opdrachtgever blijft ongemoeid. Dat is toch geen oplossing.'


Het gaat om het aanpakken van schijnzelfstandigheid.

'Daar kan natuurlijk niemand tegen zijn. Maar de zielige zzp'er waar de media het altijd zo graag over hebben, is wel een uitzondering. Het overgrote deel van de zzp'ers, zeker 90 procent, heeft welbewust en vanuit positieve overwegingen gekozen voor het zelfstandig ondernemerschap. Dat zijn werkenden die zelf willen bepalen hoe ze werken en voor wie. Zij willen niet voor een baas werken. Ze regelen hun zaken zelf, weten ook wat de risico's zijn en of en hoe ze die willen afdekken.'


Door de economische crisis is dat lastiger. Tarieven staan onder druk.

'Een zzp'er is ondernemer en weet dus dat het gaat om vraag en aanbod. Een vakman heeft volop kansen. Je bent zo goed als je laatste opdracht. Maar werkgevers, opdrachtgevers, zijn net zo goed verantwoordelijk voor de tarieven. Globaal komt dat neer op twee, tweeënhalf keer het loon dat een vergelijkbare werkende in loondienst verdient. Dan kan een zzp'er maatregelen nemen voor zijn risico's en een bedrijf heeft de flexibiliteit die nodig is in een open economie als de onze. Wie het lagere werknemerstarief wil betalen, moet ook voor werknemers kiezen.


'Die tarieven van 12,50 per uur maken zichtbaar wat er mis is met het traditionele arbeidsmarktdenken. De financiële sector bijvoorbeeld zag een overschot aan arbeid op zich afkomen zonder dat daaraan iets is gedaan. Bij banken en verzekeraars verdwijnen banen die nooit meer terugkomen. Dan kun je roepen om echte banen, zoals de FNV doet, maar de oplossing ligt in sectoren waar wel werk is. Zorgen dat werkenden die overstap kunnen maken, maar samenwerking tussen sectoren is er nog slechts mondjesmaat.


'Ook het stelsel van sociale zekerheid blijft hangen in oude instituties. Werknemers betalen premies en krijgen een uitkering bij ziekte, maar je bent geen werknemer voor het leven, net zo goed als zzp'ers soms weer in loondienst gaan. Dan heb je als werknemer jarenlang premies betaald, word je zzp'er en blijk je niets te hebben opgebouwd. De discussie daarover moeten we nog steeds voeren.'


Hoe verhoudt zich dat dan tot de zzp'er die zelf de regie wil?

'Er komt eindelijk een pensioenregeling die nu eens niet uitgaat van wat werknemers hebben en willen, maar waaraan zzp'ers behoefte hebben. Meer of minder risico, maar wel zelf kunnen kiezen. We hebben er, Esther Raats-Coster vanuit VNO-NCW en ik vanuit de FNV in de SER hard voor gelobbyd. Zzp'ers kunnen vanaf 2015 individueel pensioen opbouwen met de voordelen van het collectief zodat de inleg goed rendeert. Inleg en uitkering zijn flexibel, want daaraan hebben zelfstandigen behoefte. Wie arbeidsongeschikt wordt, kan zijn pensioen aanspreken. En heel belangrijk: anders dan nu nog het geval is hoeft dat pensioen niet te worden aangesproken als iemand failliet gaat of in de bijstand komt. Er is genoeg draagvlak voor deze regeling in Den Haag, nu moet de wetgeving nog worden aangepast. Om zoiets voor elkaar te krijgen heb je een lange adem nodig.


'Dit is een mooi voorbeeld dat aansluit op de arbeidsmarkt van nu: een bijenkorf. Iemand vliegt in als werknemer, en uit als zzp'er, om later weer eens terug te keren in loondienst. Nieuwe oplossingen voor een andere toekomst.'


Werk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden