Is de herlaadbare batterij wel beter voor het milieu?

Het leven wordt draadloos en dat is handig. Maar zijn al die accu's en batterijen wel duurzaam? Vijf vragen voor de groen-experts.

Beeld Han Hoogerbrugge

Probeer nog maar eens iets te kopen zonder accu of batterij. De elektrische auto rukt op en huis-, tuin- en keukenspullen zijn steeds vaker draadloos. Denk aan tuinlampen met een zonnepaneeltje, de accuboormachine of de oplaadbare staafmixer.

In een gemiddeld Nederlands huishouden zijn 113 batterijen te vinden en dit aantal stijgt fors: twaalf jaar geleden waren dit er nog 71: het draadloze leven in wording. Best handig, want je hoeft bij het monteren geen draadjes te trekken of bij het gebruik op zoek te gaan naar een stopcontact. Maar, zo vraagt ons groene geweten zich af: hoe duurzaam is dit draadloze gemak?

Zijn batterijen vervuilender dan netstroom?

Ja. Als u een apparaat ook met draadje kunt kopen, is dat in bijna alle gevallen beter, zegt voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Netstroom is niet alleen beter voor de portemonnee (circa duizend keer goedkoper dan een wegwerpbatterij), maar ook beter voor het milieu.

Batterijen bevatten veel zware metalen, zoals cadmium, kwik of lood. Die kunnen de gezondheid van mens en ecosystemen aantasten, om maar te zwijgen van de milieuproblemen bij de delving ervan. Ook wordt bij de productie van batterijen veel energie verbruikt. Milieu Centraal: 'Daarom is het voor het milieu beter om zo min mogelijk batterijen te gebruiken.'

Oplaadbatterijen zijn duurzamer. Ze zijn tot duizend keer oplaadbaar, dus dat scheelt heel wat grondstoffen. Maar ten opzichte van netstroom leggen ook deze het af: bij het opladen nemen ze slechts 60 (loodaccu) tot 90 procent (Li-Ion) op van de gebruikte stroom. De rest is voor de spreekwoordelijke mussen.

Waarom zijn oplaadbare batterijen duurder?

Is dit een verkooptruc van fabrikanten - 'als consumenten herlaadbare batterijen kopen, verkopen wij minder en dus moeten ze duurder zijn' - of zijn ze echt duurder om te produceren? Fokko Mulder, hoogleraar aan de TU Delft, is gespecialiseerd in batterijen, accu's en energieopslag. 'Herlaadbare batterijen zijn moeilijker en dus duurder om te maken. De grondstoffen, zoals nikkel, lithium en lanthaan, zijn schaarser en vragen meer bewerkingen. Ook het productieproces is vaak kostbaarder en vergt meer energie. Of deze kosten de hogere prijs die consument betaalt rechtvaardigt, durf ik niet te zeggen.'

Volgens Milieu Centraal verdien je de meerprijs van een herlaadbare batterij na gemiddeld zes keer opladen terug. Over de gehele levensduur kun je per oplaadbare batterij tientallen euro's besparen ten opzichte van wegwerpbatterijen: kassa.

Kunnen batterijen worden gerecycled?

Volgens Stibat, verantwoordelijk voor de recycling van lege batterijen in Nederland, wordt de wettelijke doelstelling ruimschoots gehaald: een recyclingpercentage van 65 procent voor loodbatterijen, 75 procent voor nikkelcadmiumbatterijen en 50 procent voor overige batterijen.

Uit de ingeleverde batterijen worden stoffen als zink, ijzer, nikkel, mangaan, lithium en kobalt herwonnen. Verrassend genoeg worden daar geen batterijen van gemaakt, maar 'voornamelijk andere producten zoals een fiets, pan, kaasschaaf, bestek of dakgoot', laat Stibat desgevraagd weten. Sommige stoffen komen terecht in nieuwe batterijen 'maar er is geen volledige recycling'.

Zijn er wel genoeg grondstoffen voor alle batterijen en accu's?

'Voorlopig wel', zegt Fokko Mulder van de TU Delft. 'Er is genoeg lithium - een van de belangrijkste grondstoffen van moderne accu's en batterijen - voor pakweg zes miljard elektrische auto's. Dit is een gok, want niemand weet het precies. Zo is nog nauwelijks gezocht naar lithium. We kennen nu alleen enkele grote bronnen in bijvoorbeeld Bolivia en Argentinië, maar dat er meer lithium op aarde is, is wel duidelijk. Bovendien wordt er veel onderzoek gedaan naar betere batterijen en accu's, nieuwe grondstoffen en slimmere manieren om energie op te slaan, want dat hoeft echt niet alleen in lithium accu's en batterijen. Zolang deze zoektocht gaande is, weten we het antwoord op deze vraag niet.'

Afgedankte batterijen.Beeld Joost van den Broek

En mijn tuinlamp met een eigen zonnepaneeltje dan?

Goed: netstroom is het best en als het een batterij moet zijn, dan een herlaadbare. Maar wat als het apparaat gevoed wordt door een zonnepaneeltje? Dit vergt een herlaadbare batterij, maar daar staat tegenover dat de verbruikte stroom brandschoon is. Is een tuinlamp met zonnepaneel bijvoorbeeld duurzamer dan een tuinlamp op netstroom?

'Eenvoudige vraag, moeilijk antwoord', zegt Joost Vogtländer, verbonden aan de TU Delft. 'Een zonnepaneel verdient zichzelf terug: de productie kost energie, maar hij brengt bij langdurig gebruik een veelvoud op. De productie van de ingebouwde batterij kost grondstoffen en energie, maar dat geldt ook voor het koper in de ondergrondse kabel voor de lamp op netstroom.

Uit onderzoeken blijkt dat het snoer van een apparaat behoorlijk belastend is: tussen een accuboormachine en een stekkervariant is het break-evenpoint bereikt bij een snoer van 60 meter. Een tuinlamp vraagt al snel een flink snoer.'

Duidelijk, maar wat is nu duurzamer? Vogtländer: 'Naast de kabellengte is een cruciale factor hoe lang je die tuinlamp gebruikt: als dat korter is dan zo'n vijftien jaar, dan is een lamp op netstroom waarschijnlijk beter.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden