Is de demografische tijdbom te ontmantelen?

De kwestie

Foto de Volkskrant

'Zonde. Gooit haar leven nu al op slot.' Tien jaar geleden werden tienerzwangerschappen in de onderklasse gezien als een van de grote sociale problemen van de westerse samenleving. Vooral in de achterstandswijken van grauwe indus-triesteden, zoals in Groot-Brittannië, liepen meisjes van nog geen 18 jaar al achter de kinderwagen, hopelijk nog samen met de vagebond die hiervoor verantwoordelijk was.

Inmiddels groeit in Groot-Brittannië het aantal zwangere vrouwen van boven de 40 sneller dan dat van onder de 20. Of: de meeste vrouwen kiezen eerst voor een carrière en werkzaam leven, voordat ze een kind nemen. En nu in de reactie: 'Die moet nog zo nodig.'

Het moederschap op oudere leeftijd wordt net als dat van tieners als maatschappelijk onwenselijk gezien. Aan ivf-behandelingen zitten vaak leeftijdsgrenzen. Blijkbaar is het alleen sociaal acceptabel kinderen te baren tussen je 25ste en 35ste. En dat blijft dan beperkt tot een of twee kinderen, waardoor wereldwijd een enorme vergrijzing optreedt. Het is een oorzaak van de stagnerende mondiale groei.

Japan is het meest vergrijsde land. Het kent al 25 jaar nauwelijks groei meer. De komende vijftig jaar zal de bevolking nog eens met veertig miljoen afnemen. Als het in dit tempo doorgaat, zijn de Japanners in 2500 uitgestorven. In Japan worden meer luiers verkocht voor incontinente ouderen dan voor niet zindelijke baby's. Het Japanse kabinet heeft het volk opgeroepen voor meer nageslacht te zorgen omdat andere maatregelen om de economie uit het dal te halen niet helpen.

In Europa en China dreigt het Japanse scenario. En zelfs in Afrika neemt de bevolkingsgroei af. Vitor Constâncio, vicepresident van de Europese Centrale Bank, sprak al eens van 'collectieve demografische zelfmoord'. Het IMF berekende dat als de levensverwachting met drie jaar toeneemt, de pensioenkosten in de ontwikkelde en opkomende economieën met 50 procent stijgen.

Pensioen- en zorgsystemen plus overheidsschulden worden onhoudbaar als de demografische tijdbom niet wordt ontmanteld. Maar niemand weet hoe. Immigratie moet aan banden worden gelegd.

Vaak wordt gewezen op de uitgebreide en gratis kinderopvang in Scandinavische landen die vrouwen beter in staat stelt werk en gezin te combineren. Maar in Zweden is het aantal 65-plussers (18,8 procent) als deel van de bevolking hoger dan dat in Nederland (16,1 procent).

Als tienermoederschap moet worden voorkomen en vrouwen daarna carrière moeten maken, zouden er meer mogelijkheden moeten komen om met een beetje hulp na je 40ste of 45ste nog kinderen te baren. Dat hoeft geen probleem te zijn nu mensen veel langer en langer gezond leven. En anders rest alleen nog van overheidswege kinderen te produceren via een reageerbuisprogramma.

Als groei en welvaartstoename in stand moeten blijven, moet vruchtbaarheid niet meer worden gerelateerd aan jeugd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.