Is de AVRO de kluts kwijt?

De AVRO is volop in beweging: van algemene omroepvereniging naar idealistisch multimediabedrijf. We moeten wel, zegt de AVRO. Maar de NOS en het Commissariaat voor de Media houden de omroep angstvallig in de gaten....

OUD Geld, de met een Nipkowschijf en Gouden Kalveren bekroonde dramaserie van de AVRO over de rijke bankiersfamilie Bussink, wordt volgend seizoen herhaald.

Een nieuwe reeks afleveringen van de serie zit er niet in. Niet zozeer vanwege de hoge kosten - de huidige, veel minder gewaardeerde dramaserie Wet en Waan is ook duur - maar wegens het geheel ontbreken van raakvlakken met de vijf nieuwe AVRO-speerpunten: dieren, gezondheid, beeldende kunst, muziek en samen veilig. Hoofdpersoon Splinter Bussink beschikte weliswaar over de donzige hond Estelle (dieren), schoondochter Elise die in schilderijen deed (beeldende kunst) en zoon Kiet die in de auto graag een klassiek cd'tje draaide (muziek) maar al luisterend tegen een boom reed (samen veilig) waarna hij nog enige tijd last hield van zijn nek (gezondheid); toch zou Oud Geld een toetsing aan de moderne criteria niet overleven.

'De nieuwe AVRO', zegt AVRO's financieel directeur Frans Maréchal, 'heeft een missie. De nieuwe AVRO wil in het publieke bestel een duidelijke rol vervullen. De nieuwe AVRO koestert idealen. We stáán inhoudelijk ergens voor.'

'De nieuwe AVRO', zegt een AVRO-medewerker, 'is gek geworden. Het lijkt hier soms wel een sekte.'

Deze week kwam de AVRO in het nieuws na onenigheid met de raad van bestuur van de NOS, die sinds drie jaar de leiding heeft over de publieke omroep. De NOS was ontevreden over de aantrekkelijkheid van de programma's die de AVRO voor het seizoen 2001-2002 had aangeboden. Ook werd een opvallende discrepantie geconstateerd tussen de geraamde kosten van die programma's en het bedrag dat de AVRO voor het maken ervan krijgt uit de pot omroepmiddelen.

Inmiddels heeft de AVRO een aangepast pakket programma's aangeboden. Een duur en niet onder de speerpunten vallend programma als Wie is de Mol, dat in het eerste overzicht ontbrak, staat nu wel op de lijst. Staatssecretaris Rick van der Ploeg (media) zegde afgelopen dinsdag op vragen uit de Tweede Kamer toe dat het Commissariaat voor de Media komend najaar zal nagaan of de omroepen voldoende transparantie betrachten in de bestedingen van de omroepgelden.

Het nieuws over het conflict is bewust door de NOS naar buiten gebracht, vermoedt AVRO-programmadirecteur Ad 's-Gravesande. 'De NOS heeft er belang bij de indruk te wekken dat ze stevig in de weer is, piketpalen slaat. En de NOS wil dat de publieke omroepen de NOS-visie uitvoeren. Als ze dat niet doen, is het: papa, Ad plaagt me.'

On the record ontkent de raad van bestuur van de NOS plechtig dat ze de AVRO verdenkt van gesjoemel. Off the record vallen binnen de NOS-top stevige klachten te horen: dat de AVRO zich als een dolle stier op haar speerpunten heeft geworpen, waardoor het straks op Nederland 1 wemelt van de randprogramma's over dieren en gezondheid, maar mooi drama en goed amusement ver te zoeken zijn.

Ook leeft de vrees dat de motivatie achter de zogeheten speerpunten niet zozeer te maken heeft met idealisme, als wel met commercie. De AVRO gebruikt de gekozen thema's immers niet alleen als richtlijn bij het maken van radio en televisie, maar probeert daarmee in de eerste plaats overzichtelijke gemeenschappen te creëren, in het AVRO-jargon communities dan wel tribunes genoemd. En die gemeenschappen zijn in dit tijdsgewricht van algehele versnippering aantrekkelijke doelgroepen voor commerciële partijen, wat weer erg handig is als de AVRO over een paar jaar buiten het publieke bestel verder wil - of moet. Frans Maréchal zegt geen private toekomst na te streven: 'Onze inhoudelijke ambitie ligt op een niveau waar je de bescherming van het publieke domein nodig hebt.'

De AVRO is de rijkste omroep na de VARA, die vorig jaar een poging waagde commercieel te worden. Het eigen vermogen bedraagt ongeveer 75 miljoen gulden. Van de ruim 800 duizend 'bladen'-leden uit de jaren zeventig zijn er volgens Maréchal, die voor het eerst sinds jaren cijfers noemt, 495 duizend over. Wel heeft de AVRO inmiddels 170 duizend tribuneleden.

In een interne beleidsnota licht de AVRO de keuze voor de tribunes toe. Over Samen Veilig wordt gemeld dat de omroep met dit speerpunt een aantal concrete producten en diensten wil aanbieden, waarbij onder meer wordt gedacht aan cursussen zelfverdediging en hulp bij het aanvragen van de vergunning voor een dakkapel.

'De AVRO gaat via een breed, multimediaal en interactief media-aanbod mensen informeren over hun buurt en hun gemeente, ze ideeën aanreiken hoe ze zelf de leefbaarheid en veiligheid in hun buurt kunnen vergroten (...). Dat leidt ertoe dat mensen weer meer contact met hun buurtbewoners krijgen, door zich samen in te zetten voor een betere woonomgeving. En dat heeft weer een prettiger leefsituatie tot gevolg, alsmede de wens voor velen zich blijvend aan te sluiten bij de facilitator hiervan: de AVRO.'

Is de AVRO - bijna tachtig jaar geleden door Willem Vogt opgericht als onafhankelijke, 'nationale' omroepvereniging en grootgegroeid met Willem O'Duys, G.B.J. Hiltermann, Kleutertje Luister, Wie van de Drie, Mies Bouwman, Peyton Place, Jonge mensen op het concertpodium, Stuif es In, Dallas en de rennende marmotjes van Fred Osters Wiekentkwis - de kluts kwijt?

Een deel van de ruim tweehonderdvijftig AVRO-medewerkers denkt van wel. Niet alleen de NOS en het Commissariaat morren over de omroep, ook intern heerst verdeeldheid over de gekozen koers.

Volgens Ad 's-Gravesande is de AVRO van alle omroepen juist het meest bij zinnen. De AVRO van de marmotjes bestaat immers allang niet meer - die rol is overgenomen door RTL 4 en de TROS - en als de AVRO zijn toekomst wil veiligstellen, moet ze wel op zoek naar een heldere maatschappelijke rol. 'Ik weet één ding zeker: over vijf jaar komt er een herziening van de mediawet. En wij gaan hier niet passief zitten afwachten hoe een en ander vorm krijgt.' Frans Maréchal: 'Omroepverenigingen worden hoe dan ook afgerekend op hun maatschappelijke relevantie. Er móet een relatie met een achterban zijn; we zijn geen productiehuis.'

Dat de AVRO zich niet alleen op televisie en radio richt maar ook op dakkapellen en kunsttijdschriften, is volgens Maréchal een kwestie van nadenken over de toekomstige rol van omroepverenigingen. 'Die reikt veel verder dan alleen televisie. We zijn op weg naar een mediabestel waarin steeds meer één op één gecommuniceerd gaat worden. Een omroepvereniging die ergens voor staat, kan in die geïndividualiseerde maatschappij een bindende factor zijn voor een groep mensen. Alleen omroepverenigingen en politieke partijen hebben nog een bepaalde kleur. Daarom moeten onze speerpunten in alle diversiteit doelgroepen kunnen bereiken. En binnen die speerpunten is nog steeds plaats voor programma's met een groot publieksbereik.'

Lennart van der Meulen van het Commissariaat voor de Media ziet dat anders. In zijn column in reclamevakblad Adformatie waarschuwde hij gisteren voor de oprukkende geur van commercie bij de AVRO: 'De AVRO ontwikkelt zich meer en meer als multimedia-uitgever en organisator op de grens tussen publieke dienstverlening en commercie. En dan kunnen programma's ondergeschikt worden aan overige activiteiten en dan worden leden consumenten. Kijkers doen er dan steeds minder toe.'

Frans Maréchal: 'We doen niets dat niet door de beugel kan. De andere publieke omroepen gaan dit allemaal nog meemaken. De AVRO loopt gewoon voorop.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden