Is de Airbnb-overlast nu voorbij?

Airbnb heeft met Amsterdam een deal gesloten om illegale woningverhuur tegen te gaan. Waarom toont de altijd zo dwarse huizendeelsite zich ineens zo inschikkelijk? En gaat het werken?

Een Airbnb-woning in Amsterdam.

Op de telefoon van Tim (30, niet zijn echte naam) stroomden de whatsappjes donderdagmiddag binnen. 'Dude, het is voorbij!' De Amsterdammer, net terug van twee maanden Brazilië ('bekostigd door Airbnb'), weet dat ze gelijk hebben. 'Ik heb lang gedacht: fuck it, nu kom ik er nog mee weg. Maar dit kan niet eeuwig duren.'

'Dit' is het nomadische bestaan dat hij de laatste twee jaar leefde: een paar maanden reizen, even langs huis en dan snel weer weg. 'Ik hoefde niet te werken: mijn huis betaalde mijn reizen.' Zijn appartement in Amsterdam Oost verhuurde hij aan kennissen en vrienden, maar vaak ook op Airbnb. Te vaak, strikt genomen. 'Dit jaar zat ik zeker over de toegestane grens van zestig dagen heen.'

Gemeente Amsterdam en Airbnb maakten donderdag bekend flink strenger te gaan toezien op de regels voor vakantieverhuur. Vooral Airbnb deed een aantal opvallende concessies. Het bedrijf gaat er voortaan zelf op toezien dat de huurders hun huis niet vaker verhuren dan toegestaan: het wordt onmogelijk een appartement langer dan zestig nachten per jaar te verhuren via de site. Ook haalt Airbnb het illegale Amsterdamse aanbod van de site.

De belangrijkste overwinning voor de gemeente is misschien wel dat Airbnb belooft dat het gegevens zal delen met de opsporingsambtenaren. Dat zal het voor de gemeente waarschijnlijk gemakkelijker maken om illegale vakantieverhuur op te sporen. Woonwethouder Laurens Ivens (SP) noemt het akkoord daarom een 'nieuw wapen' in de strijd tegen illegale hotels in de stad.

De deal markeert ook een belangrijk kantelpunt in de opstelling van Airbnb. Lange tijd had het jonge bedrijf weinig boodschap aan plaatselijke regels. Net als meer hard groeiende start-ups uit Silicon Valley verkondigde het bedrijf het evangelie van de 'deeleconomie'. Een libertaire filosofie waarin het hyperkapitalisme van Wall Street samenvloeit met een hippie-achtige aversie tegen wetgeving.

Verandert Airbnb-deal iets aan toerisme-overlast in Amsterdam?

Huizendeelsite Airbnb en de gemeente Amsterdam hebben na lang soebatten een deal gesloten. Het wordt onmogelijk om een appartement langer dan zestig nachten per jaar te verhuren. Ook haalt Airbnb het illegale Amsterdamse aanbod van vakantieverhuur van de site. Lees hier het hele artikel.

Sympathie

'Airbnb hoopte denk ik dat de regelgeving zich sneller aan hén zou aanpassen', zegt Martijn Arets, die zich als publicist en onderzoeker al vier jaar met de deeleconomie bezighoudt. Het bedrijf had in de eerste jaren de sympathie van het grote publiek ook mee. Dat zag de deeleconomie vooral als een charmant en modern verschijnsel. Niet voor niets stond Amsterdam als eerste gemeente ter wereld de verhuur, onder voorwaarden, toe.

Twee jaar geleden, toen de gemeente voor het eerst afspraken maakte met Airbnb begon het romantische beeld van de deeleconomie barstjes te vertonen. Duizenden Amsterdammers verdienden bij door hun woning aan toeristen te verhuren. Buren werden gek van luidruchtige toeristen. Vooral bij al te enthousiaste verhuurders die hun huis feitelijk het hele jaar door verhuurden. En de hotelbranche klaagde over oneerlijke concurrentie, zo werd er geen toeristenbelasting geheven.

Om die uitwassen tegen te gaan, spraken Airbnb en de gemeente destijds af dat het bedrijf voortaan toeristenbelasting zou innen. Daarnaast beloofde het bedrijf beter toezicht te houden op illegale verhuur. Wat in de praktijk vooral betekende dat het platform klanten wees op de regels. 'Maar Amsterdam wilde zich destijds neerzetten als voorloper in de deeleconomie', zegt Martijn Arets. Dat blijkt ook wel uit de passage uit het toenmalige akkoord, waarin gemeente en website vastleggen dat ze zich positief over elkaar uitlaten. Arets: 'Sindsdien is het sentiment flink omgeslagen.'

Negatief in het nieuws

En inderdaad, de afgelopen jaren kwam Airbnb vooral negatief in het nieuws: Amsterdammers negeerden massaal de regels, bleek uit onderzoek van de Volkskrant. Vastgoedeigenaren gebruikten de verhuursite als uithangbord voor illegale hotels. In steeds meer buurten protesteerden bewoners tegen de dagelijkse stroom rolkoffertjes die een nieuwe lichting tijdelijke buren aankondigt. De enorme bedragen die er met de verhuur worden verdiend, drijven de toch al hoge vastgoedprijzen in de stad op, bleek uit onderzoek.

Ook in andere grote steden ging het beeld van Airbnb op de helling. New York, Barcelona, Berlijn en zelfs in San Francisco groeide het verzet en kwamen er nieuwe regels om de deeleconomie aan banden te leggen. Het feit dat Airbnb nu ook in Amsterdam inschikt, lijkt dan ook een belangrijk offer om het negatieve sentiment tegen vakantieverhuur in andere toeristische wereldsteden te kunnen temperen.

Maar gaan de nieuwe afspraken de overlast ook verminderen?

Voorop staat dat het nog altijd is toegestaan een huis voor maximaal zestig dagen per jaar onder te verhuren. Er staan ruim 14 duizend Amsterdamse adressen geregistreerd op Airbnb. Het grootste gedeelte zal zich nu al aan de regels houden, in die zin verandert er weinig.

Maar in de dagelijkse strijd die de gemeente voert om de bestaande regels te handhaven heeft Ivens wel degelijk een slag gewonnen. Nu Airbnb (dat 80 procent van de markt bezit) zich in principe aan de regels houdt, zullen de opsporingsambtenaren van de gemeente extra tijd en energie hebben om concurrerende sites als Booking.com en Wimdu scherper te controleren. De gemeente hoopt ook dat deze platformen daardoor zullen besluiten om zich aan te sluiten bij de afspraken die Airbnb heeft gemaakt.

Toch zullen kwaadwillende veelverhuurders zich waarschijnlijk niet van de ene op de andere dag voorbeeldig aan de gemeentelijke regels gaan houden. Tim overweegt volgend jaar bijvoorbeeld te verhuren via een aantal verschillende websites in combinatie met zijn eigen netwerk.

Ontsnappen

Er blijven altijd sites die aan het toezicht van de gemeente ontsnappen, denkt Gert-Jan Bakker van Meldpunt Ongewenst Verhuurgedrag. Doorgewinterde verhuurders zullen zich volgens hem überhaupt niet snel laten afschrikken. 'Die hebben zo veel trucs, stromannetjes en bv'tjes waarmee ze kunnen schuiven. Zij blijven hun illegale hotels echt wel runnen.'

Vakantiegangers die een huis boeken op Airbnb krijgen nu van de verhuurder al weleens het verzoek de reservering te annuleren, om de overnachting vervolgens buiten het platform om onderling te regelen. Zo hoeft de gastheer geen percentage van de huur af te dragen aan Airbnb en gaat de boeking straks ook niet van de maximaal toegestane zestig dagen af.

Wethouder Ivens erkent dat er altijd sluiproutes blijven bestaan. Mede daarom blijft hij hardnekkig lobbyen in Den Haag voor een zogenoemde 'meldplicht'. Daarbij moet elke inwoner die zijn huis verhuurt dat bij de gemeente melden, inclusief de inkomsten. De Tweede Kamer heeft minister Stef Blok (VVD, Wonen) afgelopen zomer in een motie opgedragen zo'n meldplicht in de wet te regelen. De minister ziet dat zelf niet zitten. Hij vindt de regeldruk te groot, maar zei onlangs in een brief aan de Kamer dat hij er wel over spreekt met Amsterdam. Ivens: 'Dat overleg is nog steeds gaande en wij zullen er alles aan doen om Blok aan de uitvoering van die motie te houden.'

Tim gaat op de korte termijn zijn plannen niet wijzigen. Volgende week vertrekt hij naar Azië, om te overwinteren. 'Als ik terugkom, zal ik wel aan die zestig dagen zitten.' Op zichzelf, vindt de Amsterdammer, is het een goede zaak dat de regels worden aangepast. 'En uiteindelijk wil ik me natuurlijk sowieso wat meer settelen, weer gaan werken enzo. Dan ga ik dit toch niet meer doen.'

Tot die tijd, en geen dag korter, blijft hij profiteren van de lacune tussen regelgeving en handhaving. 'Het is mooi voor zolang het duurt.'

Airbnb in New York

Ook in zijn ondernemersvriendelijke thuisland heeft Airbnb met tegenstribbelende autoriteiten te maken. De staat New York besloot dit najaar dat huizen alleen voor minder dan dertig dagen te huur mogen worden aangeboden als de bewoner dan ook thuis is. Daarmee zou Airbnb worden teruggebracht tot zijn eigenlijke doel: het delen van ruimte die anders niet zou worden gebruikt. Bedoeling is om illegale hotels, de misbruik-variant van Airbnb waarbij huizen niet worden bewoond, onmogelijk te maken. Naar schatting eenderde van de aanbieders in New York valt in die categorie. Overtreders betalen 1.000 dollar voor de eerste overtreding en 7.500 voor volgende keren. Airbnb is met New York in overleg om tot een vergelijk te komen.

Airbnb in berlijn

In Berlijn bestaat sinds een half jaar een wet om de glorieuze opmars van Airbnb in de Duitse hoofdstad te stuiten. Of het werkt, valt nog te bezien.

De Duitse hoofdstad bezat tot niet zo lang geleden de perfecte ingrediënten om het tot Airbnb-walhalla te schoppen: veel goedkope woonruimte en een magneetwerking op jonge toeristen die niet teveel wilden betalen. En de Berlijners, vooral in de stadsdelen Mitte en Kreuzberg-Friedrichshain en Neukölln, waren blij met hun bijverdienste.

Maar bevolking van Berlijn groeit, en de nieuwelingen zijn vooral mensen met geld, waardoor de huren op sommige plaatsen explosief zijn gestegen en er voor het eerst sinds 1989 schaarste heerst op de woningmarkt.

De huidige Berlijnse regering wees Airbnb aan als zondebok en kreeg bijval van de groeiende groep mensen die bang is uit de populaire wijken te worden verdrongen.

Maar de wet is nogal drastisch. Het bezit van appartementen die alleen bestemd zijn voor commercieel verhuur is sinds 1 mei helemaal verboden. Maar ook het verhuren een woonhuis, mag nog maar één keer in je leven. Kamers verhuren mag wel, maar alleen als die kamers minder dan 50 procent van de oppervlakte van het huis in beslag nemen.

Het probleem: de Berlijnse gemeente heeft de capaciteit niet om de wet te handhaven. Daarom is het aantal op Airbnb's in Berlijn maar met een paar duizend gedaald. Het huidige aanbod: 12.400 huizen en kamers.

Airbnb in Italië

Elk land krijgt de Airbnb-oplossing die het verdient. In toeristenparadijs Italië heet die oplossing daarom niet belasting. 'Er komt geen Airbnb-taks', twitterde premier Renzi afgelopen maand kordaat. 'Zolang ik premier ben, verhogen we geen belasting, maar verlagen we slechts #voorwaarts'. De tweet volgde op een typische periode van Italiaanse polemiek. In Italië, en dan vooral in de hotspots Florence, Milaan, Rome en Venetië zijn ongeveer 200 duizend huiseigenaren die gemiddeld 2.300 euro per jaar verdienen aan hun Airbnb-account. Belachelijke aantallen, klagen reguliere hotelhouders al jaren, vooral omdat dat 'Airbnb-gajes' géén extra belasting hoeft af te dragen, in tegenstelling tot zijzelf. Goed punt, aldus de regering, die besloot een belasting van 21 procent in te voeren voor korte verhuur. Maar toen was het opeens verkiezingstijd en maakte Renzi een rekensom. Er zijn ongeveer 30 duizend hotelhouders tegenover 200 duizend Airbnb-verhuurders en nog veel meer gebruikers, waarna hij zijn telefoon pakte en #voorwaarts twitterde. Het gevolg: de situatie is nog precies zoals zij was. Dat betekent: verongelijkte hotelhouders, goed verdienende verhuurders, weinig belastingopbrengst en steeds meer toeristen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden