Reportage Rijncruise

Is dat reisje langs de Rijn wel zo fijn?

Amerikanen, Canadezen en Australiërs hebben de Europese rivieren ontdekt als cruiseparadijs. Logische halteplaats daarbij is Amsterdam. Maar de stad worstelt met de hausse aan riviercruisetoeristen. Het is al zo druk in de stad, de milieubelasting is enorm en de vaartoeristen hebben hun meeste dollars al uitgegeven aan de cruisemaatschappij. Had Louis Davids wel gelijk?

Beeld Foto Katja Poelwijk

De Artistry II meandert met een gangetje van 25 kilometer per uur over de Rijn, stroomafwaarts door het Ruhrgebied. In de lounge met ruim uitzicht over het vaarwater is de theetijd naadloos overgegaan in het happy hour en de glazen van Bev Greisman (69), haar man Len (73) en een ander Canadees stel zijn goedgevuld. ‘Dit is een Ski-trip’, zegt Bev met een ondeugende blik in haar ogen. Dan: ‘SKI: spending the kids’ inheritance’ (de erfenis van je kinderen erdoorheen jagen). De andere 60-plussers aan tafel lachen hartelijk en ­nemen een slok. ‘Proost.’

Ja, een riviercruise van reisorganisatie Avalon kost wat. De gasten aan boord van de Artistry II hebben zo’n 5.000 dollar (4.600 euro) per persoon betaald voor de dertiendaagse reis over de Rijn en de Moezel. Exclusief de kosten voor de vlucht naar Europa en de drankjes in de lounge. En dan is Avalon nog niet eens de duurste aanbieder in de markt.

Het is het geld meer dan waard, vinden de tachtig Amerikaanse, Canadese en Australische gasten aan boord van het 110 meter drijvende hotel. Ze prijzen het eten, het uitzicht uit hun hut, het vriendelijke Oost-Europese personeel en de wijnen langs de Moezel. Het is veel minder massaal dan de zeecruises die ze bijna allemaal ook al eens gemaakt hebben. ‘Hier aan boord leer je binnen een paar dagen iedereen kennen.’ En, zo antwoordt iedereen op de vraag wat hen het meeste aantrekt aan de riviercruise: ‘Elke dag ben je weer in het hart van een andere bijzondere stad of dorp, terwijl je maar een keer je bagage hoeft in te pakken.’

In 1906 schreef Louis Davids al zijn inhaker over het ‘Reisje langs de Rijn, Rijn, Rijn’:

‘Zo’n reisje met een nieuwerwetsche schuit, schuit, schuit,

Allemaal in de kajuit, juit, juit,

’t Is zoo deftig, ’t is zoo fijn, fijn, fijn

Zoo een reisje langs den Rijn’

En nog altijd lijkt dat dus de formule. Nieuw is wel dat de Europese rivieren de laatste twintig jaar zijn ontdekt door de Amerikanen, Canadezen, Australiërs en Nieuw-Zeelanders. Dat is voor een belangrijk deel te danken aan de cruisemaatschappij Viking, die ­wereldwijd een vloot met ruim zeventig riviercruiseschepen bezit. In maart zijn er net weer zeven nieuwe gedoopt. Viking adverteert zich suf met reisjes over de Seine, de Wolga, de ­Donau en de Douro. En dus over de Rijn. Concurrenten zoals Avalon profiteren mee van de vele overzeese pen­sionado’s die de Europese rivieren hoog op de wensenlijst hebben staan.

Halteplaats Holland

Rivierdelta Nederland is een logisch begin- of eindstation van dergelijke tochten over Rijn, Main en Donau naar Basel, Boedapest of zelfs de Zwarte Zee. En Amsterdam is, met Schiphol om de hoek, binnen Nederland de grootste ­riviercruisehaven van het land. De hoofdstad ontvangt jaarlijks meer dan 400 duizend riviercruisepassagiers, bijna twee keer zoveel als er per ­oceaanstomer de stad aandoen. April en mei, waarin de tulpen in de Keukenhof in bloei staan, vormen het jaarlijkse hoogtepunt van het seizoen. Ongeveer de helft van het aantal riviercruiseschepen komt in die maanden.

Beeld Foto Katja Poelwijk

De gasten aan boord zijn bijna allemaal 65-plus en bemiddeld, zo blijkt uit onderzoek van het Havenbedrijf. Hun besteedbaar inkomen bedraagt ongeveer 4.000 euro per maand, ze hebben grote interesse in ‘iconische bezienswaardigheden’ en zijn georiënteerd op het ‘culturele aanbod’.

‘Het zijn typische groepsreizigers’, zegt Roos Wilmer over de passagiers die zij als cruisedirector van de Artistry II aan boord heeft. ‘Ik schat dat zo’n 30 procent van de gasten zich ook prima zelf zou kunnen redden op rondreis door Europa. Maar een grote meerderheid durft dat niet. Die willen echt bij de hand genomen worden.’

In het door toerisme overspoelde Amsterdam ziet lang niet iedereen meer de cruisegasten graag komen. De denktank Amsterdam in Progress schreef twee jaar geleden een zeer kritisch rapport over de binnenvarende toeristen. Cruiseschepen zijn vervuilend, net als de touringcars waarmee de opvarenden zich door de stad laten vervoeren. En als ze uitstappen verplaatsen de grote groepen zich erg langzaam door de stad, tot ergernis van de inwoners. Het gemeentebestuur staat op het punt nieuw beleid voor de cruiseschepen te presenteren.

Cruisedollars

Een belangrijk onderdeel van de discussie is de vraag wat de cruisepassagiers eigenlijk opleveren voor de economie van de stad. Uit onderzoek dat het Havenbedrijf Amsterdam heeft laten uitvoeren blijkt dat de riviercruisetoeristen jaarlijks zo’n 200 miljoen euro uitgeven in de regio. De maatschappijen betalen liggeld en er worden excursies ondernomen waar gidsen, rondvaartrederijen en toeristische attracties goed aan verdienen. En omdat Amsterdam voor veel tochten het op- en afstappunt is, brengen veel cruisereizigers er een nachtje in een hotel door. Maar eenmaal aangemonsterd slapen, eten en drinken de passagiers aan boord. En zelfs ’s avonds komen ze er amper van af. Want ook voor nachtelijk vertier is gezorgd.

Zo ook aan boord van de Artistry II. Rond twee uur ’s middags heeft het schip Keulen verlaten en zal de hele nacht doorvaren tot Amsterdam. Niet veel later zit de Bulgaarse scheeps­muzikant Atanas Atanasov achter zijn vleugel de theetijd op te luisteren.

Aan het eind van de borrel is het tijd voor de dagelijkse verrassingsact. Tot verbazing van de opvarenden is dat niemand minder dan Frantisek ­Vamosi, de enigszins nors kijkende Slowaakse kapitein van het schip. Met zijn handen vol blaasinstrumenten betreedt Vamosi de ronde dansvloer in de lounge en gaat naast de vleugel staan. Door de grote ruiten schittert de lage avondzon in de Rijn, vissers langs de oever werpen hun lijntjes uit. Atanasov zet de langzaam gespeelde intro van ­Tears in heaven in en de kapitein plaatst zijn dwarsfluit onder de lippen. De toehoorders neuriën zachtjes mee.

Na een nummer op klarinet en de blokfluitvertolking van De vlucht van de condor –  bijna elke noot is loepzuiver – sluit hij af met een Slowaaks herdersliedje op een klein blokfluitje, waarbij hij zelfs even zingt. ‘Dat had ik nooit achter die man gezocht’, fluistert Bev Greismans tafelgenoot Jenny ontroerd. Onder een warm applaus eindigt kapitein Vamosi zijn optreden met een grap: ‘Het was niet zo eng, want ik wist dat jullie niet konden weglopen.’

Zo gaat de borrel over in het vijfgangendiner met goede wijnen, een dek ­lager. Daarna wordt door een deel van de gasten in de lounge nog even gedanst. Scheepsmuzikant Atanasov loopt met zijn saxofoon tussen de swingende passagiers door. Rond 11 uur is bijna iedereen naar hun hutten vertrokken.

Woonboten en hippies

De volgende morgen ligt de Artistry II afgemeerd achter het Centraal Station. Dubbeldik, want rond Pasen zijn alle veertig ligplaatsen in de stad bijna continu bezet. De eerste excursie, waaraan iedereen deelneemt, is de rondvaart door de grachten. De opstapplaats ligt zo’n  2 kilometer verderop. Dus staan om kwart voor negen twee touringcars klaar op de kade. De cruisegasten maken direct kennis met de drukte van de Amsterdamse binnenstad. Om de bus te bereiken moeten ze een fietspad oversteken vol voortjakkerende forensen. Met veel geduld lukt het de stadsgids Frank Driessen om ook de slechtst lopende opvarenden zonder kleerscheuren het fietspad over te krijgen.

Driessen pakt in de bus de microfoon, begint te vertellen en eenmaal in de rondvaartboot praat hij door. Verhandelingen over geschiedenis, stedebouw, verkeerssituaties en zijn gezinsleven wisselen elkaar naadloos af. Vooral zijn verhaal over het grote aantal fietsen dat jaarlijks in de grachten verdwijnt, slaat aan. En de anekdotes over de woonboten waar hippies in de jaren zestig soms wel met zijn dertigen tegelijk op woonden. Daar gebeurden leuke dingen, zegt Driessen. Maar: ‘What happened in the sixties, stays in the sixties.’ Het publiek lacht instemmend.

Binnen een uur meert de rondvaartboot alweer af achter de diamant­fabriek van Gassan Diamonds. Driessen wijst op de glimmende Bentley die naast de souvenirwinkel staat geparkeerd. ‘Die is van de directeur van Tours & Tickets, de grootste verkoper van toeristische excursies in Amsterdam.’

De toeristen en de erectie

Een deel van de cruisers keert direct terug naar de Artistry II. Twee groepjes van vijftien maken nog een korte rondwandeling door het 16de-eeuwse buurtje Lastage. Met oortjes in schuifelen ze achter het oranje Avalon-vlaggetje van Driessen aan. Via zijn microfoontje vertelt hij over een gerestaureerd grachtenpandje met tralies voor de ramen en de socialewoningbouw die hier in de jaren tachtig werd neergezet na de bouw van de metro. Voor de deur van een coffeeshop geeft hij uitleg over het softdrugsgebruik in de stad.

De stadsgidsen hebben gemerkt hoe de houding van veel Amsterdammers tegen toeristen is verhard. Zo maakte een collega van Driessen mee dat een doorgesnoven man met grote erectie het raam opende en woedend riep dat hij ‘niet kon neuken’ door al dat gelul onder zijn raam. Vervolgens trok hij zijn broek aan en achtervolgde de groep op straat. Een vrouwelijke collega van 70 werd door een boze buurtbewoner hardhandig tegen de grond gewerkt. Vandaag blijft het bij wat verstoorde blikken van achter de ruiten.

Terug op de boot heeft de Servische chef-kok Patar een uitgebreid buffet klaargezet met als Hollandse optie een mengeling van hutspot en zuurkool. Toe zijn er oliebolletjes met ijs. ‘Het is zijn persoonlijke missie om jullie allemaal tien pond zwaarder naar huis te laten gaan’, heeft cruisedirector Roos Wilmer een dag eerder tot vermaak van de opvarenden gezegd.

En dan volgt de excursie waar Bev Greisman zo naar heeft uitgekeken: de Keukenhof. Ze is niet de enige, op het parkeerterrein staan honderden auto’s en touringcars. Vorig jaar kwamen in acht weken tijd 1,3 miljoen bezoekers naar de bloemen kijken, dit jaar lijken het er weer meer te worden.

De bloemenpracht is overweldigend en Bev is vooral vol van de rood-witte tulpen. Die wil ze graag thuis in Winnipeg planten ‘voor Canadadag’. Na afloop zegt haar echtgenoot Len geschrokken te zijn van de drukte. ‘Het was vooral mensen die ­foto’s nemen van mensen die foto’s ­nemen van de bloemen.’ ­Terugkijkend vond hij het stuk over de Moezel een hoogtepunt. ‘Geen toeristenwinkels en rustige dorpjes waar we lekkere wijn dronken op de kade.’

Meer of minder cruisetoeristen?

Het Amsterdamse stadsbestuur werkt aan een beleidsvisie over de toekomst van de cruisevaart in de stad. Een belangrijke vraag is of het aantal binnenvarende schepen mag groeien of juist moet krimpen. Een andere kwestie is of de riviercruiseschepen hun mooie ligplaatsen achter Centraal Station kunnen behouden. Het staat wel vast dat het aantal ligplaatsen voor riviercruiseschepen niet zal toenemen, zegt Monic van der Heyden, die bij het Amsterdamse Havenbedrijf verantwoordelijk is voor de cruisemarkt.

Maar dat wil niet zeggen dat het aantal bezoekers niet meer kan groeien. ‘In april en mei zitten we de laatste jaren al helemaal vol, maar buiten die maanden om is er nog wel ruimte.’

De riviercruisemarkt groeit ­wereldwijd gestaag. Zo heeft rederij Viking zich ook op de Chinese markt gestort. Van der Heyden: ‘Een aantal van hun schepen is daar helemaal voor uitgerust, met Chinees eten en Chinees personeel aan boord. En met iets kleinere hutten, omdat de Chinese passagier met minder ruimte toe kan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden