Column

Is comeback van vakbond nodig?

FNV-voorzitter Ton Heerts (M) en FNV-campagneleider Gijs van Dijk (2e L) lopen samen met leden in een mars die van de RAI naar het Martin Luther Kingpark voert. Zij voeren actie voor betere banen, op Dag van de Arbeid. Beeld anp

Een jaar geleden waren Thomas Piketty en ongelijkheid een zomerhit, een jaar later is zijn werk Kapitaal in de 21ste eeuw in veel boekwinkels al niet meer te vinden. De zomerhit van 2015 is de grijsgedraaide evergreen Griekenland die al veel langer de hitlijsten aanvoert. Blijkbaar wekken rijke mensen minder ergernis op dan luie Grieken.

Het Griekse probleem is daarnaast simpeler: Grexit of geen Grexit. Dat van de groeiende ongelijkheid is gecompliceerd. Daar wil niet iedereen zijn vingers aan branden. De oorzaken van de groeiende ongelijkheid, zoals mondialisering en technologische innovatie, worden ook als groeimotor gezien van de economie. Daar mag geen zand in worden gestrooid.

De politicus die de collectieve lasten verhoogt, loopt het risico dat bestaande bedrijven uitwijken naar een ander land en nieuwe bedrijven minder kans hebben om te overleven. Wie de belastingen op vermogen of inkomen verhoogt, moet met lede ogen toezien hoe het kapitaal in het buitenland wordt geparkeerd en een braindrain op gang komt, waarbij talentvolle mensen in het buitenland gaan werken.

Maar uit deze maand gepubliceerd onderzoek van het IMF blijkt dat er nog een derde belangrijke oorzaak is voor de toenemende ongelijkheid: de tanende macht van vakbonden. Het onderzoek, dat zich uitstrekte tot twintig westerse landen waaronder Nederland, toont een duidelijke relatie aan tussen de stijging van de topinkomens en de terugloop van het aantal vakbondsleden tussen 1980 en 2010.

Doordat minder mensen lid van een vakbonden zijn, wordt het voor werknemers niet alleen moeilijker een vuist te maken tijdens collectieve onderhandelingen, maar - en dat is nog belangrijker - hebben vertegenwoordigers van werknemersorganisaties minder politieke invloed. Dat leidt tot lagere lonen aan de onderkant en een stijging van de topinkomens. 'Als de lagere inkomens minder krijgen, gaat er automatisch meer geld naar de aandeelhouders en de bestuursleden', aldus het IMF.

Het IMF wil werknemers hiermee niet aanmoedigen weer lid te worden van een bond en met rode vlaggen te zwaaien. Juist het IMF staat bekend als een fanatiek bestrijder van rigide arbeidsmarkten. Hoge minimumlonen leiden, zo wordt altijd gezegd, tot structurele werkloosheid door minder concurrentiekracht, zoals in het geval van Griekenland. Maar grotere ongelijkheid zal op termijn ook leiden tot minder duurzame groei en een grotere kans op economische crisis en politieke instabiliteit. Lage inkomens krijgen dan minder kans op te klimmen. Daarnaast wordt de welvaart ondergraven doordat, aldus het IMF, de rijke elite sterker de neiging heeft het economische en politieke systeem naar haar hand te zetten.

Wie tegen ongelijkheid is, kan dus beter vakbondslid worden. Voor wie denkt dat het te duur is: solidariteit maakt mensen ook gelukkiger.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.