Is bitcoin even ontwrichtend als Postcodekanjer?

De kwestie

De ene 17-jarige werkt zich het apezuur bij de supermarkt voor 7 euro per uur. Zijn vriend in dezelfde straat haalt 7 ton binnen met het verzilveren van bitcoins, waar hij of zij twee jaar geleden in een dolle bui is ingestapt. De eerste voelt zich voorbestemd als sappelaar op de werkvloer, de tweede als vermogensbeheerder.

Liefst 45 procent van de beleggers op de beurs was vorig jaar jonger dan 35 jaar. In de cryptomunten is dat percentage nog veel hoger. Foto anp

Geld is sneller te verdienen met geld dan met arbeid. Dat constateerde Thomas Piketty al, ofschoon zijn bestseller Kapitaal in de 21ste eeuw drie jaar later al haast vergeten lijkt. Donderdag meldde De Telegraaf bijna overenthousiast op de voorpagina 'Jongere ontdekt de beurs'. Op pagina 2 en 3 stond in chocoladeletters: 'Allemaal aan de aandelen.'

Liefst 45 procent van de beleggers op de beurs was vorig jaar jonger dan 35 jaar. In de cryptomunten is dat percentage nog veel hoger. De achtbaan is nog vervaarlijker dan in de jaren negentig toen de natie zich blindelings in opties en woekerpolissen stortte totdat het tij keerde.

Met niets doen rijk worden, is slecht voor de cohesie van de samenleving. En dat geldt zeker voor kleine gemeenschappen, waar iedereen elkaar dagelijks op straat tegenkomt. In het Friese Eastermar waar dit jaar op Nieuwjaarsdag de Postcodekanjer van 53,9 miljoen euro viel, weten ze dat ook. Een kwart van de bewoners haalde alle prijzen binnen. Driekwart kreeg niets.

Drie loterijwinnaars willen nu een klein deel van de winst in een fonds storten dat nooddruftige Eastermarders zonder loten helpt bij de aankoop van een wasmachine of laptop voor hun kind. 'Het moet geen dorp worden van voor en na het vallen van de Kanjer', zei een van de initiatiefnemers. Eastermar wil voorkomen dat het dorp direct uit twee klassen gaat bestaan: een bezittende van mensen met een lot en een bezitloze van mensen zonder.

Op de effectenmarkten worden dagelijks prijzen verloot. Cryptovaluta zoals bitcoins lijken door de gigantische waardestijgingen de Kanjers te zijn. De gokkers en speculanten winnen. De mensen die hun geld op een spaarrekening hebben staan, zijn de verliezers.

Hoewel niemand weet hoe het zal aflopen met wat wel de virtuele tulpenbollenmanie wordt genoemd, veroorzaakt die in veel Nederlandse straten eenzelfde soort afgunst als in Eastermar. Mogelijk zullen ooit steenrijk geworden bitcoinbezitters filantropen worden die een wasmachine of laptop willen kopen voor de arme buurvrouw.

Eigenlijk moet de staat door middel van herverdeling de mensen bevrijden van de gewetensnood over de ontwrichting van de samenleving. Maar de vermogensbelasting is afgeschaft, de erfbelasting verlaagd, net als de hoogste schijven van de inkomstenbelasting. Nederland - en vooral jong Nederland - bezwijkt massaal voor de verleiding van het gokspel.

Als het fout gaat en het financiële systeem weer op de grondvesten schudt, weet iedereen waar de rekening terecht komt. Bij de nijvere spaarders en belastingplichtigen die niet meedoen aan de gekte.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl