Is biologisch eten alleen onderbuikgevoel?

Voor je gezondheid kun je net zo goed gewoon voedsel eten als biologisch, was de conclusie van een Amerikaanse topuniversiteit. Maar is dat wel zo? Sommige waren zijn toch echt beter voor je.

Daar sta je dan, als goedwillende consument in de winkel met je zak onbespoten piepers, scharrelvlees en biologische melk. Kost wat, maar dan heb je ook wat: gezond en eerlijk voedsel. Tenminste, dat denk je. Moet je deze week in de krant lezen dat het volgens Amerikaanse onderzoekers niets uitmaakt en dat biologisch voedsel geen sikkepit gezonder is dan gangbaar eten. Wat dan? Alles maar weer terugzetten in het schap?


Om te beginnen: er zijn meer redenen om voor biologisch voedsel te kiezen. Wie biologisch eet, kiest ook voor meer dierenwelzijn en meer biodiversiteit, voor een landbouw die kleinschaliger is georganiseerd en minder bestrijdingsmiddelen per eenheid product gebruikt. Veel mensen vinden biologisch ook lekkerder, maar over smaak valt te twisten.


Gezondheid staat bij veel consumenten hoog op het lijstje van redenen om voor biologisch te kiezen. Vooral ouders van jonge kinderen schakelen om die reden vaak over. Dan komt zo'n onderzoek wel als een koude douche.


Voor insiders kwamen de bevindingen niet als een verrassing. Drie jaar geleden presenteerden het Rikilt en het Louis Bolk Instituut al een onderzoek waaruit bleek dat gezondheidseffecten van biologisch eten niet aantoonbaar zijn.


De deze week gepubliceerde studie van de vooraanstaande Amerikaanse Stanford University is ook geen nieuw onderzoek, maar een inventarisatie van liefst 237 bestaande studies. Die werden uitgezift, op hun merites beoordeeld en de belangrijkste conclusies werden op een rijtje gezet.


Men vond wel wat verschillen tussen biologische en gangbare voedingsmiddelen. In biologische melk zitten meer gezonde vetten dan in gebruikelijke melk, biologische groenten bevatten 30 procent minder restanten van bestrijdingsmiddelen, biologisch vlees was minder besmet met antibiotica.


Maar het is allemaal niet genoeg om de stelling te onderbouwen dat biologisch eten gezonder is. Waarmee overigens niet wordt beweerd dat het niet zo is, zo onderstrepen de onderzoekers. Het is alleen niet bewezen.


En het is de vraag of dat ooit zal gebeuren. Er is namelijk weinig onderzoek zo ingewikkeld als dat naar voeding en gezondheid. Wetenschappers kennen gezondheidseffecten toe aan voedsel door te wijzen op de aanwezigheid van 'gezonde' stoffen in etenswaren: vitamines, mi- neralen, sporenelementen, omega-3.


Een product dat veel gezonde stofjes bevat, is daardoor vanzelf ook gezonder, luidt de algemene veronderstelling. Biologische producten bevatten niet significant meer gezonde ingrediënten dan gangbare producten en zijn dus ook niet beter.


Maar in werkelijkheid is er nog maar heel weinig bekend over het effect dat de cocktail van vitaminen, mineralen en andere voedselbestanddelen die we tot ons nemen, heeft op ons lichaam.


De vitaminen die je binnen krijgt als je een appel eet, worden anders verteerd in ons lichaam dan wanneer je een pil eet waar diezelfde vitamines in zitten. Maar wat voor effect dat precies heeft, is moeilijk te bepalen.


Als je de gezondheidseffecten van op andere manieren geproduceerd voedsel echt wil meten, zou je twee groepen mensen in een laboratorium jarenlang precies hetzelfde soort eten moeten voorzetten, de een biologisch, de ander gangbaar. En dan nog zit je met genetische verschillen tussen mensen.


Er zijn wel een paar proeven gedaan waarbij mensen betrokken waren, zegt Lucy van den Vijver van het Louis Bolk Instituut, dat onderzoek doet naar duurzame landbouw, voeding en gezondheid. Zo is een groep kinderen een maand lang op een biologisch dieet gezet en een maand gangbaar gevoed. In de periode dat ze biologisch aten, hadden ze minder residuen van bestrijdingsmiddelen in hun urine. Maar of dat echt kwaad kan, genoeg om te zeggen dat biologisch beter is, kun je niet zeggen.


Van de Vijver is zelf betrokken bij een ander langlopend onderzoek waarvoor 2.500 zwangere vrouwen twaalf jaar geleden zijn benaderd en sindsdien zijn gevolgd. Van de vrouwen heeft 15 procent aangegeven regelmatig biologisch voedsel te eten. Uit het onderzoek blijkt dat de moedermelk van deze vrouwen meer gezonde vetzuren bevatte en dat kinderen die werden opgevoed met biologische melk 30 procent minder last hadden van eczeem.


Maar wat de resultaten van zo'n onderzoek sterk beïnvloedt, is dat mensen die biologisch eten er waarschijnlijk vaker een gezondere levensstijl op na houden. Ze roken minder, drinken minder, gaan vaker op de fiets.


Ze eten niet alleen onbespoten groenten, maar ook minder met kleur- , geur- en smaakstoffen bewerkte producten uit de gangbare voedingsindustrie. In plaats van fabrieksbrood, toverrijst en witte pasta eten ze zuurdesembrood, zilvervliesrijst en volkorenpasta. Saus halen ze niet uit een potje maar maken ze zelf van verse ingrediënten.


Die hoeven niet per se biologisch te zijn. Om gezond te eten moet je vooral kijken naar wat je eet. Scherp gesteld: je kunt gezond gangbaar eten en ongezond biologisch. Biologische mayonaise is ook vet en chips blijven chips, ook als de aardappel biologisch is geteeld.


Feit is wel dat de biologische voedselindustrie zich minder dan de gangbare bedient van kunstmatige toevoegingen.


Het Voedingscentrum spreekt geen voorkeur uit voor biologisch of gangbaar. Ouders die zich zorgen maken over residuen van bestrijdingsmiddelen in het eten voor hun jonge kinderen kunnen uit voorzorg biologische groenten en fruit kopen. Maar noodzakelijk is dat niet. Het officiële standpunt luidt dat het Nederlandse voedsel veilig is, ook voor kinderen.


Waarmee de overtuiging dat biologisch eten gezonder is, lijkt te zijn teruggebracht tot iets tussen de oren: meer een kwestie van geloof dan van wetenschap.


Zover wil Van de Vijver niet gaan. 'Veel mensen die biologisch eten hebben een onderbuikgevoel dat voedsel dat duurzaam is geproduceerd op den duur beter is voor de mens dan producten uit een systeem dat het milieu belast. Dat gevoel klopt wel, denk ik.'


Ze kan het alleen niet bewijzen.


Biologische kaas beter dan fabriekskaas


Biologische koeien grazen een groot deel van het jaar in de wei en eten daardoor meer vers gras en kruiden. Daardoor bevat biologische melk meer gezonde vetzuren dan melk van koeien die een groot deel van het jaar op stal staan.


Zilvervliesrijst beter dan witte rijst


Voor witte rijst wordt de rijstkorrel gepeld en geslepen. Daardoor gaan veel goede voedingstoffen (mineralen, vezels, vitaminen) verloren die in het vliesje rond de rijst zitten. Zilvervliesrijst heeft dat vliesje wel.


Volkorenpasta beter dan witte pasta


Witte pasta wordt gemaakt van geraffineerde bloem. Die bevat minder gezonde vezels dan volkorenpasta.


Biologische ham bevat minder zout en E-nummers (smaakversterkers, conserveringsmiddelen, stabilisatoren) dan gangbare fabrieksham.


Biologische ham beter dan fabrieksham


Volkorenbrood beter dan bruin- of witbrood


Voor volkorenmeel (dat hoeft niet per se biologisch te zijn) wordt de hele graankorrel gemalen. Inclusief de zemel waarin de meeste gezonde bestanddelen zitten. Voor wit- en bruinrood wordt dat er (deels) uit gezeefd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden