Is bijna de helft van alle Nederlanders ooit het slachtoffer geweest van huiselijk geweld?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: één op de twee Nederlanders is ooit het slachtoffer van huiselijk geweld geweest.

Ronald Veldhuizen
De cover van LINDA.Magazine deze maand, met het onderwerp mishandeling. Beeld LINDA.
De cover van LINDA.Magazine deze maand, met het onderwerp mishandeling.Beeld LINDA.

Tsja, hoe begin je nou over een moeilijk onderwerp als huiselijk geweld? Linda de Mol, in het voorwoord van haar nieuwste LINDA-glossy, koos voor de kille cijfers. Die zijn wel even schrikken: ieder jaar krijgen 200 duizend Nederlanders klappen in eigen huis. En, onthutsender: 45 procent van de Nederlanders is ooit wel eens slachtoffer geweest van enige vorm van huiselijk geweld. Dat is bijna één op de twee mensen.

Zonder de kwestie te willen bagatelliseren, lijkt dat toch wat over-the-top: de helft van je vriendenkring of familieleden zou ooit, of nog steeds, gebukt gaan onder mishandeling thuis. Dat geweld achter de voordeur verborgen blijft door taboes en schaamte, spreekt voor zich, maar zou het echt zo erg zijn?

Eerst maar eens kijken waar het opmerkelijke getal vandaan komt. Daar hoeven we gelukkig niet lang voor te zoeken, want veel websites, meldpunten en factsheets over huiselijk geweld halen ervoor exact dezelfde bron aan: een wetenschappelijk overheidsonderzoek uit 1997, waarin ongeveer duizend mensen hebben aangeven in hoeverre ze ooit waren mishandeld.

Oprekken

De vraag is of die studie het probleem huiselijk geweld groter maakt dan het is. Dat kan op twee manieren: de enquête trekt juist slachtoffers aan, of rekt het begrip huiselijk geweld erg ver op. Over dat eerste punt valt weinig te zeggen, want niemand weet zeker of de mensen die aan het onderzoek meewerkten vaker mishandeling ondergingen dan wie weigerde. Sommige slachtoffers zullen juist graag hun verhaal willen houden, anderen schamen zich flink en durven misschien weer niet.

Wat de onderzoekers onder het begrip huiselijk geweld schaarden, lokt daarentegen duidelijk een overschatting uit. Nou vooruit, ze sloten incidenten uit: die ene corrigerende tik of die gespannen echtscheidingsperiode telden niet mee. Maar verder vielen een boel dingen onder het begrip huiselijk geweld. Wie zegt steeds in de gaten te worden gehouden, obscene gebaren moet verduren of geen inzicht heeft in de eigen financiën, mag ook op de lijst.

De vraag is wat het begrip huiselijk geweld dan nog waard is. Juist door zoveel categorieën op één hoop te gooien, doe je de slachtoffers van serieus fysiek en seksueel geweld tekort, betoogt voormalig hoogleraar huiselijk geweld Renée Römkens in een reactie.

Nog een kritiekpunt: wanneer je mensen vraagt of ze óóit een slachtoffer van huiselijk geweld zijn geweest, mag je verwachten dat de antwoorden onbetrouwbaar zijn: de een herinnert zich incidenten die er misschien niet waren, de ander vergeet ze zelfs. Het menselijk geheugen is nou eenmaal geen videoband die feilloos het verleden terughaalt.

Actuelere cijfers

Römkens was niet de enige met kritiek op de conclusies en werkwijze van het onderzoek. Om de gemoederen te sussen, voerden twee wetenschappers in 2010 een nieuw onderzoek (pdf) uit. Zij namen een veel grotere steekproef onder zesduizend mensen, vroegen hen of ze de afgelopen vijf jaar slachtoffer van huiselijke mishandeling zijn geweest, in plaats van ooit, en deelden de antwoorden in op een schaal van overduidelijk geweld naar minder ernstige gevallen.

Daaruit rolde een heel ander beeld: 9 procent van de ondervraagden zei de afgelopen vijf jaar het slachtoffer te zijn geweest van herhaaldelijk of ernstig huiselijk geweld. Dat is nog altijd één op de tien Nederlanders, niet bepaald een geringe groep. Kleinere incidenten, zoals partners die uit woede een voorwerp kapotsmeten, ondergingen vier op de tien Nederlanders een of twee keer per vijf jaar.

Niemand bij gebaat

Kortom: dat bijna de helft van Nederland ooit het slachtoffer is geweest van huiselijk geweld, zoals talloze websites en ook Linda de Mol ongetwijfeld met de beste bedoelingen schrijven, is een ongenuanceerde bewering.

De redactie van LINDA blijft echter bij de oorspronkelijke claim. In een reactie schrijven ze dat Linda de Mol op basis van 'meerdere onderzoeken', zelf een gemiddelde heeft berekend en zo op hetzelfde getal kwam. En dat élk slachtoffer van huiselijk geweld er één te veel is, in welke vorm dan ook.

Daar is 'ie weer: de bewering blijft dus alléén overeind wanneer je de definitie van huiselijk geweld breed trekt. Met het risico dat het een hol, ongeloofwaardig begrip wordt. En daar is niemand bij gebaat.

null Beeld
Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden