Vijf vragen

Is Amiri onterecht uitgezet?

Weer staat het strenge asielbeleid ten aanzien van Afghanen ter discussie. De ChistenUnie heeft Kamervragen gesteld over de onlangs uitgezette Afghaan Feda Amiri (54), die dit weekeinde opdook met botbreuken in een ziekenhuis in Kabul. Waarom moest hij weg uit Nederland en hoe veilig is dat?

Tamana Amiri op vliegveld Schiphol, als haar vader wordt uitgezet naar Afghanistan. 6 januari. Beeld Herman Wouters / Hollandse Hoogte

1.Waarom is Feda Amiri uitgezet?

Amiri is begin januari uitgezet omdat hij in het verleden heeft gewerkt voor de Afghaanse geheime dienst KhAD. Zelfs 23 jaar na dato hebben Afghanen nog bittere herinneringen aan deze dienst tijdens het communistische regime (1978-1992). De KhAD stond berucht om het gruwelijk martelen, doden en laten verdwijnen van 'andersdenkenden'. Slachtoffers werden vaak levend begraven. Het was een soort nazistisch regime. De dienst joeg naar schatting 50 duizend Afghanen de dood in. Duizenden Afghanen huilen nog steeds om hun 'vermiste' vader of broer.

De zaak-Amiri

Een Afghaanse vader wordt uitgezet na achttien jaar in Nederland te hebben gewoond. Zijn gezin mag blijven: hoe kan dat? Lees het hier. Begin deze maand kondigde zijn dochter Tamana aan hem achterna te reizen. Zij beweert dat haar vader na zijn uitzetting is opgenomen in een Afghaans ziekenhuis.

2. Heeft Amiri meegedaan aan oorlogswreedheden?

Beweren dat je geen kennis had van de wreedheden van KhAD is onmogelijk. Dit was ook toen wijdverbreide kennis in Afghanistan. De vraag is of Amiri ook actief heeft meegedaan aan de martelingen en moordpartijen. Volgens Nederland zijn er 'sterke vermoedens' dat iedereen die destijds voor KhAD werkte zich schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden.

Een verplicht roulatiesysteem maakte het onmogelijk dat iemand alleen een logistieke functie bekleedde binnen KhAD, staat in een rapport dat Nederland in het jaar 2001 opstelde en naar de Europese Unie stuurde onder de naam 7953/01.

Kritiek op het rapport kwam van Verenigde Naties (VN) in 2008. In een notitie stellen de VN dat zij niet kunnen bevestigen dat een verplicht roulatiesysteem bestond voor alle KhAD-medewerkers. Afghanen met een ondersteunende functie - zoals koks en chauffeurs - zouden 'niet in dezelfde mate betrokken zijn geweest bij mensenrechtenschendingen als de operationele afdelingen'.

Amiri was naar eigen zeggen een 'simpele politieagent' voor de KhAD. Dat beroep wordt niet door de VN genoemd als mogelijk onschuldig. Nederland acht het aannemelijk dat die functiegroep meedeed aan wreedheden. Amiri kreeg daarom de status 1F - vermeend oorlogsmisdadiger.

3. Waarom krijgt hij geen individuele rechtszaak?

Nederland heeft niet de menskracht, expertise en het geld om honderden eigen rechercheteams naar Afghanistan te sturen om onderzoek te doen naar de ruim 100 duizend Afghanen die voor de KhAD werkten. Dat zou duizenden individuele rechtszaken betekenen. Bovendien vindt Nederland dat het de taak is van Afghanistan om hun eigen oorlogsmisdadigers te berechten. Het nadeel van dit asielsysteem is dat niet honderd procent zeker is of een onschuldige Afghaan wordt uitgezet.

4. Waarom is Amiri pas na twintig jaar uitgezet?

Het kabinet worstelt al enige tijd met een duivels dilemma. Enerzijds wil het geen onderdak bieden aan oorlogsmisdadigers. Anderzijds is terugsturen meestal geen optie, omdat het land van herkomst te gevaarlijk is. Daarom wonen sommigen van hen al jaren in Nederland. Ze hebben hier een gezin gesticht en krijgen soms na jaren alsnog te horen dat ze weg moeten. Het verscheurt families. Amiri heeft bijna twintig jaar in onzekerheid gezeten. Hij kreeg in 2002 een permanente verblijfsvergunning. Pas toen hij zich wilde naturaliseren in 2004 werd een Nederlands paspoort geweigerd.

5. Is het veilig voor hem om rond te lopen in Afghanistan?

Over straat lopen kan een Afghaan relatief veilig in het centrum van Kabul. Aan de randen van de hoofdstad is het gevaarlijker. Het grootste risico voor Amiri - toch enigszins verwesterd - is dat hij beroofd of ontvoerd wordt vanwege zijn geld of dat hij een voormalig slachtoffer tegenkomt die hem iets wil aandoen. Als hij geen grote rol heeft gespeeld in het regime, zoals hij beweert, is die laatste kans bijna nul. De kans dat hij wordt opgepakt in Afghanistan vanwege zijn communistisch verleden is uitermate klein. In de huidige regering zitten veel Afghanen met een soortgelijk verleden. Uiteraard is het oorlogsgeweld wel gevaarlijk: hij kan omkomen bij een bomaanslag.

De bewering van de dochter van Amiri dat hij is mishandeld door marechaussee die hem hebben uitgezet naar Afghanistan is onaannemelijk. Amiri is op een burgervlucht gezet naar Kabul. Als marechaussee hem tijdens de vlucht botbreuken hebben toegebracht, dan moeten andere passagiers gegil hebben gehoord. In het huidige internettijdperk was dat niet geheim gebleven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden