Is alle ophef over het nieuwe regeringsvliegtuig terecht of niet?

Heeft het kabinet met de Boeing 737 Business Jet een te duur regeringsvliegtuig gekocht? Was de technisch vergelijkbare Airbus A319 niet een goedkopere keus geweest, zoals NRC dinsdag schreef? Vijf vragen.

Koning Willem-Alexander achter de stuurknuppel van de BH-KBX. Beeld anp

Wat schrijft NRC over het nieuwe regeringsvliegtuig?

Vorige maand besloot demissionair minister Schultz (I&M) een Boeing 737 Business Jet aan te schaffen voor 92,7 miljoen als nieuw regeringsvliegtuig. Het toestel dat op één tank naar de grenzen van het koninkrijk (Aruba bijvoorbeeld) kan vliegen, moet de KBX opvolgen. Die Fokker 70 heeft een actieradius van slechts 2000 kilometer. De aanschaf volgt op een openbare aanbesteding waarbij concurrent Airbus, dat in de A319 een vergelijkbaar zakenvliegtuig heeft, buiten de boot is gevallen. Volgens NRC was dat een veel goedkopere optie geweest: de Airbus had 75 miljoen gekost - 18 miljoen minder. De krant noemt de grond waarop de A319 is afgewezen onduidelijk en stelt dat het kabinet al in vroeg stadium voor de Boeing heeft gekozen.

En? Klopt dat?

Dat is speculeren. Schultz schreef de Kamer twee weken geleden dat ze vier aanbiedingen kreeg voor een nieuw regeringsvliegtuig. Die procedure was op basis van de Aanbestedingswet. Maar geen van die vier, waaronder Airbus en Boeing, voldeed aan de vooraf gestelde eisen. Naar aanleiding van het NRC-bericht wil D66-Kamerlid Paul van Meenen van de minister weten waarom niet. Ook de VVD wil dat partijgenoot Schultz opening van zaken geeft over het bieding- en koopproces. De bewindsvrouw geeft echter aan dat het wezen van de Aanbestedingswet nu juist is dat dit nimmer gebeurt.

Dus zullen we nooit weten waarom niet voor de Airbus is gekozen?

Dat is aan Schultz. Ze kan uitsluitsel geven of de door NRC genoemde prijs voor de Airbus A319 - 50 miljoen voor het kale vliegtuig plus 25 miljoen voor het op maat gemaakte interieur - vergelijkbaar is met de 92,7 miljoen die de Staat voor de Boeing betaalt. De demissionaire minister schrijft de Kamer in elk geval dat de prijs voor de BBJ737 inclusief btw en importheffingen is en wijst op wisselkoerseffecten. Volgens NRC is de 75 miljoen voor de Airbus ook inclusief belastingen. De belangrijkste verschillen tussen beide toestellen zijn dat de A319 een extra tank nodig heeft om bijvoorbeeld Aruba te bereiken, maar gebruik maakt van modernere technieken dan de Boeing.

Netto kost het nieuwe regeringstoestel 89 miljoen, net onder het maximum streefbedrag dat Schultz vooraf aan de Kamer had aangegeven. De opbrengst van 3,7 miljoen voor de oude KBX - gekocht door een Australische maatschappij - is van de aanschafprijs voor de 737 afgetrokken.

Als alle aanbiedingen zijn afgewezen, hoe kan Schultz dan toch een toestel hebben gekocht?

Ze vroeg om een vliegtuig inclusief het interieur, vooral om de aanschaf van een tweedehands toestel mogelijk te maken. Het is volgens luchtvaartexperts ongebruikelijk om tegelijk een tender uit te schrijven voor tweedehands of een nieuw toestel, omdat dat tot onvergelijkbare aanbiedingen leidt.

Normaal gesproken bieden vliegtuigbouwers nieuwe toestellen 'kaal' aan met de toezegging dat er een interieur zal worden ingebouwd. Formeel is daarmee niet voldaan aan de aanbestedingseisen en moet de minister van I&M de aanbieding afwijzen. Geen van de vier afgewezen aanbieders, inclusief Airbus, maakten overigens bezwaar tegen de afwijzing van de demissionaire bewindsvrouw.

Binnen de grenzen van de Aanbestedingswet zocht Schultz vervolgens naar mogelijkheden om alsnog met de vier aanbieders tot een deal te komen. 'Alleen Boeing voldeed aan de vereisten die daarvoor worden gesteld in het aanbestedingsrecht', aldus de minister. Ze onderhandelde daarop opnieuw met Boeing, dit keer met een koop als resultaat.

De PH-KBX. Beeld anp

Bewijst dat dat al die tijd is aangekoerst op de Boeing 737?

Daar gaat SP-Kamerlid Ronald van Raak van uit. Hij brengt de keuze voor de Boeing in verband met de vlieglessen die koning Willem-Alexander voor de 737 is gaan volgen, nog voordat het kabinet bekend maakte een nieuw regeringsvliegtuig te willen kopen. De Rijksvoorlichtingsdienst heeft het verband altijd met klem ontkend. Omdat de koning bij de KLM zijn vliegvaardigheden op peil houdt en die maatschappij overstapt op 737's, besloot het staatshoofd voor dit type vlieglessen te nemen, aldus Schultz.

Kenners wisten meteen bij het uitschrijven van de tender dat het nieuwe vliegtuig een Boeing 737 Business Jet zou worden. Niet alleen wegens de nieuwe vlieglessen van de koning, ook omdat de KLM met 737's vliegt en dus het onderhoud kan doen. Bovendien kan de KLM makkelijk bemanningsleden leveren met de Nederlandse nationaliteit - een vereiste van de AIVD. Of die aspecten zijn meegenomen in de uiteindelijke keuze voor een nieuw regeringstoestel zal, als de wet wordt gevolgd, nooit bekend worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden