Is Alexander Pechtold een dictator?

Onder de strakke leiding van Alexander Pechtold bloeide D66 op. De partij vervult in Den Haag weer een spilfunctie. Maar hoe afhankelijk is D66 van Pechtold en hoe moet het verder als hij ooit weggaat? Vandaag werd op het congres in Eindhoven de nieuwe partijvoorzitter bekendgemaakt. Tijd voor een evaluatie.

D66-leider Alexander Pechtold.Beeld anp

Is Alexander Pechtold een dictator?
Hóóguit een van de verlichte soort, haasten de vrijzinnig democraten zich te zeggen. En o, o, wat was dat nodig, na het tijdperk van laisser faire van Hans van Mierlo tot en met Thom de Graaf.

Op de vraag of de partijtop de teugels onder die voorgangers wellicht wat te ver had laten vieren, zegt John Bijl, destijds fractievoorzitter in de Rotterdamse deelgemeente Delfshaven: 'Teugels? Welke teugels? Waren die er maar geweest!' Zijn stadgenote Salima Belhaj, voorzitter van de gemeenteraadsfractie in Rotterdam, zegt het zo: 'Zoals het er in de periode rond 2005 toeging, was het meer een vorm van politieke zelfdestructie.'

'Comateus', zo omschreef Pechtold de toestand van de partij in 2006, toen hij het roer overnam. Na zes verloren verkiezingen op rij, gezwabber rond de deelname aan de missie naar Uruzgan, de daaropvolgende kabinets- en leiderschapscrisis, zakte de partij in de peilingen richting nul zetels. Er werd zelfs serieus overwogen er de brui aan te geven.

Pechtold scoorde toch nog drie zetels aan trooststemmen. De nieuwbakken partijleider ging zelf op zoek naar een voorzitter. Dat werd Ingrid van Engelshoven, die hij nog kende uit het partijbestuur toen hij zelf voorzitter was. Niks gebeurde er toen zonder hun toestemming. Strak, centralistisch en directief, zo wordt hun stijl van leidinggeven omschreven.

'De partij had dat nodig', zegt Van Engelshoven. 'D66 was in die tijd heel vrijzinnig. Zó vrijzinnig, dat organiseren niet ons ding was, zogezegd. Ik kwam in het land bijvoorbeeld zeker tien verschillende D66-logo's tegen. Ik heb gezegd: dit is het format. Dat mag je rustig directief noemen, ja.'

Strakke regie
Op de achtergrond speelde ook het huidige Kamerlid Gerard Schouw, oud-partijvoorzitter en van 2007 tot 2010 leider van de senaatsfractie, een sleutelrol. 'Natuurlijk voerden wij een strakke regie. Ik had al in 2006 een notitie geschreven waarin ik gebrek aan regie als belangrijke oorzaak van het verlies aanwees.'

Een voorbeeld. In de vrijzinnige traditie waren gemeenteraadsverkiezingen altijd een zaak van de lokale politici geweest. Maar een jaar voor de verkiezingen van 2010 hingen opeens Pechtold, Van Engelshoven en Schouw aan de lijn bij de afdelingen. Of die al goeie wethouderskandidaten hadden, bijvoorbeeld. De partijtop dacht gráág even mee. En wie daar niet in de smaak viel, kon het schudden.

'De partij is de afgelopen jaren zeer centralistisch geleid', zegt Alexandra van Huffelen, een van de kandidaten voor het partijvoorzitterschap. 'Daar waren heel veel goede redenen voor, maar als je daar te lang mee doorgaat, gebeurt er op een gegeven moment niks meer.'

'Ik ben ervan geschrokken hoeveel macht de voorzitter heeft', bekende haar rivaal Michiel Scheffer vorige week aan een stuk of tachtig aanhangers in Utrecht. 'Want die bepaalt samen met Alexander of een kandidaat op plek-7 of plek-19 komt. Daar moeten de leden echt meer invloed op krijgen.'

Meer inspraak
Tijdens recente bijeenkomsten over het partijvoorzitterschap bleek dat de aanhang weer meer inspraak wil. Het opstellen van het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijsten moet democratischer. De kandidatenlijst voor de Tweede Kamer werd tot dusver vooral door Pechtold en Van Engelshoven samengesteld.

De 44-jarige Jos Verveen uit Rotterdam liet in Utrecht een hartekreet horen: 'Het hoort bij D66 dat iedereen mag meepraten. Beslotenheid past niet bij ons! Openheid is de kracht.'

'De teugels mogen wel wat losser', zegt ook de Leiderdorpse wethouder Michiel van der Eng. 'Er is met straffe hand op groei gestuurd. Dat is gelukt. Maar we zijn een debatpartij en we mogen onze identiteit niet offeren aan groei.' Pechtold wordt bij dat alles overigens niks euvel geduid. 'Als je de partij redt van de afgrond heb je zo ongelooflijk veel credits', zegt de Rotterdamse Belhaj.

Lees in de Volkskrant van vandaag de antwoorden op de volgende vragen: Is D66 het nieuwe CDA? Dreigt voor D66 het Femke-scenario? Zijn er dan geen risico's en valkuilen voor D66?

 
Strak, centralistisch en directief, zo wordt hun stijl van leidinggeven omschreven.
De nieuwe partijvoorzitter van D66 Fleur Gräper-van Koolwijk (L) met fractievoorzitter Alexander Pechtold tijdens het congres van de partij in het Beursgebouw.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden