Ironie vertroebelt drama Camus

Kil nihilisme is overtuigend, maar waar het vandaan komt, blijft onduidelijk.

Hoe te overleven in deze onbehaaglijke tijden? Het is de hamvraag in De bezetenen, een existentialistisch toneelstuk van Albert Camus dat Toneelgroep Maastricht speelt in een opzwepende, maar troebele, enscenering.


Centraal staat een groepje verveelde jongeren dat met radicale overlevingsstrategieën op de proppen komt. Ze zoeken hun toevlucht tot liefde, lust, God, extremisme of zelfmoord.


De bezetenen (1953) is Camus' bewerking van de 19de-eeuwse roman Demonen van Fjodor Dostojevski. Dat boek handelt over de verschrikkingen van het nihilisme, over jonge mensen die niets meer hebben om voor te leven. Deze thematiek was in de jaren vijftig van de vorige eeuw, na enkele desastreuze decennia, immer actueel.


En volgens regisseur Arie de Mol nog steeds. De Mol hield zich al eerder bezig met Camus' sombere toneelwerk en met De Bezetenen, dus hij had al wat voorwerk gedaan. Desalniettemin is het opmerkelijk hoe hij, schijnbaar zonder moeite, Dostojevski en Camus' geplaagde jongeren in het heden weet te plaatsen.


Ten eerste letterlijk, door ze te plaatsen in een stijlvolle wereld van Macbooks, iPads, Skype, maatpakken en wit meubilair. Verder door ze tussen scènes en in de pauze hits uit de jaren zeventig te laten zingen. Onder meer Happy Together van The Turtles en Show me the Way van Peter Frampton komen voorbij.


Maar ook uit de taal en het toneelspel van de vooral jonge acteurs blijkt de wil om een jonge, snelle en wilde voorstelling te maken. En daar knelt het soms.


De spelers strooien royaal met neuroses, tics en ongecontroleerde bewegingen. Het zullen de innerlijke demonen zijn die hun personages teisteren. Toch blijkt in het stuk lang niet altijd wat de oorzaak is van ieders psychose.


De vlugge dialogen en ironische tekstbehandeling vertroebelen soms het drama dat Camus heeft geschreven. Zodoende komt het inktzwarte einde onverwachts uit de lucht vallen en boet het in aan effectiviteit.


Daar staan mooie rolinvullingen tegenover. Krisjan Schellingerhout valt op als de kille, onverschillige Nikolaj. Zijn manische blik en verraderlijk charismatische uitstraling doen soms sterk denken aan Christian Bale in de film American Psycho.


Gitta Fleuren is uiterst komisch als zijn verwarde moeder. En Lennart Monaster maakt van laptopterrorist Pjotr een griezel.


Twee uur en drie kwartier en vele doden later dringt zich de vraag op waar het allemaal goed voor was. Het kille nihilisme van een figuur als Pjotr doet denken aan het ijzingwekkende idealisme van bijvoorbeeld Anders Breivik, maar daar blijft het bij. Arie de Mols De bezetenen voorziet, zoals de flyer al aankondigt, in 'een ongrijpbaar gevoel van onbehagen'. Maar waar dat gevoel tegenwoordig precies vandaan komt, blijft onduidelijk.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden