Iridiumflits (1998-2014)

De satellieten van het Iridiumnetwerk worden vervangen. En daarmee verdwijnt een fel lichtverschijnsel rond zonsondergang.

Bard van de Weijer
null Beeld
Beeld

Het begon ooit met de vrouw van een Amerikaanse telefoonmagnaat. Ze ergerde zich tijdens een vakantie in het Caribisch gebied aan het feit dat ze vanaf het zwembad niet mobiel naar huis kon bellen. Waarop de telefoonmagnaat aan het denken sloeg en op de achterkant van een pina-coladaviltje een businessplan krabbelde.

Even rekenen, zal hij gedacht hebben: lanceer 70 satellieten die in een lage baan om de aarde cirkelen, waardoor je vanaf elke plek bereik hebt. Als er genoeg gebruikers zijn, is de investering winstgevend te maken. Zakenlui, offshoremedewerkers, oorlogsverslaggevers, hulpverleners en voetballers had je toen ook al, dus miljoenen benodigde actieve gebruikers leken een formaliteit, en de Motorola-baas begon met het zoeken naar investeerders. De zoektocht slaagde en eind jaren negentig was het Iridium-satellietnetwerk operationeel. In een baan van 780 kilometer hoogte scheerden 66 communicatiesondes rond de aarde. Het hadden er eigenlijk 77 moeten zijn (iridium is het 77ste element in het periodiek systeem), maar daarvoor was geen geld, en met 66 (plus 6 reserve) bleek het ook te werken.

Het hemelse huzarenstukje werd geen succes. Telefoons waren te duur, net als de gesprekken (een minuut bellen kon zomaar 15 euro kosten) en intussen was op veel plaatsen een prima dekkend gsm-net.

Prijsverlagingen

Toch wist het bedrijf te overleven - de satellieten waren er nu eenmaal toch - en een paar eigenaren en prijsverlagingen verder is het netwerk nog altijd in gebruik. Sterker, de 66 satellieten worden zoetjesaan vervangen. En daarmee verdwijnt een schitterend, maar onbedoeld hemelfenomeen: de Iridiumflits. Dat zijn kraakheldere flitsen - tot magnitude -8, tien tot vijftien keer feller dan Venus - die een paar keer per week aan de nachtelijke hemel zijn te zien.

Iedereen kent het effect van een vliegtuig dat rond zonsondergang het zonlicht kort reflecteert naar de kijker op aarde. Dit effect bestaat ook bij satellieten. Bijvoorbeeld als het ruimtestation ISS overkomt na zonsondergang. Hoewel de hemel aardedonker is, schijnt hoog boven de aarde nog altijd de zon en als het ISS met zijn enorme zonnepanelen langs scheert is dat minutenlang zichtbaar vanaf de grond.

Iridiumflitsen duren enkele seconden. Vanwege de bijzondere hoek en omvang van de spiegels aan de sondes zijn ze feller dan alle anderen. Maar ze staan op het punt te verdwijnen, omdat de opvolgers, Iridium NEXT, een andere constructie hebben en minder zullen schitteren. Wie nog een keer zo'n Iridiumflits wil zien, kan voor een tijdschema online terecht.

De oude satellieten draaien nog jaren in een baan om de aarde, maar doordat ze niet meer worden bijgestuurd, worden hun baan en daarmee de flitsen onvoorspelbaar. Of de vrouw van de baas tevreden was met haar satelliettelefoon, laat de geschiedenis overigens onvermeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden