ANALYSE

Iran zwijgt even over 'de grote satan'

Iran sluit vandaag in Zwitserland mogelijk een historisch nucleair akkoord met de VS en andere grootmachten. In Teheran houden de tegenstanders van een bestand zich al tijden stil.

Ayatollah Ali Khamenei.Beeld ap

Met een waarschuwende vinger in de lucht en een hand op de koran bezwoer Alireza Mataji dat een compromis over het Iraanse nucleaire programma er nooit zou komen. De lichtbebaarde student van 26 en zijn vrienden organiseerden maandenlang conferenties, demonstraties en bijeenkomsten tegen een nucleaire deal. Ze hadden daarvoor de goedkeuring van de geestelijken en commandanten die leiding geven aan de Iraanse hardliners. Zalen vol bezorgde Iraniërs hield hij voor dat 'grote satan' Amerika onbetrouwbaar is.

Toch hopen Iran en de VS vandaag na jaren onderhandelen een akkoord te sluiten over de inperking van het Iraanse atoomprogramma en de beëindiging van westerse sancties tegen Teheran. In het Zwitserse Lausanne verstrijkt de afgesproken deadline van 31 maart, en ministers uit Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, China en Rusland zijn aangekomen om mee te praten over een mogelijk historisch akkoord, dat de verhoudingen in het Midden-Oosten drastisch kan veranderen.

Nu hoor je in Iran niets meer van Alireza Mataji. Hij zit thuis bij zijn moeder. 'We zijn onze strategie aan het overdenken', zegt hij met een piepstem aan de telefoon.

Niet alleen Mataji, maar alle Iraanse hardliners - een groep die al tien jaar de touwtjes strak in handen heeft in Iran - hebben de afgelopen weken helemaal niets gezegd. 'Ze hebben zich opmerkelijk stil gehouden', zegt journalist Nader Karimi Joni, een voormalig lid van de Revolutionaire Garde en de baseeij, een paramilitaire group.

Voetstuk

De stilte volgt de politieke lijn die is uitgezet door opperste leider ayatollah Ali Khamenei, die de afgelopen jaren door de hardliners nog meer op een voetstuk is geplaatst. Hij heeft de laatste maanden laten zien dat hij serieus is over de onderhandelingen.

De ayatollah bekritiseerde vorige week de Amerikaanse president Obama, die in een boodschap had gezegd dat er 'elementen' zijn in Iran die tegen een diplomatieke oplossing zijn. 'Dat is een leugen', zei Khamenei. 'Niemand in Iran is tegen een diplomatieke oplossing. Wij zijn wel tegen de opdringerigheid van de Amerikanen.' Het Iraanse team van onderhandelaars, dat lang het doelwit was van de hardliners, noemt hij 'goede mensen die werken voor het land'.

Het zwijgen van de hardliners over de nucleaire onderhandelingen weerspiegelt ook de recente successen van Iran in de regio. De invloed van de islamitische republiek in Irak, Libanon, Syrië en recentelijk ook Jemen is sterk toegenomen. Als gevolg hiervan zijn er geen demonstraties meer in Teheran tegen een nucleair akkoord.

Bijeenkomsten georganiseerd door studenten als Mataji zijn afgelast. Billboards met bewerkte foto's van Amerikaanse onderhandelaars als commando's en duivels zijn vervangen door slogans met steun voor de regering van president Hassan Rouhani en zijn 'internationale handreiking'.

Kritiek

Mataji, die Iraans nieuwjaar viert bij zijn ouders in het noorden van het land, demonstreerde recentelijk nog wel, maar dan tegen de hoge prijzen. Het is duidelijk, zegt oud-Gardist Joni, dat de hardliners is verteld zich stil te houden. 'Wie kritiek heeft moet zijn mond houden, omdat uitspraken de Iraanse onderhandelingspositie kunnen schaden', zegt hij. 'Wellicht dat ze in de toekomst wel weer van pas komen.'

De hardliners zelf zijn het daar roerend mee eens. 'Wij gaan geen brieven schrijven of andere onzin zoals we in de Verenigde Staten zien', zegt Hamidreza Taraghi, een hardliner en politiek analist. 'Iran spreekt met één stem.' Daarnaast zegt Taraghi dat de onderhandelingen de juiste kant opgaan. 'We zien veranderingen aan de Amerikaanse zijde, we krijgen wat we willen.'

Tegengeluid

Er is desondanks nog één invloedrijk tegengeluid over in Iran: de conservatieve krant Kayhan, die zich al decennialang specialiseert in het fileren van Amerika en het Westen. In commentaren plaatst de krant twijfels bij de gelekte details over de gesprekken, zoals een tien jaar lange bevriezing van nucleair onderzoek ('Daar komt niets van!'), de toespraak van de Israëlische premier Nethanyahu in de Verenigde Staten en de onrust daarover ('Allemaal toneelspel!') en over de 'echte' intenties van de Obama-regering om de nucleaire onderhandelingen te voeren ('Ze willen ons systeem omverwerpen!').

Het maakt volgens Taraghi niet uit wat er uit de onderhandelingen komt. 'Of we krijgen onze zin - dan wint opperste leider Khamenei', zegt hij. 'Of de Amerikanen bewijzen andermaal aan ons volk dat ze onredelijk zijn en de gesprekken falen door hen. Dan wint opperste leider Khamenei ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden