NieuwsDood Soleimani

Iran zet streep door nucleaire deal

Iran zal zich niet langer houden aan de voorwaarden van internationale atoomakkoord uit 2015. Dat laat de regering via de staatstelevisie weten.

Betogers in Bagdad rondom de auto waarin de kist van Abu Mahdi al-Muhandis wordt vervoerd.Beeld AFP

Dat besluit kan betekenen dat Teheran zijn nucleaire programma zonder beperkingen gaat voortzetten en ook doorgaat met de verdere verrijking van uranium.

Te midden van ernstige spanningen tussen de VS en Iran hadden de machthebbers in Teheran al gespeculeerd over gedeeltelijke terugtrekking uit de internationale nucleaire overeenkomst van Wenen. De VS hebben die ruim anderhalf jaar geleden al eenzijdig opgezegd en economische sancties getroffen tegen Iran.

Ondanks die maatregelen bleef Iran zich nog geruime tijd aan het atoomakkoord houden, terwijl de Europeanen probeerden de afspraken over onder meer de handel na te komen ondanks de represailles van de VS. Vorig jaar begon Teheran de voorwaarden van de deal met de wereldmachten echter te schenden door meer uranium te verrijken tot hogere concentraties dan toegestaan. Dat brengt de productie van kernwapens dichterbij.

 Iran stelt de restricties van het atoomakkoord pas weer te respecteren als Washington de aan het land opgelegde sancties opheft.

Amerikaanse troepen

Het Iraaks parlement stemde eerder op zondag in met een resolutie om Amerikaanse troepen het land uit te zetten. Volgens sjiitische parlementariërs heeft de VS niets meer in Irak te zoeken nu Islamitische Staat verslagen is. 

‘We hebben onze eigen gewapende troepen waarmee we prima in staat zijn om ons land te verdedigen‘, zo zei de sjiitische parlementariër Ammar al-Shibli tegen persbureau Reuters voor de zitting begon zondag.  De Iraakse premier Adel Abdul Mahdi had het parlement zondag voor een spoedzitting bijeen geroepen om te bespreken hoe het land moet reageren op de Amerikaanse aanwezigheid na de moord op de Iraanse generaal Qassem Soleimani vrijdag in Bagdad. Die aanslag op Irakees grondgebied wordt gezien als een schending van de soevereiniteit van Irak en daarmee beschouwd als oorlogshandeling. 

De lichamen van Soleimani en zijn Iraakse bondgenoot legerchef Abu Mahdi al-Muhandis zijn zondagochtend aangekomen in Iran. Zaterdag gingen in de Iraakse hoofdstad Bagdad al duizenden mensen de straat op om de doden in een rouwprocessie te betreuren. Zondag zette de stoet zich voort vanaf de Iraanse stad Ahvaz waar de lichamen naartoe zijn gevlogen.

Twitter

Terwijl Iran en Irak de dode militairen betreurden voerde de Amerikaanse president Trump opnieuw de spanning op door Iran te waarschuwen geen wraak te nemen. Op Twitter zei dat de VS anders ‘heel hard en heel snel‘ zullen terugslaan. Volgens Trump zou de VS al 52 doelen in het vizier hebben ‘die heel belangrijk zijn voor Iran en de Iraanse cultuur’.  Later op zondag ontkende minister Mike Pompeo van Buitenlandse Zaken overigens dat de VS het gemunt zou hebben op cultuurschatten.  

Het dreigement van Trump op Twitter volgde na een serie raketinslagen nabij de Amerikaanse ambassade in de Iraakse hoofdstad Bagdad zaterdagavond. Bij de aanvallen die nog niet zijn opgeëist, raakte niemand gewond. Met het aantal van 52 doelen zou Trump refereren aan de 52 Amerikaanse gijzelaars die in 1979 tijdens de Iraanse revolutie bijna een jaar lang werden vastgehouden in de Amerikaanse ambassade in Teheran.

De betogers in de rouw-processies in Irak zaterdag en vandaag in Iran gaan in het zwart gekleed en dragen portretten mee van Soleimani en de Iraanse ayatollah Khamenei. In Bagdad klonken anti-Amerikaanse leuzen als ‘Dood aan Amerika’ en ‘Amerika is de duivel’. Soleimani zal dinsdag worden begraven in zijn geboorteplaats Kerman. 

Bij de opening van een spoeddebat in het Iraanse parlement op zondagochtend riep een aantal parlementariërs eensgezind ‘Dood aan Amerika’. 

Betogers in Bagdad tijdens de optocht ter herdenking van Soleimani en al-Muhandis.Beeld EPA

Terwijl Trump nieuwe bedreigingen aan het adres van Iran uit wordt wereldwijd gemaand tot kalmte. De nieuwe buitenlandchef van de Europese Unie, Josep Borrell, heeft zaterdag in Brussel gesproken met de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Mohammad Javad Zarif, en ‘de noodzaak van de-escalatie’ benadrukt, zo zei hij op Twitter. Ook Duitsland, Groot-Brittannië en onder meer Jordanië hebben contact gezocht met Iran en Irak om de situatie te sussen.

Iran heeft gezworen de VS te straffen voor de moord op de geliefde generaal ‘waar ze ook maar te raken zijn’. Een hoge officier van de Revolutionaire Garde zei dat zeker 35 Amerikaanse doelen en het Israëlische Tel Aviv binnen bereik zijn. Hij suggereerde ook schepen aan te vallen in de straat van Hormuz. ‘De straat van Hormuz is vitaal voor het westen waar een groot aantal Amerikaanse vernietigers en oorlogsschepen vaart’, zo zei generaal Gholamali Abuhamzeh tegen het Iraanse persbureau Tasnim.

Een Libanese parlementariër van het door Iran-gesteunde Hezbollah zei dat de VS een grote fout heeft begaan door Soleimani te vermoorden en dat dit de komende dagen zal blijken. ‘Het antwoord van de ‘as van verzet’ zal beslissend zijn’, zo dreigde Mohamed Raad zaterdag op de pan-Arabische TV-zender al-Mayadeen, waarbij hij doelde op een verbond tussen alle Iran-gezinde groeperingen van Libanon tot aan Gaza en Jemen.

De Amerikaanse president Trump heeft gezegd niet uit te zijn op oorlog, maar Soleimani te hebben uitgeschakeld om een aanval op Amerikaanse doelen te verijdelen. Washington heeft Amerikaanse burgers in Irak vrijdag opgeroepen zo snel mogelijk het land te verlaten. Ook zijn drieduizend extra militairen in buurland Koeweit gestationeerd. De Navo heeft haar trainingsmissie in Irak tijdelijk opgeschort in afwachting van de ontwikkelingen.

‘De VS hebben de relatie met Iran hiermee definitief verbroken’

Voor veel Iraniërs was generaal Qassem Soleimani een held die zorgde voor veiligheid en stabiliteit, bovendien was hij een sleutelfiguur in de Iraanse Revolutionaire Garde. Wat heeft president Trump hiermee bereikt en hoe zal Iran reageren? Een rondgang langs Iraans-Nederlanders.

De hoogste generaal van een land ombrengen? ‘Er zijn andere manieren om een signaal af te geven.’ Gevreesd wordt voor een escalatie van het conflict in het Midden-Oosten. De Volkskrant peilde de stemming in Den Haag en onder militaire experts.

Hoe gaat Irak reageren op de dood van Soleimani? Terwijl Iran wraak belooft, roept in Irak, waar de Iraanse generaal is gedood, de stokebrand Muqtada al-Sadr zijn troepen al op om Amerikaanse doelen in het land aan te vallen.

Pas over een tijd zullen we weten wie zijn hand het meest overspeelde, maar zeker is dat door de Amerikaanse aanval er een situatie is ontstaan waarvan de gevolgen niet te overzien zijn.

Sinds wanneer zijn de VS en Iran elkaar vijandig gezind? En nog vier vragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden