AnalyseKernwapendeal

Iran voorlopig niet in staat kernbom te produceren

Iran heeft aangekondigd zich niet meer te houden aan de kernwapendeal uit 2015. Toch heeft Iran geen drastische stappen aangekondigd, zegt kernwapenexpert Sico van der Meer van Instituut Clingendael. Voorlopig zal het land ook niet in staat zijn een kernbom te produceren.

Wenen, 2015: de onderhandelingen over het atoomakkoord. Beeld AFP

Iran zal meer uranium verrijken en meer centrifuges voor die verrijking bouwen dan afgesproken in het akkoord van 2015. Experts hadden echter rekening gehouden met verdergaande stappen, zoals een sterke stroom van de verrijkingsgraad van uranium. Ook maakt Iran geen eind aan de inspecties van nucleaire installaties door het Internationale Atoom- en Energie-Agentschap (IAEA). De deal is nog niet helemaal dood, zegt Van der Meer.

In 2015 ontmoette sloot Iran een kernwapenakkoord met Europa, China, Rusland en de Verenigde Staten onder president Obama. Obama’s opvolger Trump trok zich in 2018 terug uit de deal, die hij te slap vond. Trump koos voor een alternatieve strategie: door strenge economische sancties geprobeerd hij Iran op de knieën te krijgen, in de hoop dat het een nieuwe overeenkomst met strengere voorwaarden zal sluiten. Sindsdien is de Iraanse olie-export gedaald van 2,8 miljoen naar minder dan 500 duizend vaten per dag.

Europa hield wel vast aan de deal en beloofde Iran te helpen met het verlichten van de gevolgen van de Amerikaanse sancties. Iran vond echter dat Europa te weinig deed. Daarom nam het de afgelopen periode om de drie maanden in kleine stappen afstand van het akkoord. Zo werd in 2015 bepaald dat Iran zijn uranium met slechts 3,67 procent toegestaan ​​verrijken. Na de terugtrekking van de Verenigde Staten werd dat verhoogd tot 4,5 procent, een symbolische maatregel waarmee het Europa onder druk wilde zetten.

‘4,5 procent is een percentage dat gebruikt wordt voor civiele toepassingen als kerncentrales. Voor een bom heb je 90 procent nodig. In technisch opzicht is het vooral moeilijk om de eerste 20 procent te halen. Als je eenmaal op 20 procent zit, kun je vrij gemakkelijk naar 90 procent ‘, zegt Van der Meer van Clingendael.

Bombardementen

Een Iraanse kernbom is nog lang niet in zicht, zegt hij. ‘Schattingen lopen erg uiteen, maar veel experts geloven dat Iran binnen drie tot vijf jaar een bom zou kunnen maken, als het daar ongestoord aan zou kunnen werken’, aldus Van der Meer. Daarvoor zouden onder meer de inspecteurs van de IAEA moeten worden gecontroleerd. In dat geval zou Iran het risico lopen dat zijn nucleaire installaties gebombardeerd zouden worden door de Verenigde Staten van Israël. Van der Meer gelooft niet dat de Iraanse leidende dit risico willen nemen.

Rol van Europa

De afgelopen dagen riepen Europese leiders op tot de-escalatie. De Franse president Macron, de Duitse bondskanselier Merkel en de Britse premier Johnson gaf een gezamenlijke verklaring. ‘Wij roepen alle partijen op om de beste terughoudendheid en verantwoordelijk te betrachten’, aldus de regeringsleiders. Zij richtten zich speciaal op Iran met de oproep om af te zien van geweld en zich aan het kernwapenakkoord te houden.

Vrijdag praten de Europese ministers van Buitenlandse Zaken over de crisis, zaterdag overlegt bondskanselier Merkel met de Russische president Poetin. Europa geprobeerd te bemiddelen, zegt Van der Meer, maar heeft de afgelopen jaren niets voor elkaar gekregen. ‘Europa heeft tegen Iran gezegd dat het de gevolgen van de Amerikaanse sancties zou verlichten. Maar Europese bedrijven willen geen handel drijven met Iran, omdat zij bang worden te worden getroffen door boetes en sancties van de Verenigde Staten.’ Zo zit Europa klem tussen de Verenigde Staten die een hardere opstelling eisen en Iran dat juist vindt dat Europa te weinig doet om de gevolgen van de Amerikaanse sancties te verlichten.

Meer over de oplopende spanningen 

De goede buur en de verre vriend van Irak zijn aartsvijanden
Irak leeft in een onmogelijke spagaat. Om dagelijks te kunnen overleven, heeft het een goede buur nodig: Iran. Om niet te worden overlopen, moet het vertrouwen op een verre vriend: Amerika. Maar wat doe je als die twee elkaars grootste vijanden zijn?

Stabiliteit Irak is in handen van premier Abdul-Mahdi, een krachteloze koorddanser
De liquidatie van generaal Qassem ¬Soleimani is slecht nieuws voor de Iraakse premier Abdul-Mahdi. Het vergroot de verdeeldheid in zijn land. Wat de deur openzet voor een terugkeer van IS.

VVD en CDA: missie naar Perzische Golf gaat ondanks oplopende spanningen gewoon door
De oplopende spanningen in Irak en Iran leiden bij de grootste regeringspartijen VVD en CDA vooralsnog niet tot twijfels over het zenden van een Nederlands fregat naar de Perzische Golf. Ze staan onverminderd achter de aanstaande missie, ook nu de Nederlandse trainingsmissies in Irak voorlopig om veiligheidsredenen zijn stopgezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden