nieuws Uraniumgas

Iran neemt nieuwe stappen die nucleaire deal ondergraven

Iran heeft voor de tweede opeenvolgende dag stappen gezet die het internationale atoomakkoord ondergraven. President Rohani liet dreigend weten dat vanaf woensdag zo’n duizend centrifuges gevuld zullen worden met uraniumgas.

De ondergrondse uraniumverrijkingsfabriek Fordow waar Iran centrifuges wil gaan vullen met uraniumgas. Beeld AFP

Rohani zei echter niet dat Teheran een stap verder zal gaan door de centrifuges te gebruiken om uranium te verrijken. Iran is technisch in staat om hoogverrijkt uranium te produceren, geschikt voor het maken van een kernwapen, maar is nooit zo ver gegaan.

De aankondiging is duidelijk bedoeld om de Europese partners in het atoomakkoord, dat in 2015 werd gesloten om te voorkomen Iran een kernmacht werd, nog verder onder druk te zetten. Het is de vierde maatregel die Teheran neemt in een jaar die botst met de nucleaire deal.

Sinds president Trump in 2018 uit het akkoord stapte en Iran opnieuw wurgende sancties oplegde, probeert Teheran Europa te bewegen in actie te komen. De Iraanse regering wil onder de Amerikaanse sancties uit die vooral de olie-export zwaar treffen. Volgens Trump hield Iran zich niet aan het internationale akkoord. Ook vond hij het niet ver genoeg gaan.

Rohani’s mededeling in een tv-toespraak volgt op een bekendmaking van Ali Akbar Salehi, de baas van het Iraanse nucleaire programma. Die zei maandag dat Iran opnieuw zeer moderne centrifuges in gebruik heeft genomen. Dit is verboden volgens het atoomakkoord. Het gaat om IR-6-centrifuges, die laagverrijkt uranium tien keer sneller kunnen produceren dan de oude modellen waarover Iran al jaren beschikt. Salehi zei zelfs dat zijn wetenschappers werken aan een centrifuge die vijftig keer sneller is. 

De Iraanse president Rohani kondigt dinsdag in Teheran nieuwe stappen aan die in strijd zijn met het internationale atoomakkoord. Beeld EPA

‘Wreed en illegaal’

Volgens Salehi zouden nu zestig IR-6-centrifuges operationeel zijn. Eerder was bekend dat er dertig in gebruik waren genomen. Zijn mededeling is van belang omdat deze nieuwe centrifuges Teheran in staat kunnen stellen om sneller aan hoogverrijkt uranium te komen. De VS en Europa schatten dat Iran binnen een jaar hoogverrijkt uranium kan produceren voor een atoombom, als het hiertoe een besluit heeft genomen. Iran beweert echter al jaren dat het geen atoommacht wil worden.

‘Wij moeten in staat zijn om onze olie te verkopen’, zei Rohani tegen de Europese landen. ‘Wij moeten ons geld het land binnen kunnen brengen.’ Behalve de oliesector, hebben de Amerikaanse sancties ook het internationale financiële verkeer met Iran zwaar getroffen. Hierdoor is het voor Teheran, dat de economische situatie snel ziet verslechteren, moeilijker geworden om handelsdeals met andere landen te sluiten.

Rohani noemde de sancties ‘wreed en illegaal’. ‘Deze stap kan teruggedraaid worden’, zei de president over het vullen van de centrifuges met uraniumgas. Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië, die het atoomakkoord hebben ondertekend, hebben Iran nog niet kunnen helpen met het verlichten van de sancties. Ze willen wel dat Iran zich aan de deal blijft houden. Duitsland noemde het in gebruik nemen van de moderne centrifuges maandag ‘onacceptabel’.

De lancering van een Shahab-3-raket vlak bij de heilige stad Quom. De regering-Trump wil dat Iran, naast het nucleaire programma, ook de ontwikkeling van middellange- en langeafstandsraketten aan banden legt. Beeld AFP

Ondergrondse fabriek

Volgens de internationale nucleaire deal, die de Iraanse uraniumverrijking aan banden legt, mag Teheran zo’n vijfduizend centrifuges gebruiken om laagverrijkt uranium te produceren. Deze staan in de grootste uraniumverrijkingsfabriek in Natanz. Ook mogen de naar schatting duizend centrifuges in de nucleaire faciliteit Fordow, die is gebouwd in een berg, draaien maar niet gevuld worden met uraniumgas. Tot 2009, toen de VS het bestaan ervan onthulden, was niet bekend dat Iran deze ondergrondse fabriek had.

Israël heeft vaak gedreigd zowel Natanz als Fordow te vernietigen met een preventieve militaire actie. De VS en Israël waren jarenlang bang dat Teheran met name Fordow gebruikte om aan hoogverrijkt uranium te komen. Deze fabriek kan echter alleen in de as worden gelegd met speciale, zware bommen waarover Israël niet beschikt. De VS hebben wel deze bom, de bijna tienduizend kilo zware GBU-43, die de ‘Moeder van alle Bommen’ wordt genoemd.

Begin 2017, toen hij slechts drie maanden in functie was, gaf president Trump toestemming de zware bom voor het eerst te gebruiken, in Afghanistan. Dit werd gezien als een waarschuwing aan Iran om niet te ver te gaan en zich te houden aan het atoomakkoord. Rohani verwees in zijn toespraak naar de internationale angst voor wat Iran kan doen in Fordow. ‘Wij weten hoe gevoelig ze zijn als het gaat om Fordow en de centrifuges die daar staan’, aldus de president.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden