Iran arresteert niet langer vrouw zonder hoofddoek - en is nu ineens concurrent van Saoedi-Arabië op vrouwenrechtengebied

De straffen op overtreding van de strenge kledingregels in Iran lijken sinds vorige week iets versoepeld. Heeft dat iets te maken met de modernisering door de jonge kroonprins in het buurland Saoedi-Arabië?

Een vrouw met hoofddoek zit achter het stuur in Saoedi-Arabië. Foto reuters

Dat Iran en Saoedi-Arabië rivalen zijn op militair, politiek, economisch en religieus gebied, is genoegzaam bekend. Volgens sommige waarnemers echter heeft de rivaliteit tussen de buurlanden er een nieuwe, verrassende dimensie bij gekregen: vrouwenrechten.

Dat is althans één interpretatie van een ontwikkeling afgelopen week in Teheran, waar het hoofd van het politiekorps van de Iraanse hoofdstad, generaal Hossein Rahimi, bekendmaakte dat vrouwen die de strenge kledingregels overtreden niet langer gearresteerd zullen worden, maar voortaan moeten deelnemen aan een soort heropvoedingscursus. Revolutionair lijkt de maatregel op het oog niet te zijn. Aan de kledingvoorschriften zelf verandert niets. Vrouwen moeten nog altijd het haar bedekken met een hoofddoek en het lichaam met een chador of een lange overjas, de manteau. Ook het gebruik van make-up blijft aan beperkingen onderhevig.

Wat verandert, is dat vrouwen die gekleed zijn volgens wat in Iran 'slechte hijab' wordt genoemd, niet langer worden meegenomen voor verhoor en straf. Rahimi geeft de voorkeur aan de 'opvoedkundige' benadering, zei hij woensdag. In speciale klassen krijgen overtreders de 'islamitische waarden' bijgebracht.

Autorijden

De versoepeling komt terwijl ook in buurland Saoedi-Arabië opmerkelijke dingen gebeuren op vrouwengebied. De door de jonge kroonprins Mohammad bin Salman in gang gezette modernisering pakt goed uit voor vrouwen. Zij mogen binnenkort autorijden en het verbod op het bezoeken van sportstadions wordt opgeheven. Ook meer in het algemeen bepleit de prins een minder rigide maatschappelijk klimaat en een 'gematigde' vorm van islam.

Houden de twee ontwikkelingen verband met elkaar? Dat suggereert The New York Times, een van de weinige buitenlandse kranten met een correspondent (Thomas Erdbrink) in Teheran. Onder de kop 'De nieuwste machtsstrijd van Iraniërs en Saoedi's: meer rechten voor vrouwen' stelt de Amerikaanse krant dat de aartsrivalen nu concurreren op ongekend terrein, dat van gendergelijkheid.

Verderop in het artikel wordt echter gas teruggenomen. Het is 'onduidelijk' of de veranderingen in Saoedi-Arabië van invloed zijn geweest op wat in Iran gebeurt.

Eerder vorige week publiceerde The New York Times een bijdrage van de Iraans-Amerikaanse journaliste Roya Hakakian, die een duidelijk verband ziet. De vroegere sjah van Perzië gaf vrouwen al meer rechten, schrijft Hakakian. 'Nu volgt een Saoedische prins in zijn voetsporen.' Volgens haar hebben Iraanse vrouwen dat goed in de gaten en oefenen zij met dat voorbeeld druk uit op het regime. 'Tekenen van 'Saoedi-jaloezie' zijn al zichtbaar.'

In september waren Iraanse vrouwen in Teheran boos dat zij de wedstrijd Iran-Syrië, onderdeel van het WK voetbal, niet mochten bijwonen, terwijl Syrische vrouwen wel naar binnen konden. Ook vrouwelijke parlementsleden maakten er een punt van. Niet toevallig, stelt Hakakian, werd een paar weken later in Saoedi-Arabië het stadionverbod voor vrouwen opgeheven.

Demonstranten tegen het beleid van de Iraanse regering proberen zich te beschermen tegen traangas bij de universiteit van Teheran. Foto epa

Praktische reden

De andere interpretatie is minder opwindend. De maatregel van de in augustus aangetreden politiechef zou een praktische achtergrond hebben. 'Het arresteren en berechten van vrouwen kostte te veel tijd', zegt de Iraanse journalist Nader Karimi Joni tegen The New York Times. De verkeerspolitie van Teheran verbaliseerde in 2015 40 duizend vrouwen alleen al omdat ze in de auto hun hoofddoek hadden afgedaan.

Volgens de Arabische krant Al Monitor wordt in de nieuwe aanpak 'onderscheid gemaakt tussen het overtreden van godsdienstige regels en zwaardere misdrijven'.

Bovendien: op baanbrekende initiatieven op het gebied van vrouwenrechten was de nieuwe Iraanse president, Hassan Rouhani, tot nu niet betrapt.

'Dit is een kleine overwinning', schrijft masih.alinejad op Instagram, 'maar we winnen pas echt als de verplichte hoofddoek wordt afgeschaft.'