Irakezen verknalden het ook zelf

Wie een maand voor zijn vertrek nog iets ter verdediging van George Bush zou willen aanvoeren, staat voor een bijna onmogelijke opgave....

Arie Elshout

Alles wat zij bij wijze van eindbalans zullen zeggen of schrijven, hebben ze al duizendmaal eerder gezegd en geschreven. Wat moet je doen als je jaar in, jaar uit Bush hebt weggezet als een leugenaar, mislukkeling, moordenaar en gek? Dan heb je, althans in retorisch opzicht, niets meer over dat daar nog overheen gaat en ben je als een kanonnier die in een lege munitiekist staart.

De Britse krant The Guardian probeerde het vorige week nog met de kwalificatie ‘de slechtste Amerikaanse president ooit’, maar ook dat klinkt al net zo afgezaagd als Bohemian Rhapsody van Queen op nummer één in de Top-2000. Woorden blijken niet meer te werken, en op zo’n moment, rest er inderdaad niets anders dan het haatobject met je schoenen te bekogelen.

Het was daar in Bagdad een welkome variatie op het sleets geworden anti-Bushrepertoire. Eindelijk viel er in deze crisistijd weer eens wat te lachen. Zowel letterlijk als figuurlijk misten de schoenen het doel. Wat kennelijk in de regio geldt als een vernedering, werd in westerse media meteen omgetoverd tot een grap. Nog steeds de meest effectieve manier om een belediging onschadelijk te maken.

Buiten dat valt er ook nog wel iets serieus over op te merken. Bush draagt schuld aan de Iraakse ellende van de afgelopen jaren, zoals de Britten en Fransen nog steeds te verwijten valt dat zij na de val van het Ottomaanse rijk in 1918 als koloniale mogendheden de Arabische wereld een ordening oplegden die tot op de dag van vandaag maar niet stabiel wil worden. Maar ontslaat dit de Arabieren en Irakezen van alle verantwoordelijkheid voor wat zich in hun regio of land afspeelt?

Er zijn na de Amerikaanse inval in 2003 veel Iraakse doden gevallen, maar steevast wordt vergeten of genegeerd dat het merendeel van die mensen niet door de Amerikanen is gedood maar door andere Irakezen.

Nu kun je zeggen dat die Iraakse moordenaars handelden binnen een door Bush geschapen situatie. Zeker. En door aanvankelijk veel te weinig troepen in Irak te stationeren en door Saddams leger en bureaucratie te ontmantelen, droeg hij bij aan de verloedering van die situatie. Dat moet hem zwaar worden aangerekend.

Maar daarmee gaan nog niet de lieden vrijuit die hun bloedige slagerswerk bij voorkeur verrichtten op religieuze massafeesten. Het lukt me alsmaar niet om dit als gerechtvaardigde verzetsdaden te zien. Het doelwit waren niet de Amerikaanse bezetters, maar onschuldige burgers.

Soms probeer ik me wel eens voor te stellen hoe het in Irak geweest zou kunnen zijn als de Irakezen na Saddams val de kans hadden gegrepen iets van hun met veel olie gezegende land te maken na zoveel jaren van onderdrukking.

Is dat hopeloos naïef?

Ja, hoor ik Irak-kenners en realisten zeggen. Wie de historie van het land kent, weet dat alleen met Saddams harde hand de Koerden, soennieten en sjiieten gedwongen konden worden elkaar te verdragen. Het is een moeilijk weerlegbaar argument en de fout die Bush maakte, is dat hij zich van tevoren niet verdiepte in dat verleden.

Maar, denk ik vervolgens, is geschiedenis er toch ook niet om te worden overwonnen? Zoals in Europa is gebeurd en in Zuid-Afrika, waar men er met een waarheidscommissie in slaagde een bloedige vereffening van oude rekeningen te voorkomen. Het leert dat we ons er niet bij hoeven neer te leggen dat historie een licence to kill is, een vrijbrief om te moorden.

Kort geleden vroeg een Somalische activiste in de Volkskrant: ‘Waarom helpen jullie ons niet?’ Op de radio vroeg Nobelprijswinnaar Desmond Tutu de Europese Unie om het afzetten van de Zimbabwaanse dictator Robert Mugabe. Er is niet veel kans dat er naar ze geluisterd wordt. Zodra buitenlandse troepen voet aan de grond zetten, is het risico groot dat ze al snel geen redder meer zijn, maar doelwit en steen des aanstoots.

Het is de erfenis van Bush’ slecht uitgevoerde interventie in Irak, maar óók van de Irakezen, die toch echt zelf kozen voor geweld in plaats van bevrijding. Om die reden zou ik de schoenen met kracht willen retourneren.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden