ANALYSE

Irak-rapport wederom bewijs incompetentie Britse bestuurlijke elite

Opmerkelijk goedgemutst was de doorgaans bloedserieuze Jeremy Corbyn toen hij woensdag het Lagerhuis betrad voor het vragenkwartiertje. Er kon zelfs een grapje af over de voetbalprestaties van Wales. De publicatie van het Chilcot-rapport over de aanloop naar de Irak-oorlog. Daarin stond wat de Labour-leider altijd al heeft geroepen, namelijk dat de oorlog niet gerechtvaardigd was. Tegelijkertijd kon ook de aanstichter van dit alles, Tony Blair, tevreden zijn. John Chilcot had immers geoordeeld dat de oud-premier niet had gelogen of misleid. Er was slechts sprake van incompetentie, geblunder en goedgelovigheid.

Oud-premier van Groot-Brittannië Tony Blair spreekt tijdens een persconferentie naar aanleiding van het Irak-rapport. Beeld anp

Al twaalf jaar hangt 'Irak' als een schaduw over de Britse Labour Partij. De omstreden beslissing van Blair om aan de hand van George Bush, zonder mandaat van de Verenigde Naties, ten strijde te trekken zorgde niet alleen voor een voortijdig vertrek van de premier, maar heeft voor veel woede gezorgd bij de achterban, iets waar de opkomst van de pacifistische-socialist Corbyn van getuigt. Ondanks drie gewonnen verkiezingen is Blair een paria binnen de partij, een vloekwoord. De afkeer van Corbyn jegens de oud-premier is zo groot dat hij onlangs nog weigerde een pleidooi voor het EU-lidmaatschap te tekenen omdat ook de naam 'Blair' er onder stond.

Langlopende grap

Daarom werd er zeker bij Labour uitgekeken naar de bevindingen Chilcot, die voor Gordon Brown aan het werk was gezet. Een lange wacht. De gepensioneerde rijksambtenaar heeft zeven jaar aan zijn onderzoek gewerkt en de telkens uitgestelde publicatie kreeg het karakter van een langlopende grap. Het was een alomvattende studie, beginnend bij de aanslagen van 11 september (curieus detail: het rapport telt 911 paragrafen) en eindigden lang na de oorlog die het leven had gekocht aan 179 Britse militairen en vele duizenden Irakezen. De bommen die nog steeds ontploffen in Bagdad vormen wrede echo's van een desastreus gebleken interventie.

Wat de lengte betreft mocht het resultaat er zijn.

Niet 'opgesekst'

Liefst 2.6 miljoen woorden. Drie keer de verzamelde werken van William Shakespeare. Maar bevatte het rapport iets nieuws? Op het eerste gezicht niet. Zo stelt Sir John dat het Irak-dossier niet, zoals de BBC had gemeld, 'opgesekst' was, maar dat was in 2003 reeds de conclusie van het onderzoek van Lord Hutton. Zijn conclusie dat informatie van de inlichtingendiensten over massavernietigingswapen onbetrouwbaar was, stond al in het rapport van Lord Butler. Nieuw is wel dat spionnen zich soms lieten leiden door actiefilms, zoals The Roch. Dat de Amerikanen en de Britten aan de oorlog begonnen voordat alle andere - diplomatieke - middelen uitgeput waren, is geen grote openbaring.

Chilcot wilde geen antwoord geven op de vraag of de oorlog illegaal was. Hij is niet verder gegaan dan het understatement dat de wijze waarop de regering-Blair heeft besloten om naar de wapenen te grijpen 'verre van bevredigend' was. Het beeld is ontstaan dat Blair een afspraak met Bush had gemaakt tijdens een bezoek aan diens boerderij Crawford in Texas, een informatie ontmoeting waar geen documentatie over bestaat. In Londen voer Blair blind op de informatie van de geheime diensten om bij de presentatie te overdrijven, een milde vorm van liegen. Volgens Chilcot hebben er geen discussies plaatsgevonden in het kabinet. Het was een missie van Blair en zijn vertrouwelingen.

Hoofd van de onderzoekscommissie Sir John Chilcot. Beeld anp

Reportage Basra, oliestad Zuid-Irak

Vier jaar waren de Britten in Basra, om de stad de moderne tijd in te loodsen. Maar wie er nu rondloopt, ziet dat daar weinig van terecht is gekomen. Lees hier de reportage van Ana van Es.

Geen houvast

In een reactie beweerde Blair geen spijt te hebben met de verwijdering van Saddam Hoessein. Hij accepteerde de kritiek, ook al is hij het er niet altijd mee eens. 'Ik viel droefheid en gevoelens van spijt, van berouw' zei hij, 'meer dan u zult geloven.' Zijn fanatiekste critici riepen dat Blair voor de rechter moest worden gesleept maar zover wilde Corbyn niet gaan, temeer omdat Chilcots rapport geen houvast biedt. Hij leek meer te voelen voor een suggestie van de Schotse Nationalisten om, op basis van een uit 1806 daterende wet, over te gaan op een impeachment-procedure in het Lagerhuis, teneinde te voorkomen dat Blair nooit nog een openbare functie kan bekleden.

Corbyn wees erop dat meer dan een miljoen Britten in maart 2003 de straat op waren gegaan om, tevergeefs, tegen de inval te demonstreren. Volgens hem krijgen die mensen nu alsnog gelijk. Boven alles is het Chilcot-rapport wederom een bewijs voor het falen en de incompetentie van de bestuurlijke elite. Zo lijkt er een onvermogen te zijn om een helder plan te maken, bijvoorbeeld voor wat er in Irak had moeten gebeuren na de oorlog. Dat het rapport het licht zien ten tijde van een bestuurlijke crisis als gevolg van het EU-referendum is daarom meer dan toepasselijk. Het enige plan aan Blairs kant bleek te bestaan uit een belofte aan Bush: 'I will be with you, whatever.'

Deze zes woorden vatten het rapport prima samen.

Leider van de Labour-partij in Groot-Brittannië Jeremy Corbyn. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.