Irak na GO2 wordt lastiger klus dan Japan na WO2

WAT DOEN we met Irak als Saddam Hussein eenmaal is uitgeschakeld? Washington is al druk bezig daarvoor plannen uit te werken....

Maar het succes van de Amerikaanse bezetting in Japan was bepaald niet vanzelfsprekend. Meer dan een halve eeuw later schrijven geschiedvorsers nog steeds dikke boeken vol over de vraag hoe het in hemelsnaam is gelukt een westerse maatschappij-inrichting wortel te doen schieten op de puinhopen van het militaristische, keizerlijke Japan. Het succes van toen heeft veel van een mirakel.

De 450 duizend Amerikaanse militairen die onder leiding van generaal Douglas MacArthur in Japan landden, hadden weinig vertrouwen in hun missie. 'Vergeet niet dat de Jap nog steeds hetzelfde slijmerige, geniepige beest is dat tot voor kort niets liever wilde dan ons folteren en doden', waarschuwde een van hun officieren.

Maar de Japanse burgers, die een meedogenloze en wraakzuchtige bezetter hadden verwacht, gedroegen zich doorgaans beleefd en volgzaam. Als er een Amerikaanse legerjeep langsreed, maakten ze een buiging. Dat zou in de straten van Bagdad nog wel eens anders kunnen uitpakken.

En dat is niet het enige verschil tussen Irak anno 2003 en Japan anno 1945. 'Zo goed als alles dat de bezetting van Japan tot een succes heeft gemaakt, ontbreekt in de huidige situatie', constateert de Amerikaan John Dower, auteur van een bekroond boek over het naoorlogse Japan, op de website eTaiwanNews.com.

De Amerikaans-Britse bezetting van Japan aan het eind van de oorlog werd volkomen geaccepteerd, niet alleen door de rest van de wereld, maar ook door de Japanners en hun buurlanden. Het verschil met Irak is dat de Arabische landen (en veel Europeanen) de bedoelingen van de VS wantrouwen en de Amerikanen ervan verdenken dat het hun alleen om de Iraakse olie te doen is.

Na de Amerikaanse atoombommen op Hiroshima en Nagasaki had de regering in Tokio een onvoorwaardelijke overgave getekend. Ook de keizer, die hoopte zijn troon te behouden, schaarde zich met al zijn gezag achter de door de Verenigde Staten aangestelde militaire gouverneur. Zo kon MacArthur de nieuwe grondwet van Japan haast eigenhandig schrijven.

Generaal Tommy Franks, die de eventuele invasie van Irak zal leiden en in het Irak-scenario dus wellicht de rol van MacArthur zal spelen, hoeft op zoveel macht niet te rekenen. Hij krijgt te maken met rivaliserende Koerdische groeperingen, tegenstellingen tussen sunnitische en shi'itische moslims, en de traditionele verdeeldheid van de clans - al kent Irak geen krijgsheren met gewapende milities, zoals Afghanistan.

Heel iets anders dan Japan met zijn homogene bevolking. Bovendien wordt Irak omringd door buurlanden die er elk zo hun eigen belangen te verdedigen hebben. Alle ingrediënten zijn dus aanwezig voor een explosief mengsel, dat des te makkelijker zal ontploffen in het machtsvacuüm en de wetteloosheid die na de val van Saddam zullen ontstaan.

De Amerikaanse bezetters van Japan stelden zich aanvankelijk alleen ten doel 'ziekte en onrust' te voorkomen. Pas later rees de ambitie om Japan om te toveren in een democratie met een moderne economie. In Irak zullen de Amerikanen aan de verwezenlijking van die eerste doelstellingen waarschijnlijk al hun handen vol hebben. Japan blijft wat het zo dikwijls is genoemd: een wonder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden