ReportageTata Steel Chess

Iraans wonderkind schaakt niet langer voor Iran en voorkomt zo een confrontatie met Amerika

Het Iraans talent Alireza Firouzja bestudeert een stelling in het dorpshuis De Moriaan in Wijk aan Zee, waar hij speelt op het Tata Steel Chess-toernooi.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het Iraans wonderkind Alireza Firouzja (16) ervoer snel dat politiek en sport nauw zijn verweven in de Islamitische Republiek. Hij is uitgeweken naar Frankrijk en schaakt onder de vlag van de internationale schaakfederatie Fide.

Een Iraanse debutant van 16 jaar behoort na twee ronden tot de koplopers van Tata Steel Chess, maar Alireza Firouzja wenst ook in Wijk aan Zee niet voor zijn vaderland uit te komen. Het wonderkind uit Bobul woont vijf maanden in Frankrijk en speelt sinds vorige maand onder de vlag van de internationale schaakfederatie Fide. Firouzja zit in een spagaat achter het schaakbord.

Als ‘neutrale’ deelnemer voorkomt Firouzja in dorpshuis De Moriaan drie keer een confrontatie Iran – Amerika, die voor de Iraanse schaakfederatie wellicht onverteerbaar was geweest. De politieke spanningen zullen niet tastbaar zijn in De Moriaan, zegt de Amerikaanse grootmeester Yasser Seirawan. ‘Al veertig jaar zijn Amerikaanse en Iraanse topsporters de ideale ambassadeurs van hun land, beter dan de diplomaten die het voor iedereen verpesten.’

Achter zijn bril twinkelen de ogen van Firouzja, wanneer hij zijn liefde voor het schaken beschrijft. Hij leerde het spel van zijn oudere broer en manifesteerde zich als een natuurtalent. Firouzja werd al op zijn 12de kampioen van Iran en behaalde twee jaar later de titel van grootmeester. Hij ervoer snel dat politiek en sport nauw zijn verweven in de Islamitische Republiek. Zo mocht ook Firouzja niet uitkomen tegen schakers uit Israël.

Bedenktijd

Om die reden dreigde Firouzja in december in navolging van twee collega’s uit Iran het WK rapid- en blitzschaken te moeten boycotten. En dus speelde hij in Moskou al onder de Fide-vlag, al wist hij duels met Israëlische schakers te vermijden. Firouzja eindigde bij het WK rapid met een half uur bedenktijd verrassend als tweede achter wereldkampioen Magnus Carlsen.

Jeroen van den Berg, toernooidirecteur in Wijk aan Zee, informeerde bij Firouzja welk vlaggetje hij naast zijn bord wilde hebben. Hij verkoos wederom de Fide-licentie, zolang onduidelijk blijft waar zijn toekomst ligt. ‘Ik ben naar Frankrijk verhuisd, omdat de meeste toernooien in Europa worden gespeeld’, zegt Firouzja in het spelershotel in Wijk aan Zee. ‘Nu waren we in een paar uur in Nederland, het is voor mij de perfecte locatie.’

Het is de halve waarheid, ongewild geïllustreerd door het afwerende gebaar van zijn vader Hamidreza Firouzja. Met een gepijnigde blik verzoekt hij om geen politiek getinte vragen aan zijn zoon te stellen. ‘Alleen over schaken graag.’ Met zijn vader woont hij in een voorstad van Parijs, de rest van de familie is achtergebleven in Iran. Firouzja danst op een vulkaan, het schaken is zijn schild en reddingboei.

‘Schaken is als het leven zelf, je leert voortdurend van je fouten’, zegt Firouzja. Zoals zondag als hij een gewonnen stelling tegen de Pool Duda verknoeit om vervolgens nog te moeten vechten voor remise. ‘Ik moet iets hebben gemist’, zegt hij. Hoofdschuddend verlaat hij De Moriaan.

Geagiteerd

Farouzja noemt zichzelf een outsider, maar hij is na de Chinees Wei Yi de jongste speler met een rating boven de 2.700 (2.723). En bij het WK blitz stond Firouzja tegen een opvallend geagiteerde Magnus Carlsen zelfs gewonnen, toen hij door zijn vlag ging. Vergeefs diende Firouzja een protest in dat door de nummer 1 van de wereld als ‘een emotionele reactie van een jong talent’ werd afgedaan.

‘Ik kende de regels niet’, zegt Firouzja deemoedig. ‘Zolang Carlsen mij theoretisch nog mat kon zetten, mocht hij doorspelen. Ik had helaas te veel tijd nodig. Het is een goede les, ik weet nu dat ik het ook de beste schaker van de wereld moeilijk kan maken.’

Firouzja zegt geen idee te hebben of hij nog wordt gesteund door de Iraanse schaakfederatie. ‘Het is duidelijk dat Firouzja niet langer voor Iran speelt’, aldus Seirawan. ‘Het zou een logische stap zijn als hij naar de Franse bond overstapt.’

Taekwondoka

Zaterdag maakte taekwondoka Kimia Alizadeh bekend dat ze Iran heeft verlaten. De eerste en enige Iraanse vrouw die een olympische medaille (brons) won bij de Spelen van Rio hekelde op Instagram de hypocrisie in haar land. ‘Ik ben een van de miljoenen vrouwen die al jaren onderdrukt worden in Iran. Elke zin die ze me opdroegen, heb ik gezegd. Ik heb alles gedragen dat ik moest dragen.’

In navolging van Alizadeh, die een verblijf in Nederland zou overwegen, moet ook Firouzja zich volgens Seirawan bevrijden van het Iraanse juk wil hij ooit wereldkampioen worden. ‘De tragiek van een wonderkind is dat hij zijn jeugd overslaat. Carlsen, Kasparov en nu Firouzja; ze zijn nooit tieners geweest. Het spel van Firouzja oogt al volwassen. Nu moet hij een cruciaal offer brengen dat zijn leven zal bepalen, doe het maar op die leeftijd.

‘Firouzja lijkt in die zin op Garry Kasparov, die als zoon van een joodse vader en een Armeense moeder besloot om te vluchten uit Azerbeidzjan. Na de dood van zijn vader veranderde hij zijn naam van Weinstein in Kasparov. Hij moest die ketenen afleggen om namens Rusland de wereldtitel te veroveren. Firouzja zou dezelfde weg kunnen bewandelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden