Iraakse leger verovert 'Vrijheidsbrug' in Mosul, maar tijdperk-IS nog niet voorbij

Het Iraakse leger heeft maandag de strategisch belangrijke al-Hurriyah brug in Mosul veroverd. Dit brengt de coalitie dichter bij het stadscentrum, het laatste bastion van Islamitische Staat (IS) in de Noord-Iraakse stad.

Huilend draagt een man zijn dochter vanuit IS-gebied naar het door het leger bevrijdde gebied van Mosul. Foto reuters

De al-Hurriyah-brug ('Vrijheidsbrug') is de tweede van de in totaal vijf bruggen over de rivier de Tigris die zijn heroverd op de terreurgroep. De eerste brug viel vorige maand al in handen van Iraakse strijdkrachten.

Van de bruggen is weinig meer over. Ze zijn verwoest door de luchtaanvallen die de internationale coalitie, onder leiding van de VS, heeft uitgevoerd met het doel de toevoerroute van IS te blokkeren.

De herovering van de al-Hurriyah brug is geen strategische doorbraak, zegt Erwin van Veen, als onderzoeker verbonden aan Instituut Clingendael. 'De echte knokpartij om de oude stad ligt nog in het verschiet, maar het is een stap vooruit in de graduele verovering van de stad.'

De ernstig verzwakte terreurgroep IS werd in januari uit Oost-Mosul verdreven en bestaat in het westen van de stad naar schatting nog maar uit een paar honderd strijders. Daartegenover staan zo'n honderdduizend Iraakse strijdkrachten. Het is dus een kwestie van weken of maanden dat IS wordt verdreven uit de stad. Een reden dat de extremisten het zo lang volhouden, is onder meer de ongunstige geografie van de stad, waar smalle en kronkelige straatjes het overzicht blokkeren. 'Bovendien gaat het om een paar honderd vastberaden, goed ingegraven en goed voorbereide strijders', zegt Van Veen. 'De verovering van het oude centrum zal naast cruciale terreinwinst vooral ook symbolisch zijn omdat zich hier de moskee bevindt waar IS-leider al-Bagdadi in 2014 het kalifaat uitriep.'

Tegelijkertijd markeert de verovering het einde van de zichtbare aanwezigheid van IS in Irak en de regio. Ook in buurland Syrië krimpt het territorium van IS zienderogen. De strijders hebben zich teruggetrokken op het platteland van Aleppo en in hun hoofdkwartier Raqqa, waar alle toegangswegen sinds maandag zijn geblokkeerd. Een overwinning lijkt nabij.

Rookpluimen boven Mosul, waar hevig wordt gevochten. Foto reuters

Ondergronds

Toch is hiermee het tijdperk-IS niet definitief voorbij, stelt Van Veen. 'Aan de inname van steden als Raqqa en Mosul is maanden, misschien wel jaren van voorbereiding voorafgegaan. Dit heeft plaatsgevonden zonder dat iemand dat in de gaten had. IS zal straks zijn verdwenen uit die steden, maar hun netwerken kunnen potentieel ondergronds gaan.'

Van Veen voorziet een lastige taak voor de regering van Bagdad, die de macht moet verdelen onder partijen die op rivaliserende voet met elkaar staan. 'Sinds 2005 zijn het vooral de sjiitische partijen die het voor het zeggen hebben, maar die partijen hebben een lange geschiedenis van animositeit en onderlinge concurrentie. Daarbij gebruiken de partijen hun machtspositie voor hun eigen voordeel. De staatsstructuur, die er voor iedereen moet zijn, is ontzettend verzwakt door corruptie, vriendendiensten en gewapende milities die op loonlijst van het leger en de politie worden gezet.'

Een lichtpuntje in dit niet al te hoopvolle geheel is dat de uiteenlopende strijdgroepen die betrokken zijn bij het slotoffensief in Mosul in relatieve harmonie tegen IS vechten. Dat is anders in Syrië, waar de tegenstanders van IS hopeloos zijn verdeeld. In Irak worden de Koerdische peshmerga's en sjiitische milities bewust op afstand gehouden om sektarische spanningen te voorkomen. Het zijn de nationale veiligheidsdiensten die het knokwerk op zich nemen.

Verovering van Raqqa

Nu de val van de Iraakse stad Mosul een kwestie van tijd lijkt, komt ook het Syrische IS-bolwerk in zicht: Raqqa. Alleen zijn de tegenstanders van IS daar hopeloos verdeeld.

Op de vlucht

De gevechten in Mosul zijn deze week flink opgevoerd. De naar schatting 750 duizend burgers die zijn achtergebleven zitten opgesloten in hun huizen. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie zijn afgelopen week 45 duizend inwoners de stad ontvlucht, wat het totaal op 200 duizend brengt sinds het begin van het offensief in oktober.

Het anti-IS-blog Mosul Eye, dat bericht over het dagelijkse leven in de stad, doet een appèl op de internationale gemeenschap: 'Help ons. De inwoners van Mosul moeten hun huizen verlaten, worden bedreigd door de hongersnood, krijgen de geweren van IS op hun hoofden gedrukt als ze naar eten zoeken om hun kinderen in slaap te sussen, zitten gevangen in hun huizen en worden gebruikt als menselijk schild. Zwangere vrouwen sterven, kinderen sterven en ouderen sterven van honger en terreur. Alsjeblieft, help ons. Onze regering heeft ons de rug toegekeerd.'

Irakezen ontvluchten Mosul. Foto reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.